II SA/Lu 533/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal (spr.), Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant st. referent Beata Basak, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I uchyla zaskarżoną decyzję; II zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego W. K. kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] o odmowie przyznania W.K. uprawnień kombatanckich. W świetle uzasadnienia decyzji motywy rozstrzygnięcia organu były następujące: W.K. wystąpił z wnioskiem (zawartym w piśmie z dnia 11 marca 2004 r.) o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. o odmowie przyznania mu uprawnień kombatanckich. Oceniając żądanie strony przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu konspiracyjnej działalności w Batalionach Chłopskich w okresie od czerwca 1943 r. do lipca 1994 r., orzekający organ miał na uwadze, iż w świetle opinii Zarządu Głównego [...]Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich wyrażonej w piśmie z dnia 3 kwietnia 2002 r. wiążąca była Instrukcja – generała Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. dotycząca powołania do życia Związku Walki Zbrojnej (organizacji poprzedzającej Armię Krajową) – która w punkcie 5a określała kto mógł być członkiem ZWZ-AK, wprowadzając kryterium wieku – siedemnastu lat dla osoby przystępującej do organizacji. W myśl tej opinii powyższą instrukcję stosowano także w Batalionach Chłopskich, a zatem W.K. jako czternastoletnie dziecko nie mógł składać przysięgi i być członkiem tej organizacji. W późniejszym okresie kryterium wieku obniżono do lat 16, a jedynym wyjątkiem były małoletnie osoby składające przysięgę i biorące udział w Powstaniu Warszawskim. Dotyczyło to osób wchodzących w skład Szarych Szeregów. Organ nie wykluczał, iż wnioskodawca udzielał pomocy partyzantom jako goniec, co wynikało z oświadczeń świadków S.K. i E.P., jednakże nie pełnił służby w organizacji lecz doraźnie z nią współpracował. Organ przyjął, że warunkiem niezbędnym uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach (art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy). Organ stwierdził , że brak jest dowodów świadczących o pełnieniu przez W.K. w Batalionach Chłopskich służby – w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pełnienie służby w ruchu oporu należy utożsamiać z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciw okupantowi. W zasadniczej postaci było ono zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Zawsze pełnienie służby było uzależnione od przynależności do określonej formacji wyrażającej się podporządkowaniem służbowym, wyznaczeniem stanowiska służbowego i wykonywaniem zakreślonych czynności. Organ zaznaczył, że występuje zasadnicza różnica pomiędzy uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu - w sposób dobrowolny i okazjonalny, wobec, której nie stosowano zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W.K. wnosił o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego (art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 25 stycznia 1991 r. o Kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego) poprzez błędną jego interpretację. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, iż pełnił on służbę w polskiej organizacji podziemnej jako goniec – łącznik po uprzednim złożeniu ślubowania w czerwcu 1943 r. a fakt ślubowania potwierdzał świadek S.K. . Skarżący podniósł także, iż został zapoznany z obowiązkami gońca – łącznika i zasadami odpowiedzialności oraz , że otrzymał pseudonim "[...]". Potwierdził to świadek E.P. Ponadto skarżący podkreślił, ze ustawa nie wprowadziła limitu wieku jako kryterium uznawania działalności za kombatancką. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację jak w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że orzekający organ negatywne dla strony rozstrzygnięcie oparł na opinii Zarządu Głównego [...] Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich, powołując się przy tym na pismo z dnia 3 kwietnia 2002 r., zawierającą tę opinię , w myśl której w Batalionach Chłopskich obowiązywała Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego określająca wiek osoby, która mogła należeć do organizacji. Akta sprawy nie zawierały pisma z dnia 3 kwietnia 2002 r. przedstawiającego opinię Zarządu Głównego [...] Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich. W ten sposób organ dokonał oceny dowodu, którego nie zamieszczono w aktach rozpoznawanej sprawy. Dlatego Sądowi trudno było wypowiadać się na temat prawidłowości dokonanych ustaleń na podstawie omawianego pisma. Zgodnie z art. 7 kpa obowiązkiem organu było podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego – w myśl art. 77 § 1 kpa, a następnie dokonanie oceny całości zebranych dowodów i ustalenie w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, które fakty zostały uznane za udowodnione (art. 80 kpa). Nie dołączenie do akt sprawy omawianego pisma naruszało wyżej wymienione uregulowania odnoszące się do postępowania dowodowego prowadzonego przez organ administracji publicznej. Okoliczności podawane przez skarżącego na temat pełnionej przez niego funkcji w Batalionach Chłopskich wymagały dodatkowych ustaleń w celu dokładniejszego wyjaśnienia charakteru udziału skarżącego w ruchu oporu w ramach BCh .Pozwoli to na ocenę wykonywanych określonych czynności gońca-łącznika , mogącą stanowić podstawę do uznania tych czynności za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Za działalność kombatancką myśl art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawodawca uznał pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 – 1945. Zebrany i figurujący w aktach sprawy materiał dowodowy nie mógł – w ocenie Sądu – stanowić podstawy do orzekania przez organ – o odmowie przyznania W.K. uprawnień kombatanckich. Orzekający organ nie dysponował pełnym materiałem dowodowym a ponadto , dokonał zbyt pobieżnej oceny oświadczeń świadków S.K. i E.P. oraz wyjaśnień samego zainteresowanego, dopuszczając się tym samym naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1 i 80). Naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ powinien ustalić czy skarżący był uczestnikiem ruchu oporu, mając na względzie konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie, zwłaszcza wobec przedłożonych przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 7 grudnia 2004r. pisemnych oświadczeń S.K. i E.P., z których wynikało, że w czerwcu 1943 r. dowódca placówki " BCh" J.K. pseudonim "[...]" odebrał od skarżącego ślubowanie. Według oświadczeń świadków skarżący otrzymał pseudonim " [...]" i był czynnym gońcem do czasu wyzwolenia w 1944 r. W trakcie postępowania administracyjnego świadek E.P. nie wspominał o składaniu ślubowania przez skarżącego (oświadczenie z dnia 28 listopada 2003 r. ). Dlatego uzupełniony materiał dowodowy powinien być materiałem ilustrującym sposób wykonywania przez skarżącego poleceń (jakich poleceń) przełożonego (kto był bezpośrednim przełożonym skarżącego) – czy tylko dowódca placówki J.K. czy też inna osoba, która mogła wydawać wiążące rozkazy. Wydają się niezbędne dodatkowe wyjaśnienia na temat osób którym skarżący jako goniec – łącznik przekazywał informacje, kim były te osoby i jakie stanowiska pełniły w podziemnej organizacji, czy informacje docierały za pośrednictwem skarżącego w wyznaczonym terminie, czy upoważnione osoby potwierdzały przekazanie informacji i wreszcie jaka była treść wiadomości i ich forma (pisemna, ustna). Nie bez znaczenia jest czas i miejsce wykonywania czynności gońca (dzień, miesiąc, rok i miejscowość). Organ powinien ustalić także – w trakcie uzupełniającego postępowania dowodowego – jakie były sankcje stosowane wobec gońców – łączników w Batalionach Chłopskich za wadliwe wykonanie polecenia, czy skarżący wiedział jakie to były sankcje i czy był świadomy zakresu odpowiedzialności z tytułu nakładanych obowiązków przenoszenia informacji. Pozytywne ustalenia stanowić mogą podstawę do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Mając powyższe na uwadze zakwestionowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego jako niezgodna z prawem. Z tego względu Sąd uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Biorąc pod uwagę charakter zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich, Sąd uznał, iż niecelowe jest orzekanie o wstrzymaniu jej wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku – w trybie art. 152 cyt. ustawy. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów uzasadniał przepis art. 200 wyżej wymienionej ustawy.