II SA/Lu 533/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. J. c. Z. i M. J. c. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak: [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak: [...]. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] powołując jako jej podstawę prawną art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz art. 104 § 1 kpa, orzekł o odmowie nakazania P.R. przywrócenia stanu wody na gruncie na działce nr 1398/1, położonej w P. przy ul. Z. Organ ten, po rozpatrzeniu wniosku Z. J., decyzją z dnia [...] wskazując art. 111 § 1 kpa oraz art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, uzupełnił decyzję z dnia [...] w ten sposób, że odmówił nakazania B. i P. R. przywrócenia stanu wody na gruncie na działkach nr 1398/1 i 1389/3, położonych w P. przy ul. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji organu I instancji z dnia [...] uzupełnionej decyzją z dnia [...] orzekł zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 209 Prawa wodnego, o utrzymaniu w mocy powyższej decyzji organu i instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, a następnie po przytoczeniu art. 29 Prawa wodnego stwierdził, że podtrzymuje ustalenia i wnioski organu I instancji, co do tego, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi potrzeba przywrócenia stanu wody na gruncie, co potwierdza opinia biegłego z września 2007 r. W opinii tej stwierdzono, że podjęto działania w kierunku wykonania urządzeń zapobiegających ewentualnej możliwości wystąpienia szkody w obrębie działki nr 1399 i realizując w tym celu prace inwestycyjne doprowadzono do: 1/ rozebrania części muru oporowego między działkami nr nr 1397 – 1398/5; 2/ wykonano na długości rozebranego muru odwodnienie liniowe z odprowadzeniem opadu do kanału deszczowego; 3/ wykonano kratki wpustu deszczowego w najniższym punkcie działki nr 1398/5, tj. drogi dojazdowej do działek nr nr 1398/1 i 1398/3 z odprowadzeniem zbieranych wód opadowych do kanału deszczowego. Prace te całkowicie wyeliminowały powierzchniowy odpływ wód opadowych i roztopowych z działki nr 1398/1 będącej własnością P.R. oraz odpływ z działki nr 1397 (skarpa) w części, z której zgodnie z warunkami terenu w przeszłości spływała woda na działki nr 1398/1 i nr 1398/5, a po wykonaniu muru oporowego na działkę nr 1399 stanowiącą własność M.J. Aktualnie warunki powierzchniowego spływu wód są następujące: a/ działka nr 1397 (skarpa) – istnieje naturalny spływ wód, które ukierunkowane są na działkę nr 1399; - spływ wód z działek nr nr 1398/1 i 1398/5 przechwytywany jest poprzez kraty odwodnienia liniowego do kanalizacji deszczowej; b/ działki nr 1398/1 i nr 1398/5 – całość opadu "własnego", jak i spływającego ze skarpy (dz. nr 1397) odprowadzana jest do sieci kanalizacji deszczowej; c/ działka nr 1398/3 nie przyjmuje na swój teren spływu wody z terenów sąsiednich. W przypadku wystąpienia opadu wsiąka on w powierzchnię działki, zaś jego namiar ukierunkowany jest z racji istniejących spadków podłużnych na stanowiącą własność M. J. działkę nr 1399. Oceniając spływ wód z działki nr 1398/3 na działkę nr 1399 biegły stwierdził, iż podniesienie poziomu działki nr 1398/3 o 0,20 – 0,45 m nie zmieniło kierunku spływu wód w tym rejonie. Podniesienie poziomu tej działki, a przez to jej wyrównanie nie spowodowało niekorzystnych zmian w spływie wody. Niewykonanie proponowanego M.J. odwodnienia liniowego pomiędzy działkami nr 1399 i nr 1397 , na co nie wyraziła zgody, utrzymuje dotychczasowe warunki naturalnego powierzchniowego spływu wód, tym samym pozostawia od strony północnej napływ wód na zlokalizowany u podnóża skarpy budynek M. J. Biegły stwierdził, że opisany stan nie podlega pod art. 29 Prawa wodnego i w tym zakresie jest to wybór M. J. Zarzuty odwołania jako niezasadne nie mogły być uwzględnione. Organ I instancji ocenił stan istniejący w dacie orzekania. Organ ten oparł się o opinie biegłego z września 2007 r. Fakt zbudowania muru oporowego miał miejsce, ale obecnie mur ten w znacznej części nie istnieje, gdyż został rozebrany. Z opinii biegłego wynika, że pozostały fragment muru nie ma wpływu na stosunki wodne. Takiego wpływu nie ma także podwyższenie terenu działki nr 1398/3. O rozbiórkę pozostałej części muru M. J. powinna się zwrócić do organu nadzoru budowlanego. Zarzut dotyczący stwierdzenia biegłego, że skierowanie wody ze skarpy na kratkę umieszczoną w granicy działek nr 1397 i 1398./5 całkowicie wyeliminowało powierzchniowy odpływ wody nie został potwierdzony żadnym dowodem. Dlatego decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy. W skargach na decyzję organu odwoławczego M.J. c. Z. i M.J. c. S. wniosły o jej uchylenie, zarzucając niezgodność z prawem. Wskazały, że w wyniku działalności inwestycyjnej na sąsiednich działkach nastąpiła zmiana stosunków wodnych, co spowodowało zmianę stanu wody na gruncie, a w konsekwencji zalewanie ich działki nr 1399 oraz budynku mieszkalnego na niej usytuowanego. Zakwestionowały opinię biegłego z 2007 r. wskazując, że w opinii tego samego biegłego z 2004 r. stwierdzono, iż zagospodarowanie sąsiednich działek spowodowało ukierunkowanie spływu wód na ich działkę i jej zalewanie. Organ administracji w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, wyjaśniając jak w motywach zaskarżonej decyzji. Na skutek skargi wniesionej przez M. J. c. Z. wszczęte zostało postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie sygn. akt II SA/Lu 533/08. Natomiast w sprawie w sprawie sygn. akt II SA/Lu 534/08 postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte na skutek skargi wniesionej przez M. J. c. S. Z uwagi na to, że obie skargi dotyczą tej samej decyzji, sprawy nimi wszczęte należało połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono postanowieniami wydanymi na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. (k.97 akt II SA/Lu 533/08 i k. 79 akt II SA/Lu 534/08). Sąd zważył, co następuje: Skargi są zasadne. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji z dnia 11 stycznia 2008 r. i z dnia 17 kwietnia 2008 r. wydane zostały z naruszeniem prawa, co spowodowało konieczność ich uchylenia. Z art. 145 § 1 pkt 1 lt. b/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. wynika, że w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, decyzja dotknięta tą wadą podlega uchyleniu. W rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki określone w powołanym przepisie prawa. Uznana za stronę postępowania administracyjnego B. R. nie brała udziału w tym postępowaniu. Wbrew wymogom z art. 61 § 4 kpa B. R. nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania. W toku tego postępowania nie zawiadomiono jej o podejmowanych czynnościach, w tym o przeprowadzonych oględzinach oraz dowodach z opinii biegłego, co stanowi naruszenie art. 79 kpa. Zaniechano też doręczenia jej decyzji organu I instancji z dnia 11 stycznia 2008 r., jak również decyzji organu odwoławczego, naruszając art. 109 § 1 kpa. Tym samym nie zapewniono B. R. czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w wyniku czego naruszony został art. 10 § 1 Kpa. Naruszenie powyżej wskazanych przepisów prawa oznacza, iż B. R. bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa sanowi podstawę do wznowienia postępowania. Oceny też nie zmienia fakt doręczenia B. R. decyzji z dnia [...]. Doręczenie tej decyzji nie spowodowało bowiem wyeliminowania uchybień w zakresie zapewnienia B. R. udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji. Stwierdzenie przez sąd administracyjny naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje koniczność uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarówno zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 11 stycznia 2008 r. oraz z dnia 17 kwietnia 2008 r. Dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit .b/ cyt. ustawy nie ma znaczenia, czy strona, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wystąpi z żądaniem jego wznowienia (art. 147 Kpa). Jakkolwiek wykazane powyżej naruszenie prawa stanowi samoistną podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu, wobec stwierdzenia naruszenia także innych przepisów postępowania, należy się do nich odnieść. Z akt sprawy wynika, że postępowanie w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie dotyczyło działek nr nr 1397, 1398/1, 1398/3, 1398/4, 1398/5 oraz 1400. W świetle art. 29 ustawy Prawo wodne oraz art. 28 kpa przymiot strony przedmiotowego postępowania przysługiwał właścicielom tych działek. Akta sprawy nie zawierają dowodów, które wskazywałyby właścicieli poszczególnych działek. Nie można więc uznać, że postępowanie toczyło się z udziałem wszystkich stron postępowania (art. 28 , art. 61 § 4 kpa). Zaniechanie dokonania ustaleń w zakresie stanu prawnego poszczególnych działek oznacza także, iż stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony (art. 7 Kpa), a organ administracji uchylił się od zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa). M.J. c. Z. i M.J. c. S., po doręczeniu im opinii biegłego z 2007 r., zakwestionowały tę opinię. Organ administracji nie odniósł się do wniesionych uwag i zastrzeżeń, w szczególności nie rozważył podnoszonych rozbieżności między opinią biegłego z 2004 r. , a opinią z 2007 r. Podzielenie opinii biegłego z 2007 r. bez jej analizy w powiązaniu z opinią biegłego z 2004 r. jest co najmniej przedwczesne. Nie można więc uznać za udowodnione, zgodnie z wymogami art. 80 Kpa , iż podniesienie poziomu działki nr 1398/3 nie spowodowało zmiany stanu wody na gruncie i szkodliwego oddziaływania na działki sąsiednie. Dotyczy to również wykonania urządzeń budowlanych (np. muru) na innych działkach. Podnieść również należy, iż odmowa skarżących wykonania urządzeń odwadniających w granicach ich działki nie może stanowić podstawy do oceny, jak to uczyniły za biegłym organy obu instancji, że w takiej sytuacji niebezpieczny napływ wód na zlokalizowany u podnóża skarpy budynek mieszkalny skarżących nie może być rozpatrywany na podstawie art. 29 Prawa wodnego i jest to wybór właścicieli budynku. W świetle art. 29 Prawa wodnego zmiana stanu wody na gruncie jest zakazana (ust. 1 pkt 1). To na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia zmian w spływie wody, powstałych na jego gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2), zaś określone w ust. 3 uprawnienia organu administracji w zakresie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom mogą być realizowane poprzez nałożenia określonych obowiązków na właściciela, który spowodował zmianę stanu wody na gruncie. Powyższe przepisy prawa nie uzależniają ich zastosowania od zachowania właściciela gruntu, którego dotyczą skutki zmiany stanu wody na innych działkach. Decyzja z dnia [...], wydana z powołaniem się na art. 111 § 1 kpa nie może być uznana za decyzję uzupełniającą decyzję organu I instancji z dnia [...]. Decyzja z dnia [...] odnosiła się do P. R. i dotyczyła działki nr 1398/1. Natomiast decyzja z dnia [...] skierowana została do B. R. oraz P. R. i dotyczyła działek nr 1391/1 oraz nr 1398/3 (organ administracji blednie wskazał działkę nr 1389/3). Niewątpliwe więc jest, biorąc pod uwagę rozstrzygnięcie zawarte w tych decyzjach, że decyzją z dnia [...] zmieniono decyzję z dnia [...] , do czego nie uprawniał art. 111 § kpa. Zatem decyzja z dnia [...] wydana została, poza naruszeniem wcześniej wymienionych przepisów prawa, także z naruszeniem art. 111 § 1 kpa. Uchybienia powyższe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ uzasadnia uchylenie decyzji wydanych w sprawie także i na tej podstawie prawnej. Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji uwzględniając powyższe uwagi, wskazania i wnioski przeprowadzi postępowanie z udziałem wszystkich stron, które ustali na podstawie tytułów prawnych do działek objętych postępowaniem. Strony te zawiadomi o wszczęciu postępowania, a w jego toku zapewni im czynny udział. Dokonując ustaleń w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 29 Prawa wodnego organ administracji dokona wnikliwej analizy opinii biegłego, mając na uwadze zastrzeżenia podniesione przez skarżące. Z tych względów należało orzec jak w sentencji wyroku