II SA/Lu 535/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi G. Ż. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Wydziału Spraw Administracyjnych działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87, poz. 960 z 2001 r. z późn. zm.) oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01, po rozpatrzeniu odwołania G. Ż. od decyzji Zastępcy Dyrektora Wydziału Spraw Administracyjnych, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, z dnia [...], orzekającej o odmowie wymeldowania J. Ż. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. S. w L., zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda podniósł, że organ I instancji orzekł o odmowie wymeldowania J. Ż. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. S. w L., uzasadniając swoje rozstrzygnięcie brakiem spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy zauważył, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2002 r. sygn. akt: [...], nakazującego opróżnienie lokalu mieszkalnego przy ul. S. w L., J. Ż. utracił uprawnienia do przebywania w tym lokalu. Orzeczona przez Sąd eksmisja nie została wykonana dobrowolnie przez J. Ż., bowiem jak wynika z pisma Komisariatu III Policji z dnia [...] stycznia 2003 r., zamieszkiwał on we wskazanym lokalu do chwili aresztowania. Zdaniem organu odwoławczego, opuszczenie przez J. Ż. lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz było przymusowe – spowodowane aresztowaniem. Ponadto zdaniem organu odwoławczego do skutecznego wymeldowania niezbędne jest kumulatywne spełnienie przesłanek zawartych w art. 15 ust 2 cytowanej ustawy a opuszczenie lokalu musi mieć charakter dobrowolny i trwały. W przedmiotowej sprawie opuszczenie przez J. Ż. lokalu nie mogło zostać uznane za dobrowolne. Opuszczenie lokalu przy ulicy S. spowodowane było koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności, a więc nie było dobrowolne. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podniósł iż dokonane wymeldowania J. Ż. w trybie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy do czasu wykonania orzeczonej eksmisji przez komornika bądź dobrowolnego wykonania tej eksmisji, nie jest możliwe. Od powyższej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła G. Ż., zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy. W odwołaniu skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej został pominięty udowodniony przez nią fakt, iż J. Ż. dobrowolnie wyprowadził się z zajmowanego mieszkania w obawie przed aresztowaniem, wobec czego opuszczenie przez niego lokalu przy ulicy S. miało charakter dobrowolny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego, w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zauważyć należy, że w myśl przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r., nr 87, poz. 960 ze zm.), organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego konieczność wydania decyzja w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, zachodzi wtedy, gdy jest to niezbędne w celu zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania instytucji prawa publicznego, jaką jest ewidencja ludności. Ewidencja ta polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach (art. 1 ust. 2 ustawy cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Mając na uwadze przytoczoną regulację ustawową oraz wskazaną wyżej funkcję ewidencji ludności, stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy administracji obowiązane były ustalić, czy skarżący przebywa w miejscu jego dotychczasowego pobytu stałego, a w przypadku negatywnego ustalenia tej okoliczności, rzeczą tych organów było dokonanie oceny faktu opuszczenia tego miejsca z punktu widzenia wymogów instytucji ewidencji ludności. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skoro skarżący od chwili aresztowania nie przebywał w miejscu jego dotychczasowego pobytu stałego, pomimo tego, że nadal był tam zameldowany, to ten stan rzeczy był sprzeczny z wymogami prawidłowej rejestracji danych w ewidencji ludności (art. 1 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W takiej sytuacji oraz w świetle przepisu art. 4 tej ustawy na J. Ż. ciążył obowiązek meldunkowy w zakresie zarówno wymeldowania się z miejsca dotychczasowego pobytu jak i zameldowania się w nowym miejscu pobytu, o ile takie miejsce stałego pobytu mógł on wskazać. Podkreślić należy, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego, a celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny, iż ewidencja ludności, polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób, służy także – poza funkcją publiczną – ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich, co oznacza, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki. Ponadto ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu (zob. wyrok TK z 27 maja 2002r., sygn. K 20/01; opub. w OTK-A 2002/3/34). Ubocznie należy zauważyć, że okoliczność, iż jakoby J. Ż. nie opuścił dobrowolnie przedmiotowego lokalu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle bowiem określonych w przepisie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanek wymeldowania oraz wobec utraty mocy – z dniem 19 czerwca 2002 r. – art. 9 ust. 2 tej ustawy (w związku z omówionym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r.), organy administracji miały tylko obowiązek ustalenia, czy skarżący rzeczywiście opuścił miejsce dotychczasowego pobytu i czy jest to stan trwały. Na marginesie należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany był pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. np.: wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. V S.A. 3169/00). Poglądu tego, w części dotyczącej wykreowania przesłanki "dobrowolności" nie można podzielić, w szczególności wobec zmian, jakie nastąpiły w obowiązującym porządku prawnym na skutek wejścia w życie cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. Jakkolwiek bowiem zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 maja 2004r. – organ gminy mógł wydać na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła wymienione w art. 9 ust. 2 uprawnienie do przebywania w lokalu i opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania, to ów przepis musi być interpretowany przy uwzględnieniu skutków, jakie wiążą się z wejściem w życie cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zauważyć więc należy, że wobec utraty mocy obowiązującej przywołanego art. 9 ust. 2 ustawy, na skutek stwierdzenia jego niezgodności z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (derogacja "trybunalska"), odesłanie do tego przepisu, zawarte w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, nie ma znaczenia prawnego. Jeśli zaś chodzi o zagadnienie "dobrowolności" opuszczenia miejsca pobytu, na co wskazywał NSA w wyroku z 23 kwietnia 2001 r. jako istotną okoliczność, która podlega badaniu w sprawie o wymeldowanie, to zdaniem Sądu przesłanka ta nie może być oceniana przez organy administracji, bowiem nie przewiduje jej prawo materialne, a jej wykreowanie w drodze wykładni art. 15 ust. 2 cyt. ustawy pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy i przyjętą tam zasadą rzetelnego prowadzenia ewidencji ludności, która służy zbieraniu informacji w zakresie danych o faktycznym – a więc zgodnym z rzeczywistością – miejscu zamieszkania i pobytu osób fizycznych. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1a i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.