II SA/Lu 535/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom – sprawozdawca, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego H. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Lu 535/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił H.B. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Z. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że H.B. nie przedstawił wystarczających dowodów na potwierdzenie swojego pobytu w obozie. Zeznania świadków uznane zostały za niewiarygodne, ponieważ wysiedleni oni zostali z innych miejscowości niż ubiegający się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Ponadto w ocenie Kierownika Urzędu świadkowie, liczący wówczas 7 – 8 lat nie mogli zapamiętać osoby im nieznanej, ponieważ w obozie przebywało kilka tysięcy osób. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2003 r., dodatkowo podnosząc, iż dane z Archiwum Państwowego wskazują, że mieszkańcy wsi Ź. wysiedleni zostali do okolicznych wsi na terenie gminy R. Również w aktach spraw mieszkańców tej wsi, ubiegający się o przyznanie uprawnień kombatanckich nie ma dowodów na skierowanie mieszkańców wsi do obozu w Z. Od decyzji tej H.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie prawa przez niewłaściwą interpretację stanu faktycznego. Skarżący podniósł, że w czasie pobytu w obozie był rocznym dzieckiem i o przeżytej tragedii dowiedział się od matki. Fakt pobytu w obozie był wielokrotnie omawiany w okresie powojennym. Zeznania świadków są spójne z życiorysem skarżącego i brak jest podstaw do ich podważania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i "przyznanie wyrokiem należnych wnioskodawcy uprawnień kombatanckich od daty wniesienia wniosku" oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich przeprowadzonych dowodów, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Organ rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów jest podstawową zasadą postępowania dowodowego. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny (E.Iserzon, J.Starościak: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", s. 153-154; W. Siedlecki:"Uchybienia procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym" ,Warszawa 1971, s. 100). Zgodnie z tymi regułami należy opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa (np. pomoc prawna). Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ zatem powinien dokonać oceny poszczególnych dowodów. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności, ustosunkowując się do istotnych różnic, np. w zeznaniach świadków. W wyroku z 18 kwietnia 1984 r.( III SA 113/84, opubl. w ONSA 1984, Nr 1, poz. 42) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zasada z art. 80 k.p.a., w myśl której organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, odnosi się również do sytuacji, w której występują rozbieżności w ocenach. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują podstaw, na których organ ma oprzeć ocenę dowodów. W nauce wskazuje się, że organ w tej ocenie powinien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki. Naruszenie wymienionych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (B.Adamiak, J.Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, s.404). W rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej naruszył wskazane reguły postępowania dowodowego. Zastrzeżenia budzi przede wszystkim dokonana przez ten organ ocena dowodów. Twierdzenie, że świadkowie Z. K. i M. Ż. nie mogły pamiętać skarżącego nie zostało przekonująco uzasadnione. W szczególności nie może być podstawą uznania zeznań wymienionych świadków za niewiarygodne okoliczność, iż świadkowie ci pochodzili z innych miejscowości niż skarżący i jego matka. Nie oznacza to przecież, że osoby te nie mogły się spotkać w tym samym czasie w obozie. Również wielkość obozu w Z. i liczba przebywających tam osób nie świadczą o niewiarygodności zeznań świadków, skoro organ administracji nie przeprowadził żadnych dowodów, z których wynikałoby, że świadkowie w ogóle nie zetknęli się w obozie z matką skarżącego, albo że mieli z nią tak krótki kontakt, iż zapamiętanie jej i dziecka (skarżącego) byłoby rzeczywiście niemożliwe lub wysoce nieprawdopodobne. Należy zwrócić uwagę, że miejscowości, z których pochodzą świadkowie oraz skarżący położone są w niewielkich odległościach od siebie. Odmawiając oświadczeniom świadków wiarygodności nie ustalił organ, czy świadkowie lub ich bliscy mieli jakikolwiek kontakt z matką skarżącego lub ze skarżącym w latach powojennych. Zważywszy na wiek świadków i skarżącego w czasie wojny jest rzeczą oczywistą, że większość okoliczności znają oni z przekazu od osób dorosłych, istotne było zatem ustalenie, co świadkowie zapamiętali z okresu pobytu w obozie, a co odtworzyli na postawie rozmów prowadzonych w rodzinie czy wśród znajomych w okresie powojennym. Jeżeli organ administracji miał wątpliwośc co do prawdziwości oświadczeń świadków złożonych na piśmie, to powinien był tych świadków przesłuchać, a nie odmawiać wiarygodności ich zeznaniom. Dopiero dysponując szczegółowymi zeznaniami świadków mógł organ dokonać ich prawidłowej oceny, w powiązaniu oczywiście z innymi, przeprowadzonymi w sprawie dowodami, zgodnie z wymogami art.80 k.p.a. Naruszeniem reguł postępowania dowodowego jest także ogólnikowe tylko powołanie się przez organ administracji na akta spraw mieszkańców wsi Ź., bez wskazania sygnatur tych spraw i powołania konkretnych dokumentów, z których przeprowadzony został dowód na okoliczności mające znaczenie w sprawie niniejszej. Uniemożliwia to weryfikację ustalenia, że inni mieszkańcy wsi Ź. nie powoływali się – w podobnych jak skarżący okolicznościach - na pobyt w obozie w Z. Wskazane naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie powinien organ administracji dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 k.p.a i przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób określony w przepisach art. 75 i nast. k.p.a., uwzględniając przedstawione wyżej uwagi. Organ administracji publicznej jest zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie do przepisu art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem są zeznania świadków. Jak już o tym była wyżej mowa, konieczne może okazać się uzupełnienie lakonicznych oświadczeń świadków przez ich szczegółowe przesłuchanie, zwłaszcza na okoliczność źródła ich wiedzy o pobycie skarżącego w obozie. Jeżeli dowodem mają być akta spraw innych mieszkańców wsi Ź., ubiegających się o przyznanie uprawnień kombatanckich, konieczne jest powołanie konkretnych spraw przez wskazanie ich sygnatury oraz dokładne określenie dokumentów, które organ uznał za istotne dla wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie niniejszej. Wyjaśnienia będzie również wymagało, czy powołana w piśmie Archiwum Państwowego z dnia 23 stycznia 2004 r. informacja, zawarta w "Ankiecie w sprawie wysiedleń w Zamojszczyźnie w czasie okupacji niemieckiej 1939 -1944", mówiąca o przewiezieniu wysiedlonych mieszkańców wsi Ź. do okolicznych wsi, wyklucza możliwość przewiezienia mieszkańców lub ich grupy do obozu w Z. W przypadku, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych pozostaną nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 k.p.a.). Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego i jego wszechstronnym rozważeniu może zostać dokonana ocena, czy fakt pobytu skarżącego w obozie w Z. został udowodniony. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Z tych względów i na podstawie art.145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy.