II SA/Lu 535/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy na dożywianie I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. We wniosku z [...]. Z. W. domagał się przyznania świadczenia pieniężnego w postaci dożywienia z dotacją rządu. Jako oczekiwaną wskazał kwotę [...]złotych miesięcznie. Decyzją z [...]. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia. Organ ustalił, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji. W budynku zajmuje pokój i kuchnię, wspólnie z żona użytkują przedpokój i łazienkę. Korzysta z kuchni węglowej, mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, poza niesprawną lodówką i brakiem bojlera elektrycznego. Jest zdolny do samodzielnej obsługi, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, jeździ do lekarza. Jego dochodem jest emerytura w kwocie [...]złotych brutto ( [...] zł netto ). Faktycznie wypłacana jest w kwocie [...]złotych. Nie przekracza zatem wysokości 150 % kryterium dochodowego określonego w uchwale nr [...] Rady Ministrów z dnia [...]. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania " Pomoc Państwa zakresie dożywiania " na lata 2004 – 2020 ( Monitor Polski z dnia 17 grudnia 2013r. poz. 1024 ). Powyższe ustalenia poczyniono na podstawie sporządzanych wcześniej wywiadów środowiskowych i wyjaśnień żony wnioskodawcy, ten bowiem, mimo wcześniejszego zawiadomienia o terminie kolejnego wywiadu, w dniu [...]. był w domu nieobecny. Organ zaznaczył, że decyzją z [...]. przyznał już wnioskodawcy w ramach wspomnianego programu świadczenie na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...]złotych miesięcznie od [...]. do grudnia 2015r. , które jest wypłacane. W okresie od stycznia do grudnia 2015r. z programu wypłacono już [...] złotych. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna nie jest instytucją refundującą w całości wydatki ponoszone przez osoby korzystające ze wsparcia Ośrodka. Jej celem jest stale zapewnienie stałych środków utrzymania, ale jedynie wspomaganie osób w ich trudnej sytuacji. Stąd też nawet w przypadku spełnienia przesłanej uprawniających doświadczenia, nie jest zobowiązany do jego udzielenia. Przyznanie świadczenia jest adekwatne do potrzeb wnioskodawcę, ale mieści się także w możliwościach Ośrodka. Zdaniem organu wnioskodawca powinien wykorzystać własne środki, jakie otrzymuje. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję Wójta utrzymało w mocy. Również w opinii organu odwoławczego odmowa przyznania świadczenia uzasadniona jest wcześniejszym świadczeniem, którego wyplata miała miejsce do końca 2015r. i możliwościami Ośrodka Pomocy Społecznej, który z puli środków finansowych przeznaczonych na ten cel musi udzielać pomocy także innym potrzebującym osobom i rodzinom, pozostającym często w gorszej sytuacji, niż wnioskodawca, szczególnie rodzinom z dziećmi bez stałego źródła dochodu lub z bardzo niskim dochodem, oraz dzieciom w ramach wydawanych posiłków w szkole. Zwrócono ponadto uwagę, że Z. W. [...]. złożył kolejny wniosek o przyznanie pomocy finansowej na dożywianie, w efekcie czego decyzją z [...]. otrzymał w ramach omawianego Programu kwotę [...]złotych miesięcznie na okres od 1 stycznia do [...]. Organ odwoławczy odniósł się także do postanowienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o odmowie wyłączenia pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i postanowienia Wójta [...] o odmowie wyłączenia Kierownika OPS wskazując, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek wyłączenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. W. stwierdził, że decyzje Kolegium " rażąco naruszające prawo od co najmniej kilkunastu lat – wrogość, bezprawie!. Aktualizacja wywiadu z [...], poza idiotyzmem ( Pomówienia " OPS", " SKO" tolerowane w WSA) i udziałem Patrolu uzbrojonego Policji". Zdaniem skarżącego protokół wywiadu z [...]. nie jest zgodne z prawem, a tylko "kawałkiem cz", z nieznaną mu treścią i nie potwierdzony przez żonę, która nie zgłosiła zmian jego sytuacji życiowej znanej z urzędu do daty wizyty. " Najścia Policji – głupota zagrożenia życia "socjalnych" 10minut na posesji w ciągu doby i już 5 lat a szczególnie śmieszność furii, bo opuszczam miejsce zamieszkania, gdy mają rozmawiać z żoną w mojej sprawie w celu ograbiania ze świadczenia. Prymityw urzędasów na szkodę". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezpodstawna. Z treści uchwały Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2015 r., poz. 821 ) wynika, że jego strategicznym celem jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub osób niepełnosprawnych. Program jest elementem polityki społecznej państwa w zakresie wsparcia finansowego gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym, poprawy poziomu życia rodzin o niskich dochodach, poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży i kształtowania właściwych nawyków żywieniowych. Pkt V.1 Programu wskazuje, że ze środków przekazywanych w ramach jego realizacji gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej. Rację mają organy dowodząc uznaniowości w przyznaniu wspomnianego świadczenia. Podany wyżej [...] Programu oznacza, że przy przyznawaniu świadczeń na dożywianie mają zastosowanie ogólne przepisy ustawy o pomocy społecznej (m.in. art. 2 i 3), a także przepis art. 39 tej ustawy, regulujący zasady przyznawania zasiłków celowych. Decyzje w sprawie udzielenia pomocy w zakresie dożywiania, wydawane na podstawie powołanych przepisów mają charakter uznaniowy ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 stycznia 2015r. I OSK 3009/13 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Właściwy w sprawie organ administracji po dokonaniu prawidłowych ustaleń faktycznych, mając na względzie zasady udzielenia pomocy społecznej ma zatem swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy (i jej wysokości). Uznanie administracyjne obejmuje bowiem również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązuje przy tym organów pomocy społecznej do całkowitego i pełnego pokrycia wszystkich potrzeb osób wnioskujących. Podkreślenia wymaga, że zasiłek celowy nie służy zaspakajaniu wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ale ma umożliwić przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych przy czynnej współpracy osób wnioskujących.). Organy rozpoznające sprawę trafnie i w sposób przekonujący wskazały, że odmawiając udzielenia pomocy nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Skarżący w dacie złożenia wniosku korzystał już z pomocy przyznanej wcześniejszą decyzją z [...]. w kwocie [...]złotych wypłacanej do końca 2015r. Kolejną decyzją z [...]. przyznano skarżącemu ponownie pomoc z tego samego tytułu od stycznia do końca 2016r. , także w wysokości [...] złotych miesięcznie, wbrew temu, co twierdzono w decyzjach, nadając jej w istocie status świadczenia niemal stałego. Nieuzasadnione jest przy tym oczekiwanie skarżącego, że przy niezmienionej sytuacji bytowej powinna ona otrzymać pomoc w takiej samej wysokości jak poprzednio lub wyższej. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy wszczyna nową sprawę, w której organ ma obowiązek na nowo ustalić stan faktyczny i rozpoznać kierując się zasadami wyznaczającymi granice uznania. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są także możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, które również zostały powołane. Niezrozumiały jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego [...]. Z akt jasno wynika, że pismem z [...]. powiadomiono skarżącego o ustaleniu terminu wywiadu. Zawiadomienie odebrał [...]., był zatem zobowiązany do udziału w przeprowadzanej czynności. Jeśli nie brał udziału w wywiadzie, nie jest jasne na jakich przesłankach opierał przekonane o niewypełnieniu protokołu, tym bardziej, że uwagi w tym przedmiocie nie zgłosiła , biorąca udział w czynnościach , jego żona. Art. 4 ustawy z dnia o pomocy społecznej wprost nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu powołanego przepisu jest odmowa lub uniemożliwianie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jasne jest bowiem, że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy przecież zarówno rozmiar, jak i forma udzielanej pomocy, o czym stanowi art. 3 ust.3 ustawy. Art. 106 ust. 4 ustawy wprost ustanawia wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, natomiast organ podejmuje szereg czynności pozwalających na określenie rzeczywistych jej potrzeb i własnych możliwości. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Słuszne jest zatem wyrażane w orzecznictwie zapatrywanie stosownie do którego utrudnianie lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają odmowę przyznania świadczenia ( por. także wyroki NSA z dnia 19 kwietnia 2011r. I OSK 60/11, 15 kwietnia 2010r. I OSK 1753/09, 19 marca 2009r. I OSK 561/08, 30 listopada 2009r. I OSK 634/09, 23 września 2008r. I OSK 1765/07 wszystkie opubl. w CBOSA ). Znaczenie wywiadu w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej potwierdza art. 107 ust. 4a ustawy jednoznacznie stanowiąc, że nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie organy nie powołały w podstawie prawnej na brak współdziałania ze skarżącym , jednak okoliczności wskazane w decyzji nie mogą pozostać obojętne dla oceny zasadności przyznania świadczenia. Bezskuteczny jest zarzut dotyczący próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego [...]. w asyście funkcjonariuszy Policji. W wyroku z 24 sierpnia 2016r. ( I OSK 95/15 opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że nie stanowiło to obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej przeprowadzenia tej czynności, jak również nie była ona sprzeczna z przepisami prawa. Zdaniem sądu wprawdzie na pracownikach socjalnych organu pomocy społecznej ciąży obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub dokonania jego aktualizacji, ale trzeba mieć także na uwadze, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zakazuje asystowania funkcjonariuszom pracownikom socjalnym, którzy takiej czynności dokonują, zaś charakter zadań powierzonych funkcjonariuszom Policji może stanowić samodzielną podstawę wykonywania przez nich tego rodzaju czynności. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 3a i 3b u.p.s., dodanym na mocy art. 1 pkt 20 lit. a) ustawy z dnia [...] r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U.2015 r. poz. 1310) - ustawodawca wprost usankcjonował możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariusza Policji, obligując organy tej formacji do obowiązkowego jej udzielenia. Należy zatem uznać, że do tego czasu uczestnictwo funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu tego rodzaju czynności miało charakter dobrowolny. Zważywszy zaś na określone w ustawie z dnia [...]. o Policji zadania tej formacji, polegające m. in. na ochronie życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowaniu i organizowaniu działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi oraz wykrywaniu przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców (art. 1), obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych czynności (przed znowelizowaniem ustawy o pomocy społecznej) mogła być uzasadniona. Sam zaś fakt przypisania przez ustawodawcę pracownikom socjalnym statusu funkcjonariuszy publicznych nie wyłączał możliwości wystąpienia sytuacji, w której, podczas wykonywanych przez nich czynności, pomoc udzielona im przez funkcjonariuszy Policji mogła okazać się niezbędna. Skoro skarżący zarzucał pracownikom socjalnym fałszowanie sporządzanych przez nich wywiadów środowiskowych, obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu powyższej czynności leżała więc także w jego interesie. Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zmianami ) skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 4 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r., poz. 1801 ).