II SA/Lu 539/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. B. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi - S. B. na osobę uprawnioną - R. B. na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ I instancji mając na uwadze art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i fakt, że E. B. jest dłużnikiem alimentacyjnym, zobowiązał ją do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, to jest kwoty [...]zł za okres 1 października 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do dnia spłaty. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik E. B. wskazał, że z treści decyzji wynika, że kwotę tę za okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. wypłacono do rąk S. B. - ojca R. B., podczas gdy osoba uprawniona do alimentów była w tym czasie pełnoletnia. Nadto, jak twierdzi E. B., pieniądze te nigdy nie zostały przeznaczone na potrzeby uprawnionego. Okoliczności te świadczą – w ocenie pełnomocnika - że nie może być ona zobowiązana do zwrotu kwot wypłaconych przez fundusz osobie nieuprawnionej do ich pobrania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu ww. odwołania uznało, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Kolegium w pełni podtrzymało ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą 8% w stosunku rocznym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1858), natomiast do dnia 22 grudnia 2014 r. wysokość odsetek ustawowych wynosiła 13% w stosunku rocznym na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 220, poz. 1434). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem – w ocenie Kolegium - z obowiązujących przepisów wynika ustawowy obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Wyrazem i sposobem realizacji tego obowiązku jest istniejący po stronie organu właściwego wierzyciela obowiązek wydania po upływie zdarzeń, o których mowa w art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stosownej decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do alimentacji, która jest decyzją związaną, zaś postępowanie poprzedzające jej wydanie ograniczone jest do ustalenia, czy i w jakiej wysokości świadczenia takie zostały z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej. W postępowaniu tym organ nie bada sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, ani zasadności przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tak więc decyzja w sprawie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika z okoliczności przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wcześniejszą decyzją i wypłaty tych świadczeń. E. B. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust 1, la i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] roku nr jak wyżej o zwrocie należności przez E. B. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń za okresom 1.01. 2013 do 31.08. 2014 roku na rzecz R. b. , syna skarżącej. Wskazała przy tym, że R. B. urodzony w dniu 13 marca 1994 r. był w tym czasie pełnoletni. W ocenie skarżącej w takiej sytuacji decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu powinna zostać wydana na syna i w związku z tym jemu powinny być wypłacone pieniądze, nie zaś S. B. ojcu R.. Dłużnik alimentacyjny zgodnie bowiem z art. 27 ust 1 cytowanej ustawy jest zobowiązany do zwrotu świadczenia wypłaconego osobie uprawnionej, a nie jakiejkolwiek osobie nie uprawnionej do pobrania świadczenia. Skarżąca zauważyła, że jeśli organ I instancji wydał błędną decyzję o wypłacie należności do rąk osoby nie uprawnionej, to w przypadku odwołania złożonego przez E. B. powinien z urzędu podjąć postępowanie i skontrolować decyzję o przyznaniu i wypłacie świadczenia do rąk S. B., a postępowanie w niniejszej sprawie na ten czas zawiesić. Mając powyższe na uwadze, a w szczególności naruszenie wskazanego przepisu prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania o konieczności zawieszenia postępowania w przypadku konieczności wcześniejszego rozstrzygnięcia innej sprawy, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja ta jest związana z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego artykułu, to jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (m.in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 563./12, LEX nr 1241013). W świetle powyższego bezspornym jest przy tym, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenia wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego. Takich ustaleń organy dokonały w niniejszym postępowaniu. W sprawie niekwestionowanym jest bowiem fakt, że decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. Nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi - S. B. na osobę uprawnioną - R. B. na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Poza sporem jest również, że na podstawie tej decyzji w okresie świadczeniowym wypłacono osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł. Z powyższego wynika, że zasadnie organy administracji zobowiązały skarżącą jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu opisanej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi – co wynika z art. 27 ust. 1a powołanej ustawy. W ocenie Sądu, prawidłowe jest także stanowisko organu odwoławczego co do tego, że w sprawie nie zachodziły podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: 1) w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105); 2) w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony; 3) w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych; 4) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Stosownie zaś do art. 98 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Oczywistym jest, że nie zachodziła w sprawie określona w art. 98 § 1 K.p.a. podstawa zawieszenia, skoro postępowanie w niniejszej sprawie, dotyczące obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu należności wypłaconych jej synowi, w związku z uchylaniem się przez nią od wykonywania ciążącego na niej względem syna obowiązku alimentacyjnego, zostało wszczęte z urzędu, a nie na wniosek. Nie budzi wątpliwości również, że nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 97 § 1 pkt 1, 2 i 3 K.p.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodziła także podstawa zawieszenia postępowania wymieniona w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Przepis ten wskazuje jako przesłankę zawieszenia postępowania administracyjnego istnienie tzw. zagadnienia wstępnego. Dokonując wykładni tego przepisu trzeba mieć na uwadze, że pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumieć należy kwestię prawną, która nie była jeszcze prawomocnie przesądzona na właściwej drodze, wyłaniającą się w toku postępowania administracyjnego, gdy jej uprzednie rozstrzygnięcie, a więc poprzedzające rozpatrzenie sprawy, leży w kompetencji innego organu lub sądu. K. jest przy tym istnienie bezpośredniej zależności pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Przy czym nie chodzi tu o konieczność wyjaśnienia nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie orzeczenia w sprawie głównej. Stąd też, przepis art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. wymaga istnienia miedzy rozstrzygnięciem sprawy, a zagadnieniem wstępnym związku bezpośredniego, rozumianego jako bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W przypadku braku takiego związku - co ma miejsce w niniejszej sprawie - zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. Bezsporne jest, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. wypłacone zostały osobie uprawnionej, sumy pieniężne służące wsparciu go w zaspokajaniu najbardziej podstawowych potrzeb, które to sumy zostały wydatkowane ze środków publicznych zamiast ze środków skarżącej, długotrwale uchylającej się od uiszczania na rzecz syna należnych mu alimentów. Niewątpliwie również niezwłoczne wydanie rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu wskazanych należności było nie tylko zgodne z zasadą szybkości postępowania, ale także odpowiadało społecznemu poczuciu sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym, z uwagi na treść art. 2 Konstytucji, lekceważone być nie może. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.