II SA/Lu 541/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz (spr.),, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asyst. sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 02 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I - uchyla zaskarżoną decyzję; II – zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. C. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., po przeprowadzeniu trybu odpowiadającego instancyjnemu, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2004 r., podjętą w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, a uchylającą decyzję własną z dnia [...] września 2002 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego, rozstrzygając o odmowie przyznania A.C. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Dla jurydycznego uzasadnienia przywołał art. art. 151 § 2 k.p.a., w związku z art. 145a § 1 k.p.a., art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Uznał organ rozstrzygający za bezsporną okoliczność pobytu ciężarnej matki zainteresowanego w obozie przesiedleńczym w Z., jako nie realizującą pojęcie represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, która w konsekwencji nie może stanowić podstawy do przyznania zainteresowanemu statusu kombatanta. Wskazał na wyeliminowanie z obowiązującego porządku prawnego art. 8 § 2 k.c., przyznającego uprzednio dziecku poczętemu warunkową zdolność prawną, przy jednoczesnej zmianie brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, gdy zmiany te wprowadziła ustawa nowelizująca z dnia 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz zmianie niektórych innych ustaw. Na powyższe rozstrzygnięcie administracyjne skargę złożył A.C., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z zasądzeniem na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zarzucił organowi powzięcie rozstrzygnięcia sprzecznego z obowiązującym porządkiem prawnym w rozważanej materii, gdy zważyć stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie III ARN 96/95 OSNAP 1996/24/366. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wraz z leżącą u jej podstaw argumentacją, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Akcentował jurydyczną okoliczność, iż stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w przywoływanym w skardze wyroku, zostało powzięte na gruncie stanu prawnego sprzed 4 stycznia 1997 r., gdy obowiązywał jeszcze art. 8 § 2 k.c. oraz inne brzmienie art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r., o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, to jest sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r., przywoływaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konkluzji przywoływanemu orzeczeniu Sądu Najwyższego odmówił przymiotu wskazówki, dyrektywy interpretacyjnej dla administracyjnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich, podlegającego przesądzeniu na gruncie aktualnie obowiązującego porządku prawnego, obligującego do przyjęcia za wiążącą generalną zasadę, stanowioną w art. 8 § 1 k.c., przyznającą zdolność prawną osobie fizycznej od chwili urodzenia. Wszelkie odstępstwa od tej zasady winny znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej, jako wyjątki od reguły. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności, gdy badana decyzja objęta skargą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym tego rozstrzygającego wymogu nie realizuje, jako wydana przy naruszeniu przepisów prawa materialnego, wpływającym na wynik sprawy, w rozumieniu hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a przywołanej na wstępie rozważań ustawy. Wbrew stanowisku organu rozstrzygającego, pogląd prawny Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w pełni zachował aktualność na gruncie porządku prawnego obowiązującego już w dacie podejmowania kontrolowanej niniejszym decyzji, jako dacie wiążącej dla jurydycznej oceny w kontekście zasady stanowionej dyspozycją art. 15 k.p.a. o dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zatem pojęcie osoby podlegającej represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, na gruncie także art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a to w związku z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, dodatkowo zważywszy odpowiednie stosowanie unormowań cywilnoprawnych, w szczególności art. 4461 k.c., w pełni należy odnieść także do dziecka poczętego, jeżeli urodziło się żywe. Hipoteza art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego posługuje się pojęciem osoby, jako podmiotu podlegającego represjom tam wymienionym w kolejnych punktach, nie przewidując cezury w postaci momentu urodzenia także w kontekście uzyskania przymiotu zdolności prawnej, gdy z kolei przepis art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, stanowi zasadę ochrony prawa do życia, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przytoczone unormowanie, w kontekście dyrektyw wykładni systemowej należy wykładać, jako ustawowe przyznanie statusu osoby represjonowanej dziecku nienarodzonemu. Wbrew wywodom przedstawionym w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, zmiana art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, wprowadzona mocą ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996 r., poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie wykluczyła dziecka nienarodzonego z podmiotowego zakresu, określonego mianem osoby, wyznaczonego brzmieniem unormowania art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż w istocie wskazana zmiana brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, przeciwnie niż to wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sposób dalej idący od uprzedniego brzmienia określa granice prawnej ochrony, odnosząc ją do życia w fazie prenatalnej, rezygnując z posługiwania się pojęciem istoty ludzkiej, budzącym kontrowersje przy próbach naukowego definiowania w kontekście wiedzy medycznej o rozstrzygającym znaczeniu dla wykładni obowiązujących instytucji prawnych. We wskazanym w toku powyższych rozważań wyroku Sądu Najwyższego, uzasadnienie zawiera nadal aktualne wywody dla przesądzenia jurydycznego charakteru uprawnień kombatanckich, kwalifikując je jako specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, jakkolwiek odrębną od odszkodowań stanowionych regulacjami prawa pracy, prawa cywilnego, a podlegającej zaliczeniu do instytucji szeroko rozumianego prawa socjalnego, dla wykładni i stosowania których, przy braku szczególnych unormowań, należy uznać zasadnym posiłkowe sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa w sposób odpowiedni, gdy zważyć dyrektywy wykładni systemowej. Najbardziej adekwatnym, gdy oceniać jurydyczną istotę przedmiotu postępowania w kontekście pojęcia represji, będzie reżim cywilnoprawny stanowiony dla odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy, skreślenie art. 8 § 2 k.c. poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie pozbawia jurydycznej racji stanowiska, iż pojęcie osoby represjonowanej obejmuje dziecko poczęte a nienarodzone, zważywszy wprowadzenie właśnie ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 6, nowego unormowania w postaci art. 4461 k.c., przyznającego dziecku z chwilą urodzenia materialnoprawną legitymację dla wystąpienia z roszczeniem z tytułu szkód doznanych przed urodzeniem, którego odpowiednikiem na gruncie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest pojęcie represji, stanowione mocą hipotezy jej art. 4 ust. 1, gdy uprawnienia należne z tego tytułu podlegają jurydycznej kwalifikacji, jako forma społecznego odszkodowania, jak to wywiódł Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku. W kontekście założenia racjonalności ustawodawcy, tworzącego obowiązujący porządek prawny, wypełniającego jego systemowe ramy wyznaczone konstytucyjnie, brak jest jurydycznych podstaw do podzielenia stanowiska, a wynikającego z argumentacji organu przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, by miało podlegać nierównemu traktowaniu dziecko nienarodzone z już urodzonym na gruncie reżimu prawnego stanowionego dla odpowiedzialności deliktowej i tego przewidzianego dla nabycia uprawnień z tytułu represji, o których w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Odmienny pogląd należy ocenić jako nieuprawniony, wbrew konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Konkludując, stanowisko organu rozstrzygającego w administracji, zawężające pojęcie osoby represjonowanej jedynie do dziecka już narodzonego o przymiocie zdolności prawnej, nie jest zgodne z obowiązującym prawem, jako poczynione przy błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, pominięciu pozycji ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w obowiązującym porządku prawnym, w szczególności w aspekcie jej aksjologicznych założeń, rozstrzygających dla wykładni zawartych w niej pojęć. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji, gdy obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego uzasadnia dyspozycja art. 200 tej ustawy.