II SA/Lu 541/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 września 2007 r. sprawy ze skargi Ł.U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...], nr SKO [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Ł. U., utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], znak: PS.[...], w sprawie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] znak: PS.[...], odmówił Ł. U. przyznania zaliczki alimentacyjnej. W ocenie tego organu fakt, iż wniosek został złożony bezpośrednio przez wnioskodawcę wyklucza go z grona osób, o których mowa w art. 2 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nie jest on bowiem osobą wychowywaną przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Ponadto wnioskodawca pełnoletność osiągnął w dniu [...] grudnia 2001 r. Przed tą datą wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 5 maja 1995 r., sygn. akt III RC 323/95, zasądzone zostały na jego rzecz alimenty od ojca. Natomiast alimenty od matki G. U. zostały zasądzone wyrokiem tegoż Sądu z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt III RC 398/04, a zatem po ukończeniu przez wnioskodawcę 18-go roku życia. Oznacza to, że Ł. U. nie jest osobą uczącą się w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, do której ma zastosowanie art. 2 pkt. 5 lit. "c" ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i tym samym nie ma on prawa do zaliczki alimentacyjnej. Odwołujący się jest osobą pełnoletnią uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, co potwierdza przedłożone zaświadczenie wydane przez komornika sądowego. Zdaniem organu odwoławczego z treści wniosku i akt sprawy wynika, iż odwołujący nie spełnia warunków koniecznych do uznania go za osobę uczącą się na podstawie art. 2 pkt 5 lit. "c" ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest pełnoletni, uczy się w szkole wyższej i jak sam twierdzi nie pozostaje na utrzymaniu rodziców, jednak oboje rodzice żyją, a alimenty od jednego z nich zasądzone zostały już po osiągnięciu przez niego pełnoletności. Wskazany wyżej przepis jednoznacznie wskazuje, iż wyrok orzekający alimenty ma być wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez wnioskodawcę i wystąpić musi zasądzenie alimentów od obojga rodziców. W przypadku Ł. U. wymóg ten spełnia jedynie wyrok zasądzający alimenty od ojca – M. U., a nie spełnia wyrok zasadzający alimenty od matki – G. U. Skargę do sądu administracyjnego wniósł Ł. U., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podkreślił, iż spełnia przesłanki określone w przepisach art. 2 pkt 7 oraz art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, gdyż posiada zaświadczenie od komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów od jego ojca M. U., nie ukończył 24 roku życia, a jego dochód nie przekracza kwoty 583 zł miesięcznie na osobę. Odnosząc się do stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie miał zasądzonych od matki alimentów przed osiągnięciem pełnoletności, skarżący podkreślił, iż jego prawym opiekunem do tego czasu była jego matka G. U., a on, jako osoba niepełnoletnia, nie miał prawnych możliwości domagania się przed sądem alimentów od matki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skardze nie można odmówić słuszności, albowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem obowiązującego prawa. Organy orzekające w sprawie przyjęły, iż skarżący nie spełnia wymogu określonego w art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), tj. nie jest osobą uczącą się w rozumieniu tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Treść tego przepisu umożliwia – w ocenie organów administracyjnych – uznanie (na użytek omawianej ustawy) za osobę uczącą się tylko takiej osoby pełnoletniej uczącej się, niepozostającej na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem na jej rzecz alimentów, która prawo do alimentów miała ustalone wyrokiem sądowym od obojga rodziców zanim osiągnęła pełnoletność. Taką interpretację tego przepisu – w ocenie Sądu – należy uznać za nieprawidłową. Zawarte w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie "...jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się" nie oznacza wymogu, aby był to wyrok zasądzający alimenty od obojga rodziców albo dwa odrębne wyroki sądowe zasądzające alimenty od każdego z dwojga rodziców wydane przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności. Przyjęta w zaskarżonej decyzji interpretacja tego przepisu w praktyce oznaczałaby ograniczenie kręgu osób pełnoletnich uczących się uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej, do osób, które zostały przed uzyskaniem pełnoletnosci umieszczone w rodzinach zastępczych, bądź placówkach opiekuńczych, a których rodzice nie byli opiekunami prawnymi i byli zobowiązani, na mocy wyroków sądowych, do płacenia alimentów. Przyjęta w zaskarżonej decyzji interpretacja powołanego przepisu jest niezgodna z zasadą państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Powoływany przepis art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt P 8/06, OTK-A 2007, nr 6, poz. 51, po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu: czy art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) w zakresie, w jakim wyłącza z pojęcia osoby uczącej się osobę pełnoletnią, uczącą się i niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ugodą sądową, na mocy której rodzice zobowiązali się do płacenia alimentów, które to wyłączenie skutkuje nieprzysługiwaniem takiej osobie prawa do zasiłku, z uwagi na treść art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest zgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji, orzekł, iż art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64, poz. 427) w zakresie, w jakim przy określeniu "osoby uczącej się" wyłącza osobę pełnoletnią uczącą się i niepozostającą na utrzymaniu rodziców z tego powodu, że zobowiązali się oni do jej alimentacji w drodze ugody zawartej przed sądem, jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że powołany przepis art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, utracił moc obowiązującą – w zakresie wynikającym z powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – z datą ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w dniu 14 czerwca 2007 r. (Dz.U. Nr 105, poz. 720). Jakkolwiek powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy zawartego w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowania "...jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się", bo kwestia ta nie była objęta pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału, to należy mieć na względzie, iż ustawodawca nowelizując z dniem 6 lipca 2007 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych (art. 1 pkt 2 lit. "c" ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym, Dz.U. Nr 109, poz. 747) zmienił treść art. 3 pkt 13 tej ustawy. W wyniku tej zmiany, przez "osobę uczącą się" należy rozumieć osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. Nowe brzmienie tego przepisu jest już jednoznaczne i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Dla ustalenia, czy dana osoba posiada status "osoby uczącej się" nie ma znaczenia fakt, czy wyrok zasądzający alimenty na rzecz osoby uczącej się zapadł przed uzyskaniem przez tę osobą pełnoletności, czy też po tej dacie. Oznacza to również, iż okoliczność ta – stosownie do art. 2 pkt 5 lit. "c" ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej – nie ma również prawnego znaczenia dla ustalenia, czy dana osoba spełnia warunki do uzyskania statusu "osoby uprawnionej" na gruncie tej ustawy. Z tych względów zaskarżona decyzja jako naruszająca prawo materialne, co w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego miało wpływ na wynik sprawy, podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).