II SA/Lu 543/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 marca 2023 r., znak: SKO.41/988/L/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Opola Lubelskiego z dnia 30 grudnia 2022 r. znak: CUS.8129.DW.O.1911.12.2022.GM Decyzją z 27 marca 2023 r., nr SKO.41/988/L/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej: organ, Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej: wnioskodawca, skarżący), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Opola Lubelskiego przez Dyrektora Centrum Usług Społecznych w Opolu Lubelskim z 30 grudnia 2022 r., nr CUS.8129.DW.0.1911.12.2022.GM, którą odmówiono skarżącemu przyznania dodatku węglowego. Wskazane rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z 31 sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się o przyznanie dodatku węglowego na podstawie przepisów ustawy o dodatku węglowym. W związku z tym, że na podany przez wnioskodawcę adres został już wcześniej złożony wniosek o dodatek węglowy, organ wezwał wnioskodawcę do udzielenia informacji czy przed dniem 30 listopada 2022 r. wnioskodawca podjął działania zmierzające do ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod podanym przez wnioskodawcę adresem w odrębnych lokalach, wyznaczając jednocześnie termin do przedłożenia wyżej wymienionej informacji. Na to wezwanie wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi w zakreślonym terminie. W związku z tym organ przeprowadził 30 grudnia 2022 r. wywiad środowiskowy, z którego wynikało, że wnioskodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu. Z tego względu organ pierwszej instancji, na podstawie art. 2 ust. 3d i ust. 16 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1630; dalej: u.d.w.), odmówił przyznania dodatku węglowego. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 27 marca 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń Kolegium nie budzi także kwalifikacja prawna i w tej kwestii podzielono argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznając, że nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania. W skardze do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie zarzucono Kolegium naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 7 k.p.a. poprzez to, że organ nie podjął wszystkich czynności do których był obowiązany w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nie ustalił dokładnego przebiegu wywiadu środowiskowego z dnia 30 grudnia 2022 r.; - art. 8 § 1 k.p.a. działając w sposób budzący wątpliwości co do proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, w szczególności poprzez to, że skarżący nie został powiadomiony o treści protokołu sporządzonego dnia 30 grudnia 2022 r. i o jego walorze istotności co do dalszego biegu sprawy; - art. 79a k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego w odpowiednim terminie o konieczności podjęcia kroków w celu wyodrębnienia lokalu, co skutkowało niewykonaniem powyższego obowiązku w terminie, prowadząc do pozbawienia skarżącego możliwości skorzystania z zapomogi państwowej na zakup opału. W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, mającym wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja organu pierwszej instancji, uchylić należało również i tę decyzję - na podstawie art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "p.p.s.a.") Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego są wskazane w tym przepisie urządzenia, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2496), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 3a u.d.w., w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Jak wynika z art. 2 ust. 3b u.d.w., w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Natomiast w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c u.d.w.). W przypadku, o którym mowa w art. 2 ust. 3c u.d.w., gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, właściwy organ przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Ten sam organ dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 cyt. ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (art. 2 ust. 3d u.d.w.). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e u.d.w.). Co do zasady dodatek węglowy przyznawany jest więc na gospodarstwo domowe, a wyjątek od tej reguły przewidziany został w art. 2 ust. 3a u.d.w., gdzie wskazuje się, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Jest istotne w sprawie, że w sytuacji gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W świetle tych przepisów udzielenie wsparcia w zakupie paliwa stałego do ogrzewania mieszkań nie jest uzależnione od podjęcia "działań zmierzających do ustalenia odrębnego adresu", na co powołał się organ pierwszej instancji. Podzielić należy pogląd wyrażony w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, że w odniesieniu do braku możliwości ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca wcale nie uzależnił stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki od podjęcia przez osobę ubiegającą się o dodatek formalnych kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu, takich jak uzyskanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenie wniosku o nadanie numeru porządkowego czy też od potwierdzenia tej okoliczności stosownym dokumentem urzędowym bądź innym skonkretyzowanym dowodem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2701/23). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym świadczą o tym, że zamiarem ustawodawcy było objęcie wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. np. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 210/23). Skoro więc celem ustawodawcy było zapewnienie gospodarstwom domowym jak najszerszego dostępu do spornego świadczenia - dodatku węglowego, to wykładnia przepisów ustawy o dodatku węglowym winna respektować ów cel, co zakłada uzupełnienie wyników wykładni systemowej poprzez uwzględnienie rezultatu wykładni celowościowo-funkcjonalnej w odniesieniu do całej jednostki redakcyjnej art. 2 tej ustawy. Biorąc pod uwagę prawidłowy kierunek wykładni art. 2 ust. 3c u.d.w. zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżący złożył w terminie wniosek o przyznanie dodatku węglowego – 31 sierpnia 2022 r. Z oświadczenia skarżącego wynika, że zamieszkały przez niego lokal stanowi odrębny lokal, o jakim mowa w art. 2 ust. 3d u.d.w. (k. 15 akt sprawy). Ponadto w aktach sprawy znajduje się kopia deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw (k. 5 akt sprawy), z której wynika, że 28 czerwca 2022 r. zgłoszenie to dokonane zostało przez skarżącego. Z treści deklaracji do CEEB wynika także, że głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. Podkreślić trzeba, że w sprawie brak jest innych ustaleń organów administracji. Co do zagadnienie braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do 30 listopada 2022 r., zauważyć należy, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z 28 listopada 2022 r. (k. 16), z którego wynika, że "nie ma możliwości wyodrębnienia poszczególnych lokali", a nadto, że do CEEB zgłoszone zostały dwa gospodarstwa, które mają oddzielne źródła ogrzewania. Skarżący wskazał również na wysokie koszty zniesienia współwłasności nieruchomości, na co go nie stać. W ocenie Sądu składając takie oświadczenie skarżący w wystarczającym zakresie uprawdopodobnił wystąpienie okoliczności braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach - w rozumieniu art. 2 ust. 3c u.d.w. Do spełnienia tej przesłanki organy administracji nie odniosły się w żadnym zakresie, jak też nie ustaliły okoliczności zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywania przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania, do czego były zobowiązane na z mocy art. 2 ust. 3d u.d.w. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy również nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie, co było ich obowiązkiem w świetle art. 7 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 3d u.d.w. Z tych względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu pierwszej instancji. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania wobec objęcie sprawy ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych - art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią dokonaną przez Sąd ocenę prawną, w szczególności w zakresie wykładni art. 2 ust. 1, ust. 3a, ust. 3c i ust. 3d u.d.w., jak też wyjaśnią w wystarczającym zakresie stan sprawy, kieując się obowiązkiem określonym w art. 7 k.p.a., czemu dadzą stosowny wyraz w uzasadnieniu rozstrzygniecie (art. 107 § 3 k.p.a.).