II SA/Lu 553/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant Referent stażysta Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi B. K.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...] r. NR [...] wydaną przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z upoważnienia Burmistrza Miasta L.; II. przyznaje [...] M. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt dwa groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 26 lutego 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 3 stycznia 2007 r. odmawiającą przyznania B. K.-S. zasiłku celowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Na decyzję tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła B. K.-S., zarzucając, iż organ pierwszej instancji w listopadzie 2006 r. powiększył dochody jej syna M. S. o 800 zł, nie pomniejszając w tym samym czasie dochodów jej ojca J. K. Nie zostały również pomniejszone dochody samej skarżącej z grudnia 2006 r., mimo, iż w aktach sprawy znajduje się jej oświadczenie, z którego wynika, że przekazała ona synowi 800 zł w listopadzie 2006 r. oraz 400 zł w grudniu 2006 r. – tytułem dobrowolnych alimentów. Skarżąca podkreśliła, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej nie uznawał pojęcia "dobrowolne alimenty", a także nie potrafił określić jej sytuacji rodzinnej – "wspólne, oddzielne gospodarstwo domowe". Zdaniem strony organ drugiej instancji pominął przy wydawaniu zaskarżonej decyzji znajdujące się w aktach pisma z dnia 5 lutego 2007 r. oraz z dnia 12 lutego 2007 r. Ponadto na rozprawie w dniu 22 maja 2007 r. skarżąca złożyła do akt sprawy II SA/Lu 270/07 (k.13,14) umowę zawartą dniu 21 listopada 2006 r. pomiędzy nią, a jej synem M. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 maja 2007 r., II SA/Lu 272/07, oddalił skargę B. K.-S. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że alimenty mogą być odliczone od dochodu w sprawach świadczeń z pomocy społecznej jedynie, gdy strona jest zobowiązana do ich świadczenia wyrokiem, ugodą sądową lub umową zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny. Dlatego też, jak wskazał Sąd, nie można pomniejszać dochodu o świadczenia określone "umową o dobrowolne alimenty" zawartą pomiędzy skarżącą a jej synem. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej B. K.-S., wyrokiem z dnia 1 lipca 2008 r., I OSK 1402/07, uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w sytuacji, gdy strona powołuje się na umowę o alimenty, zawartą na zasadach ogólnych, organy i sąd administracyjny zobowiązane są rozważyć, czy umowa ta dotyczy rzeczywiście świadczeń alimentacyjnych, czy też odzwierciedla inne świadczenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W świetle art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 1 lipca 2008 r., I OSK 1402/07 wydanego w niniejszej sprawie, stwierdził, że wypełnianie obowiązku alimentacyjnego nie musi być następstwem dochodzenia świadczeń alimentacyjnych przed sądem. Może ono także przybrać postać świadczeń dobrowolnych. Uprawniony i zobowiązany do alimentacji mogą w szczególności ustalić rodzaj i zakres świadczenia w umowie zawartej na zasadach ogólnych lub w ugodzie zawartej przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy również nie określa (nawet dla celów dowodowych), w jakiej formie mają być ustalone alimenty, które odlicza się od dochodu. Dlatego też błędne jest stanowisko, iż przez umowę o alimenty należy rozumieć jedynie umowę zawartą przez strony i zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny. W sytuacji, kiedy strona powołuje się na umowę o alimenty zawartą na zasadach ogólnych, zarówno organy administracji, jak i kontrolujący ich rozstrzygnięcie Sąd muszą rozważyć, czy umowa ta dotyczy świadczeń alimentacyjnych, czy też - mimo swej nazwy - odzwierciedla inne świadczenia. Obowiązkiem organów jest dokładne wyjaśnienie, czy wskazane przez stronę okoliczności dają podstawę do odliczenia od dochodu – jako alimentów - określonych kwot. Kwestia ta nie została w sprawie niniejszej wyjaśniona. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, skarżąca już we wniosku o przyznanie zasiłku celowego powoływała się na bliżej nieokreślone dobrowolne alimenty. Z treści wywiadu środowiskowego z dnia 12 grudnia 2006 r. wynika, że skarżąca poinformowała pracownika socjalnego, iż jej syn od chwili rozpoczęcia studiów otrzymuje od niej wsparcie finansowe, które skarżąca traktuje jako dobrowolne alimenty. W aktach sprawy znajdują się również trzy oświadczenia M. S. dotyczące uzyskiwania pomocy finansowej od matki (z dnia 1 października 2006 r., z dnia 26 listopada 2006 r. oraz z dnia 3 grudnia 2006 r.) i oświadczenie samej skarżącej z dnia 6 grudnia 2006 r., w którym stwierdza ona, że "pomaga synowi finansowo każdego miesiąca". Również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji powołała się skarżąca na fakt świadczenia alimentów dobrowolnie. Organ pierwszej instancji nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnieniu decyzji z dnia 3 stycznia 2007 r. do podnoszonej przez skarżącą kwestii ponoszenia alimentów na rzecz syna. Organ ten nie starał się nawet wyjaśnić, czy, kiedy i jakiej treści zawarta została umowa o alimenty, na którą powołuje się skarżąca i czy kwoty wskazane w oświadczeniach M. S. oraz skarżącej świadczone były w wykonaniu tej umowy. Z adnotacji pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym z dnia 12 grudnia 2006 r., w części odnoszącej się do oceny sytuacji osoby lub rodziny i wniosków pracownika socjalnego wynika wprawdzie, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie potraktował wskazane przez skarżącą "dobrowolne alimenty" jako darowiznę i nie odliczył ich od dochodu ustalanego dla celów świadczeń z pomocy społecznej, uznając, że "kwestia ta nie jest uregulowana sądownie", nie znalazło to jednak żadnego odzwierciedlenia w decyzji. Organ pierwszej instancji nie ustalił zatem należycie wskazanej wyżej okoliczności, naruszając tym samym art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy utrzymując w mocy – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – decyzję organu pierwszej instancji wskazał, że podnoszone przez skarżącą pojęcie "dobrowolnych alimentów" nie wchodzi w zakres art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym od dochodu odlicza się kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zdaniem Kolegium "dobrowolne alimenty" traktować należy jako darowiznę. Takie stanowisko Kolegium sprzeczne jest z wykładnią przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., którą związany jest Sąd rozpoznając niniejszą sprawę. Oznacza to, że Kolegium utrzymując w tej sytuacji decyzję Burmistrza Miasta z dnia 3 stycznia 2007 r. naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. Należy zauważyć, że organ drugiej instancji dostrzegł wprawdzie możliwość ustalenia wysokości alimentów w drodze umowy, nie wyjaśnił jednak, czy w rozpoznawanej sprawie umowa taka była zawierana, w szczególności zaś, czy kwoty wskazywane przez skarżącą i jej syna świadczone były w wykonaniu umowy alimentacyjnej. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy zgodnie z rzeczywistością i naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej przez błędną interpretację przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do wydania decyzji, mimo braku prawidłowych ustaleń co do wysokości dochodu skarżącej, uprawniającego do świadczeń z ustawy. Zaskarżona decyzja, wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania oraz przepisów ustawy, podlega więc uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i litera "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd uchylił na podstawie art. 135 powołanej ustawy także decyzję organu pierwszej instancji mając na uwadze naruszenie przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Uchylenie decyzji obu instancji rodzi obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji z uwzględnieniem wszystkich wskazanych wyżej uwag. Organy wyjaśnią przede wszystkim, czy i w jakim zakresie skarżąca zobowiązała się do świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna, czy w przedmiocie tym zawarta została w określonej formie umowa oraz czy kwoty świadczone przez skarżącą na rzecz syna w okresie, za jaki ustalany był dochód uprawniający do świadczeń z pomocy społecznej, świadczone były w wykonaniu umowy alimentacyjnej, czy też innej umowy (np. darowizny). Należy zwrócić uwagę, że umowa o dobrowolne alimenty pomiędzy skarżącą a jej synem M. S., datowana na dzień 21 listopada 2006 r., przedłożona na rozprawie w dniu 22 maja 2007 r. w sprawie II SA/Lu 270/07 zawiera zobowiązanie do świadczenia przez skarżącą alimentów "z emerytury J K". Treść tej umowy wymagać więc będzie interpretacji, w szczególności ustalenia rzeczywistego zamiaru stron i celu umowy, co pozwoli na wyjaśnienie, czy umowa ta stanowić może podstawę do odliczenia od dochodu skarżącej kwot alimentów, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. Organy obu instancji winny mieć przy tym na uwadze, że stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Takim dowodem może się stać dowód z przesłuchania w charakterze świadka syna wnioskodawczyni M. S. Nie można również wykluczyć, że uzasadnione będzie dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącej na podstawie art. 86 k.p.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu przez organy środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Dopiero zebranie całego materiału dowodowego pozwoli na jego prawidłową, zgodną z regułami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. ocenę i ustalenie prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i litera "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 15 pkt 1 w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).