II SA/Lu 553/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. B. na decyzję L. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki ogrodzenia p o s t a n a w i a 1. przyznać H. B. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w całości; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł, H. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwoma pełnoletnimi synami oraz dwojgiem wnucząt. Dochód rodziny stanowi świadczenie rentowe skarżącej w wysokości [...] zł netto oraz wynagrodzenie za pracę syna A. w kwocie [...] zł netto. Drugi syna jest osobą bezrobotną (zarejestrowaną) bez prawa do zasiłku. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 72 m2 (z 1939 r.) posadowiony na działce o pow. 16 arów oraz działka rolna o pow. 30 arów. Do wniosku skarżąca dołączyła faktur dokumentujące wysokość ponoszonych przez stronę wydatków za media (energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków). Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, iż w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem w przekonujący sposób wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Kwota ta, będąca na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego jest zobowiązana skarżąca, w zestawieniu z wysokością uzyskiwanych przez rodzinę skarżącej dochodów jest wysoka. Co więcej, poniesienie tego wydatku jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd. Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość dochodów strony oraz jej konstytucyjne prawo do sądu, z drugiej zaś wysokość wpisu od skargi zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej wpisu od skargi z budżetu państwa. Brak przy tym podstaw do przyznania stronie zwolnienia z kosztów w pozostałym zakresie. Strona skarżąca nie wykazała bowiem braku dostatecznych środków na poniesienie pozostałych kosztów postępowania. Wskazania w tym zakresie wymaga, że pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść strona skarżąca, sprowadzają się wyłącznie do wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł), opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (100 zł) oraz zażaleń (100 zł). Wskazane kwoty kosztów sądowych nie są zatem wysokie, a ewentualny obowiązek ich uiszczenia (o ile wystąpi) rozłożony będzie w czasie. Należy bowiem zaznaczyć, że rodzina skarżącej ma stały dochód. Ma również zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazuje przy tym żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, a także nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej. Jak natomiast wskazano, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się strona w niniejszej sprawie, możliwe jest tylko wyjątkowo, tj. w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Zaznaczenie przy tym wymaga, iż w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Wstępując bowiem na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.