II SA/Lu 557/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpoznaniu odwołania M. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r., nr [...], ustalającej wysokość podlegających zwrotowi opłat wnoszonych zastępczo przez Miasto B. za pobyt R. K. w Domu Pomocy Społecznej w T. – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji powołaną wyżej decyzją z dnia [...] r. ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi na rzecz Miasta B. przez M. K. z tytułu opłat wnoszonych zastępczo przez Gminę Miasto B. za pobyt jej męża – R. K. w Domu Pomocy Społecznej w T., na kwotę 36 747,23 zł i nakazał M. K. zwrot tej kwoty na rzecz Gminy w terminie do dnia 29 kwietnia 2011 r. Organ ten wskazał, iż sytuacja majątkowa M. K., ustalona w drodze wywiadu środowiskowego, umożliwia jej ponoszenie odpłatności za pobyt męża w Domu Pomocy Społecznej. W związku z tym Gmina Miasto B. była uprawniona do dochodzenia zwrotu wniesionych zastępczo opłat, a ich wysokość została ustalona w decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podkreśliło, iż w myśl art. 61 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej na M. K., jako małżonce osoby przebywającej w Domu Pomocy Społecznej w T., ciążył obowiązek ponoszenia opłat za pobyt męża w tej placówce, zaś Miasto B., które w jej zastępstwie pokryło wskazane wyżej koszty, było uprawnione do dochodzenia ich zwrotu. Z powołanych przepisów wynika, iż małżonek zobowiązany jest do ponoszenia kosztów opłat za pobyt we wskazanej placówce w części, która nie została pokryta z dochodów osoby przebywającej w tej instytucji, przy czym warunkiem ponoszenia takich opłat jest ustalenie, że dochód małżonka jest wyższy niż 250% kryterium dochodowego ustalonego na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Wysokość odpłatności winna być również tak określona, by osobie zobowiązanej, w tym przypadku małżonce, po jej pokryciu pozostało nie mniej niż 250% powyższego kryterium dochodowego. W ocenie Kolegium analiza akt sprawy i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji pozwala na stwierdzenie, iż organ ten prawidłowo ustalił zarówno wysokość dochodu uzyskiwanego przez M. K., jak i wysokość odpłatności, jaką zobowiązana jest ona ponieść za pobyt męża w Domu Pomocy Społecznej w T. Dochód miesięczny odwołującej się w okresie, którego dotyczy decyzja organu pierwszej instancji, to jest od grudnia 2008 r. do stycznia 2011 r., przekraczał 250% ustawowego kryterium dochodowego, a wysokość ustalonej odpłatności za poszczególne miesiące w tym okresie nie prowadzi do tego, by po poniesieniu tej opłaty zobowiązanej pozostało do dyspozycji mniej niż 250% kryterium dochodowego, to jest 1 192,50 zł miesięcznie. Zasadnie również stwierdził organ pierwszej instancji, iż brak umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt męża w Domu Pomocy Społecznej nie wyłącza uprawnień gminy do dochodzenia zwrotu tychże należności. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium podkreśliło, iż są one bezzasadne. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uwzględniają możliwości uzależnienia wysokości ustalonej odpłatności za pobyt małżonka w domu pomocy społecznej od wysokości wydatków ponoszonych przez osobę zobowiązaną, a jedynie od wysokości jej dochodu. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła M. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, polegające na błędnym uznaniu, że brak jest możliwości uzależnienia wysokości ustalonej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od wysokości wydatków ponoszonych przez osobę zobowiązaną, a jedynie od wysokości jej dochodu, 2. błędne ustalenie, iż skarżąca pomimo długotrwałej choroby, niepełnosprawności, wysokich wydatków na leczenie, remont budynku, w którym mieszka, ponoszenia alimentów na rzecz byłego męża, ponoszenia kosztów spłaty zaciągniętych kredytów, jest w stanie ponosić koszty pobytu R. K. w Domu Pomocy Społecznej w T. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1). W świetle art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 250 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 250 % tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3). Z powołanych przepisów wynika po pierwsze, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Istotne w tym rozwiązaniu jest to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Po drugie zaś przepisy te stanowią, iż opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej wnoszone przez gminę mają charakter zastępczy, w przeciwieństwie do opłat wnoszonych z tego tytułu przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09, Lex nr 594941). W myśl art. 96 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na: 1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej; 2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej; 3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie do art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (powołany wyżej wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r.,, ustalającą wysokość należności podlegającej zwrotowi na rzecz Miasta B. przez skarżącą z tytułu opłat wnoszonych zastępczo przez Gminę Miasto B. za pobyt jej męża – R. K. w Domu Pomocy Społecznej w T. na kwotę 36 747,23 zł i nakazał skarżącej zwrot tej kwoty na rzecz Gminy w terminie do dnia 29 kwietnia 2011 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż postępowanie w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu należności z tytułu opłat wnoszonych zastępczo przez Gminę Miasto B. za pobyt R. K. w DPS w T. za okres od dnia 22 grudnia 2008 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. zostało wszczęte w dniu 16 lutego 2011 r. W toku tego postępowania organ pierwszej instancji, w celu ustalenia sytuacji życiowej skarżącej, przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w dniu 16 stycznia 2009 r. oraz jego aktualizację w dniach: 17 listopada 2009 r., 26 maja 2010 r. oraz 3 grudnia 2010 r. W toku wywiadu z dnia 16 stycznia 2009 r. ustalił, że na dochód strony w grudniu 2008 r. składało się świadczenie emerytalne w kwocie 2 611,68 zł i dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,5541 ha przeliczeniowych, to jest 114,70 zł (0,5541 x 207 zł). Łączny dochód strony w grudniu 2008 r. wyniósł więc 2 726,38 zł. Sytuację dochodową skarżącej organ pierwszej instancji ustalił również na podstawie innych dowodów. W oparciu o zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 24 stycznia 2011 r., organ stwierdził, iż miesięczna wysokość świadczenia emerytalnego wraz z należnymi stronie dodatkami wynosiła: w grudniu 2008 r. – 2 611,68 zł, od stycznia 2009 r. do lutego 2009 r. – 2 615,70 zł, od marca 2009 r. do lutego 2010 r. – 2 778,61 zł, zaś od marca 2010 r. do grudnia 2010 r. – 2 904,80 zł (k. 67 akt adm.). W świetle zaświadczeń Burmistrza F. z dnia 18 stycznia 2011 r. organ ustalił, że skarżąca posiadała gospodarstwo rolne o powierzchni (wyrażonej w hektarach przeliczeniowych): od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia 21 września 2009 r. – 0,5541, od dnia 22 września 2009 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. – 0,5458, a od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. – 0,4847 (k. 64-66 akt adm.). Organ powołał się również na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 22 kwietnia 2009 r., [...], zasądzający od skarżącej tytułem alimentów na rzecz R. K. kwotę 300,00 zł miesięcznie od dnia 2 lutego 2009 r. Opierając się na powyższych dokumentach, których treść nie była kwestionowana przez skarżącą, organ pierwszej instancji dokonał stosownych wyliczeń w celu ustalenia wysokości należności, do których zwrotu zobowiązał skarżącą. Sposób dokonania wskazanych obliczeń został odzwierciedlony w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, zaś wyniki tych obliczeń zostały przedstawione w sentencji tejże decyzji. Analiza tego rozstrzygnięcia wskazuje na to, iż wysokość dochodu uzyskiwanego przez M. K., jak i wysokość odpłatności, jaką zobowiązana jest ona ponieść za pobyt męża w Domu Pomocy Społecznej w T. została ustalona prawidłowo. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 477,00 zł, a zatem 250% tego kryterium to 1 192,50 zł. Za dochód, w rozumieniu ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3). Organy administracji prawidłowo wyliczyły dochód skarżącej, uwzględniając w nim sumę miesięcznych dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych wraz z dodatkami, wyliczoną na podstawie zaświadczeń organu rentowego oraz dochodu z gospodarstwa rolnego, wyliczonego jako wynik iloczynu powierzchni tego gospodarstwa wyrażonej w hektarach przeliczeniowych (w oparciu o powołane zaświadczenia Urzędu Gminy) oraz kwoty 207 zł (w myśl art. 8 ust. 9 ustawy w związku z § 1 pkt 2 lit. "e" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Należy również podkreślić, iż wbrew zarzutom skarżącej organy administracji pomniejszyły jej dochód w okresie od lutego 2009 do stycznia 2011 r., zgodnie z powołanym art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, o kwotę alimentów w wysokości 300 zł, świadczoną na rzecz męża. Niezasadne są także pozostałe zarzuty podniesione w skardze. Decyzje organów obu instancji dotyczyły zwrotu opłat poniesionych przez Gminę z tytułu pobytu byłego męża skarżącej w okresie od grudnia 2008 r. do stycznia 2011 r. Okoliczność, iż po upływie tego okresu Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 27 maja 2011 r., [...], rozwiązał małżeństwo skarżącej z R.K. przez rozwód, zaś Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 21 lipca 2011 r., [...], uchylił z dniem 21 lipca 2011 r. obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec byłego męża, nie ma znaczenia dla oceny legalności tychże decyzji. Na wynik sprawy nie może mieć również wpływu umowa o wyłączenie wspólności ustawowej, zawarta w dniu 29 stycznia 2003 r. przez skarżącą i jej byłego męża. Przepisy ustawy nie uzależniają obowiązku ponoszenia opłat za pobyt osoby w DPS przez jej małżonka od istnienia wspólności ustawowej pomiędzy małżonkami. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 64 ustawy, zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Z powołanego przepisu wynika zatem, iż na wniosek osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca taki wniosek składała do organu właściwego, to jest do organu pierwszej instancji. Wniosek taki, nawet gdyby został złożony, winien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia przedmiotowej opłaty, a nie w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości powyższych należności. Nie ulega wątpliwości, iż kwestia rozstrzygnięcia ewentualnego wniosku skarżącej o zwolnienie w całości lub w części z opłat za pobyt byłego męża w Domu Pomocy Społecznej w T. może nastąpić dopiero po wydaniu przez właściwe organy administracji decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi na rzecz Miasta B. przez skarżącą z tytułu pobytu R. K. w tej placówce. Kwestie dotyczące trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Okoliczności te natomiast skarżąca może i powinna podnosić w toku ewentualnego postępowania wszczętego na wniosek skarżącej złożony stosownie do art. 64 ustawy. W związku z powyższym za nieuzasadnione uznać należy również zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia, iż skarżąca pomimo długotrwałej choroby, niepełnosprawności, wysokich wydatków na leczenie, remont budynku, w którym mieszka, ponoszenia alimentów na rzecz byłego męża, ponoszenia kosztów spłaty zaciągniętych kredytów, jest w stanie ponosić koszty pobytu R. K. w Domu Pomocy Społecznej w T. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.