II SA/Lu 569/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Paulina Nagajek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia 3 września 2012 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], uznał dłużnika alimentacyjnego S. P. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 21 października 2012 r. S. P. złożył pismo nazwane "odwołaniem", w którym wniósł o stwierdzenia nieważności tej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.) oraz o umorzenie postępowania w całości (art. 138 § 1 K.p.a.). Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zawiadomiło stronę, że pismo zostanie załatwione w nowym terminie, po jego sprecyzowaniu. S. P. pismem z dnia 31 grudnia 2012 r. sprecyzował swój wniosek, wskazując, że domaga się rozpoznania sprawy w trybie stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na to, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją dnia 31 stycznia 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji wskazanej wyżej decyzji z dnia 3 września 2012 r., wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]. Podkreślając, że decyzja ta, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie narusza prawa w sposób rażący (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Kolegium wyjaśniło, że zarzuty strony wskazujące na jej niezadowolenie z zachowania pracowników ośrodka pomocy rodzinie, którzy nie udostępnili stronie akt sprawy dotyczących przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, a także zarzuty co do nieujawnienia nazwiska jednego z pracowników tego ośrodka, dotyczą postępowania wstępnego, którego prawidłowość strona kwestionowała w trybie skargi z art. 227 K.p.a. złożonej do Prezydenta Miasta [...]. Natomiast postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wszczęte zostało dopiero po tym, jak strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. W tym postępowaniu strona, jak wskazał organ, została powiadomiona o jej prawie do czynnego udziału w postępowaniu, w tym do przeglądania akt sprawy. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego Prezydent Miasta [...] w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy w sprawie. Kolegium podkreśliło, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, regulujące kwestie związane z uznaniem dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie wymagają składania przez stronę zeznania podatkowego (PIT-u), lecz wymagają złożenia oświadczenia majątkowego, stwierdzającego faktyczną sytuację majątkową dłużnika poprzez ujawnienie nie tylko sytuacji finansowej i posiadanych środków pieniężnych, ale także posiadanych nieruchomości i ruchomości. Wymagane jest również, jak wskazał organ, złożenie dowodu na potwierdzenie, że przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W ocenie organu przedłożone przez stronę pismo komornika sądowego z dnia 25 czerwca 2010 r. o zajęciu wynagrodzenia, nie stanowi dowodu w tej kwestii. Fakt nieudzielenia odpowiedzi przez Prezydenta Miasta [...] na skargę złożoną do tego organu nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W dniu 28 lutego 2013 r. S. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wspomnianą decyzją SKO z dnia 31 stycznia 2013 r. Po rozpoznaniu tego wniosku organ decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...], utrzymał powyższą decyzję w mocy, wskazując, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 września 2012 r. nie narusza w żaden sposób przepisów prawa, a tym bardziej nie narusza ich w sposób rażący. Z akt sprawy, jak podkreśliło Kolegium, wynika, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. egzekucja należności alimentacyjnych była bezskuteczna. Zdaniem organu, obowiązkiem wnioskodawcy było sprawdzenie, na jaki rachunek bankowy były przekazywane środki finansowe potrącane, jak twierdzi wnioskodawca, z jego wynagrodzenia za pracę. Nie ulega przy tym wątpliwości, że we wskazanym wyżej okresie nie były przelewane żadne sumy pieniężne na rachunek bankowy komornika sądowego prowadzącego egzekucję alimentów zasądzonych od wnioskodawcy na rzecz jego syna Ł. P. Skargę do Sądu na decyzję Kolegium z dnia 29 kwietnia 2013 r. złożył S. P., wnosząc o uchylenie decyzji organów administracji wydanych w tej sprawie. Decyzjom tym skarżący zarzucił naruszenie przepisów: art. 7, 8 i 73 § 1 K.p.a., art. 880, 881 § 3, 882 § 1 K.p.c. oraz art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący zarzucił również organom administracji: pozbawienie go prawa do obrony, w wyniku nieprzesłuchania świadka G. K. oraz nieprzesłuchania komornika sądowego prowadzącego egzekucję z jego wynagrodzenia za pracę, poświadczenie nieprawdy, niedopełnienie obowiązków służbowych, stronnicze oraz biurokratyczne rozpatrywanie sprawy, nierozpoznanie jego skargi wniesionej w trybie działu VIII K.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a.") organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie "naruszonego prawa", o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć szeroko, bo składają się na nie przepisy prawa materialnego i procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym. Pojęcie to obejmuje zatem wszystkie normy prawne regulujące działanie administracji publicznej w indywidualnych sprawach, niezależnie od tego, z jakich przepisów prawa są one wywodzone. Naruszenie prawa ma bowiem charakter "rażący" w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz sposób załatwienia sprawy "stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części". Rażące naruszenie prawa zachodzi więc wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 630-631; wyroki NSA: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 96, z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23, z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998, nr 3, poz. 101). Prawidłowe jest stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia 3 września 2012 r., nr [...], uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.; dalej: "ustawa"), po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 ustawy, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. W myśl art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (ust. 3a). Postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy. Spełnienie tego wymogu nie może stanowić jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie bowiem do art. 5 ust. 3a konieczne dla wydania takiej decyzji jest ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uzasadniając wystąpienie podstaw faktycznych i prawnych przemawiających za utrzymaniem w mocy decyzji organu pierwszej instancji o uznaniu S. P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zasadnie stwierdziło, że przesłanką przemawiającą za prawidłowością takiego rozstrzygnięcia jest fakt, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego, jak i nie złożył wymaganego oświadczenia majątkowego. Nadto trafnie Kolegium przyjęło, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka negatywna z cyt. wyżej art. 5 ust. 3a ustawy. W piśmie z dnia 17 sierpnia 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] J. G. poinformował, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. od skarżącego nie została wyegzekwowane żadna suma pieniężna tytułem alimentów na rzecz jego syna Ł. P. Nadto z zaświadczenia Komornika z dnia 29 października 2012 r. wynika, że egzekucja z tego tytułu prowadzona względem skarżącego była całkowicie bezskuteczna w okresie od 26 lutego 2011 r. do dnia wydania tego zaświadczenia, a więc przez ponad 18 miesięcy. Zauważyć należy, że zgodnie z powołanym art. 5 ust. 3 ustawy, do wszczęcia postępowania zmierzającego do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek wskazanych w pkt. 1-3 tego przepisu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych MOPR w [...] z dnia 3 lipca 2012 r., nr [...], wezwano skarżącego do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, w terminie 14 dni. Wezwanie to zostało odebrane przez skarżącego osobiście w dniu 20 lipca 2012 r. W tym samym dniu skarżący stawił się w organie administracji, jednakże, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, nie zgodził się na przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego ani nie złożył oświadczenia majątkowego. Jakkolwiek, po doręczeniu mu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, złożył do organu w dniu 7 sierpnia 2012 r. (data nadania) pismo, w którym wskazał, że od 6 kwietnia 2010 r. jest zatrudniony w "A" Spółce z o.o. oraz oświadczył, że od dnia 25 czerwca 2010 r. jego pracodawca potrąca z 60% przysługującego mu wynagrodzenia na poczet egzekucji komorniczej z tytułu alimentów na rzecz jego syna, to nie można uznać, że skarżący złożył wymagane przepisami ustawy oświadczenie majątkowe. Z oświadczenia tego nie wynika, jakie aktualnie skarżący osiąga dochody, czy posiada jakiś majątek, w szczególności, czy jest właścicielem nieruchomości, mających istotną wartość rzeczy ruchomych, w tym samochodu osobowego bądź dostawczego, czy posiada jakiekolwiek oszczędności. Ubocznie należy zauważyć, że oświadczenie to, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, winno być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Nie budzi wątpliwości, że pismo skarżącego z dnia 7 sierpnia 2012 r. nie spełnia tych wymogów. Wprawdzie skarżący dołączył do niego kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu do celów podatkowych w 2011 r., a także kopię pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] J. G. z dnia 25 czerwca 2010 r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącego za pracę w "A" Spółce z o.o., jednak wbrew twierdzeniom skarżącego, z dokumentów tych nie wynika ani wysokość jego aktualnego wynagrodzenia, ani aktualna wysokość sum pieniężnych przekazywanych organowi egzekucyjnemu tytułem egzekucji alimentów na rzecz syna. Przeciwnie, we wskazanym wyżej piśmie Komornik potwierdził, że w okresie od dnia 3 kwietnia 2007 r. do dnia 25 lutego 2011 r. organ ten podczas trwania egzekucji wyegzekwował łącznie 10 666,28 zł, a od dnia 26 lutego 2011 r. do dnia 29 października 2012 r. egzekucja była całkowicie bezskuteczna (k. 70 akt adm. I inst.). Nadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, faktem jest, że do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie umożliwił on organowi administracji przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć przy tym należy, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy, wywiad alimentacyjny nie sprowadza się do odebrania od dłużnika alimentacyjnego oświadczenia majątkowego (w przeciwnym razie byłby w istocie tożsamy wskazanemu wyżej "oświadczeniu"), lecz służy ustaleniu sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Wobec spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek, o jakich mowa w powołanych przepisach ustawy, prawidłowo Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 3 września 2012 r., nr [...], uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W żadnym razie nie można więc uznać, by decyzja ta rażąco naruszała prawo (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącego. Podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczące uniemożliwienia mu wglądu w akta sprawy w toku postępowania przez organem pierwszej instancji i w konsekwencji naruszenia art. 73 § 1 K.p.a., jak też zarzuty dotyczące potrąceń na podstawie egzekucji komorniczej z jego wynagrodzenia za pracę, które to potrącenia nie zostały przekazane na rachunek bankowy komornika, nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia 3 września 2012 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuty skarżącego dotyczące wadliwości postępowania dowodowego prowadzonego przez Prezydenta Miasta [...] są nieuzasadnione. W ocenie Sądu nie można skutecznie zarzucić kwestionowanej decyzji rażącego naruszenia art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., gdyż organ ten, jak wskazano wyżej, przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające w sprawie oraz uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Przywołane w skardze przepisy art. 880, art. 881 § 3 i art. 882 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 293 ze zm.), dotyczą zasad prowadzenia przez komornika sądowego egzekucji z wynagrodzenia za pracę, a nie dotyczą postępowania administracyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Niezasadne są też zarzuty dotyczące niedopuszczenia przez Kolegium dowodów z zeznań wskazanego przez skarżącego świadka G. K. oraz komornika sądowego prowadzącego egzekucję. Przede wszystkim w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji właściwy organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym. W przypadku wniesienia bowiem odwołania obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją organu pierwszej instancji (art. 15 K.p.a.). Postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności ma charakter nadzwyczajnego postępowania administracyjnego służącego weryfikacji wystąpienia ściśle określonych przesłanek, m.in. – tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – zmierza do zbadania, czy kwestionowana decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Niezależnie od tego należy stwierdzić, że jak zauważyło Kolegium, skarżący nie składał opisanego wyżej wniosku dowodowego do tego organu, a jedynie wspominał on o wskazanej osobie jako ewentualnym świadku w piśmie z dnia 6 sierpnia 2012 r. skierowanym do Kierownika Sekcji Postępowania Egzekucyjnego MOPR w [...]. Skarżący nie wykazał, że by pracownik MOPR w [...] w swej odręcznej notatce z dnia 20 lipca 2012 r. poświadczył nieprawdę. Okoliczność ta nie daje zresztą podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia 3 września 2012 r. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również zarzut skarżącego co do nierozpoznanie jego skargi na działanie Kierownika MOPR w [...] wniesionej w trybie działu VIII K.p.a. Ubocznie jedynie należy zauważyć, że "bezczynność" Prezydenta Miasta [...] w tego rodzaju sprawie skarżący nie może stanowić podstawy do złożenia do sądu administracyjnego skargi, albowiem przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") nie przewidują możliwości wniesienia skargi na bezczynność organu administracji w takim przypadku. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.