II SA/Lu 581/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..]. nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu E. K. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Z uwagi na niedostateczne udokumentowanie sytuacji majątkowej, skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż nie prowadzi działalności rolniczej, gdyż jest rencistą, gospodarstwo rolne przekazał w dzierżawę, a płatności bezpośrednie do gruntów rolnych otrzymuje dzierżawca, który również uzyskuje dochód ze sprzedaży mleka. Na wydatki ponoszone przez skarżącego składają się opłata za energię elektryczna (192,85 zł za dwa kwartały), opłata za zużytą wodę (124,60 zł za kwartał), opłata za telefon (40 zł), gaz (60 zł) oraz koszty kształcenia córki (250 zł) miesięcznie. Ponadto opłaca czynsz dzierżawny (52,06 zł za półrocze), kwartalną składkę na ubezpieczenie żony w wysokości 251 zł oraz koszty rehabilitacji w wysokości ok. 150 zł. Natomiast dane zawarte we wniosku wskazują, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema niepełnoletnimi córkami. W skład majątku rodziny wchodzi dom o powierzchni 75 m2 w którym zamieszkują, nieruchomość rolna o pow. 20,38 ha, ciągnik rolniczy, sprzęt rolniczy oraz samochód marki fiat 126 p. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 446,06 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznając wniosek, zważył co następuje: Wniosek E. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej "ppsa" wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku częściowego przyznania prawa pomocy, prawo to może obejmować między innymi ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z zasadą zawartą w treści art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego E. K. wnosząc skargę zobowiązany jest do ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym, do których zaliczają się również koszty działania pełnomocnika. A zatem przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Należy również wskazać, że przedmiotowe postępowanie na mocy art. 239 ppsa, korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza, ze strona skarżąca nie ma w toku całego postępowania sądowego obowiązku uiszczania żadnych kosztów sądowych. W związku z tym do kosztów postępowania zaliczyć należy jedynie koszty wynagrodzenia adwokata za ewentualne sporządzenie skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż skarżący wraz z żoną są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 18,47 ha przeliczeniowych (6,06 ha w gminie [..] i 12,41 ha w gminie [..]). Jak wynika z akt sprawy grunty położone w gminie [..] zostały umową dzierżawy z dnia [..]. przekazane w dzierżawę na okres 25 lat. Następnie umową z dnia [..]. umową dzierżawy skarżący oddał w użytkowanie grunty położone w gminie [..]. W posiadaniu skarżącego pozostały jedynie grunty dzierżawione od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o pow. 1,01 ha przeliczeniowego za które uiszcza on czynsz dzierżawny. Bezsporne również jest, że skarżący w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2006 r. odstawił 57,000 litrów mleka. Gospodarstwo skarżącego jest wyposażone w niezbędny sprzęt rolniczy (ciągnik, rozrzutnik, przyczepę, pług, grabiarkę, kombajn do ziemniaków. Ważne również jest, iż w listopadzie 2006 r. skarżący otrzymał pozwolenie na budowę dwóch zbiorników na gnojówkę oraz płyty gnojowej. Jak należy domniemywać skarżący oddając w dzierżawę grunty o pow. 6,06 ha uzyskał prawo do renty, które zastąpiło otrzymywany zasiłek chorobowy. Natomiast żona skarżącego nie jest ani emerytką ani rencistką, która zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W dalszym ciągu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i prowadzi gospodarstwo rolne. Powyższe okoliczności świadczą, iż sytuacja skarżącego nie zostanie narażona na uszczerbek związany z poniesieniem kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, iż fakt oddania gruntów znacznej wielkości w bezczynszową dzierżawę świadczyć może wyłącznie albo o niegospodarności skarżącego, albo o uzyskiwaniu z tego tytułu pozaumownych dochodów lub co również nie jest wykluczone do osobistego korzystania z wydzierżawionych gruntów. Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej strony nie może opierać się wyłącznie na dokumentach określających sytuację prawną strony, lecz ocenę swą kształtuje w oparciu o rzeczywistą (faktyczną) sytuację strony. Informacje wskazywane przez skarżącego nie wyjaśniają powyższych okoliczności co może wskazywać na chęć ukrycia wszystkich osiąganych dochodów. Również zestawienie wskazanych wydatków z osiąganymi przez gospodarstwo domowe dochodami (renta 446 zł miesięcznie) wskazuje, iż wydatki te przekraczają dochody. Skarżący również nie wykazał, iż nie prowadzi działalności w zakresie produkcji mleka, a jego twierdzenia w tym zakresie są niewiarygodne. Brak również w aktach sprawy zaświadczenia właściwego organu, iż skarżący lub jego żona nie otrzymał dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Również zamiar inwestycyjny skarżącego we wskazanym zakresie wskazuje, iż posiada on środki materialne lub conajmniej liczy się z obowiązkiem ich poniesienia. W aktach sprawy brak dokumentów świadczących o zadłużeniu skarżącego lub o poczynionych na nieruchomościach zabezpieczeniach. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest stabilna; przy czym w ocenie sądu skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykazany przez wnioskodawcę stan majątkowy, jednoznacznie świadczy, że przy odpowiedniej staranności jest on w stanie sprostać ciężarowi poniesienia kosztów postępowania bez żadnego uszczerbku. Ponadto o istnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy decyduje nie tylko wysokość dochodów oraz rozmiar potrzeb strony, ale również jej stan majątkowy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego, gospodarstwa rolnego o znacznej powierzchni), wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Reasumując nie można przyjąć, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą ponosić kosztów. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (patrz. postanowienie WSA w Gdańsku, II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Biorąc powyższe pod uwagę, a następnie stwierdziwszy, iż nie występują przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.