II SA/Lu 582/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz uchyla postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] r. II. przyznaje [...] M. J.-P.od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE We wniosku z [...] r., J. R. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Ł. m.in. o wyrównanie zasiłku stałego wyrównawczego od [...] r., tj. od dnia wydania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wniosek uzasadnił tym, że wraz z rodziną znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Jest bezrobotnym zarejestrowanym w powiatowym urzędzie pracy od [...] r. Od [...] r. nie przysługuje mu prawo do zasiłku dla osób bezrobotnych. Żona sprawuje opiekę na niepełnosprawnym synem. Wnioskodawca wraz z rodziną utrzymuje się wyłącznie z zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej. Postanowieniem z [...] r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Ł. odmówił wszczęcia postepowania w sprawie przyznania J. R. żądanego świadczenia Wyjaśnił, że zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zamieszczony w art. 36 ustawy o pomocy społecznej zamknięty katalog świadczeń przysługujących z pomocy społecznej nie zawiera świadczenia w postaci zasiłku stałego wyrównawczego. [...]. podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego poinformowano wnioskodawcę, że zasiłek stały wyrównawczy był świadczeniem przyznawanym na podstawie art. 27 ust. 4-6 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej, która na mocy art. 160 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej przestała obowiązywać z dniem [...]. Udzielono mu również informacji o obowiązujących obecnie formach pomocy społecznej. Mimo to wnioskodawca zażądał przyznania zasiłku stałego wyrównawczego od dnia [...] r. Mając na uwadze, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości przyznania zasiłku stałego wyrównawczego odmówiono wszczęcia postępowania. Zażalenie na postanowienie wniósł J. R.. Oświadczył, że wnosi o wyrównanie zasiłku stałego wyrównawczego, bądź wyrównanie zasiłku stałego. Od dnia [...] r. posiada orzeczenie zaliczające go do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W jego ocenie orzeczenie przesądza o zaliczeniu go do osób całkowicie niezdolnych do pracy, a w związku z tym przysługuje mu zasiłek stały. Do dnia dzisiejszego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. Ł. nie poinformował go o przysługującym mu prawie do zasiłku stałego. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W obszernych wywodach uzasadnienia wyjaśniono, że przedmiotem zażalenia są dwie kwestie, a mianowicie wyrównanie zasiłku stałego wyrównawczego, co było przedmiotem wniosku J. R. z dnia 30 listopada 2015 r. i wyrównania zasiłku stałego, którą zgłoszono dopiero w odwołaniu. Zgodnie z art. 36 ustawy o pomocy społecznej w ramach świadczeń pieniężnych wyróżnia się: 1) zasiłki: stały, okresowy, celowy i specjalny zasiłek celowy, zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie; 2) świadczenia pieniężne dla dzieci na usamodzielnienie i kontynuowanie nauki, a także wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki nad osobą wymagającą pomocy przyznanej przez sąd oraz świadczenia pieniężne na utrzymanie i pokrycie kosztów wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców. Wśród świadczeń o charakterze niepieniężnym występują: 1) świadczenia usługowe: praca socjalna, sprawienie pogrzebu, poradnictwo specjalistyczne, usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze adresowane do osób starszych, niepełnosprawnych lub chorych, pobyt i usługi w domu pomocy społecznej; 2) rzeczowe: bilet kredytowany, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie się, interwencja kryzysowa, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie, mieszkanie chronione, pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc na zagospodarowanie. [...] rodzajów świadczeń z pomocy społecznej nie zawiera świadczenia o nazwie zasiłek stały wyrównawczy. Zasiłek ten był świadczeniem uregulowanym w ustawie z dnia [...] r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 160 aktualnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej ustawa z 1990 r. utraciła swoją moc z dniem [...] r. Skoro strona domaga się świadczenia nieprzewidzianego w obowiązujących przepisach ustawy o pomocy społecznej, czego dodatkowym potwierdzeniem jest złożone przez nią zażalenie, w którym ponownie domaga się wyrównania zasiłku stałego wyrównawczego, to jej wniosek nie może być w ogóle merytorycznie rozważany, albowiem organ administracyjny władny jest orzekać tylko w sprawie prawnie uregulowanej. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku o wyrównanie zasiłku stałego wyjaśniono, że zasiłek stały jest unormowany w art. 37 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej. Jego przyznanie następuje w formie decyzji administracyjnej, osobie która spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Decyzją z [...] . odmówiono J. R. przyznania zasiłku stałego z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Decyzję tą Kolegium utrzymało w całości w mocy decyzją z [...] r. Skoro składającemu zażalenie nie przysługuje świadczenie o nazwie zasiłek stały, to nie ma mowy o wyrównaniu takiego świadczenia, zatem również co do tej części żądania zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 61a kpa. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości przyznania zasiłku stałego za okres sprzed złożenia wniosku. Przy czym trudno dać wiarę twierdzeniom, że nie poinformowano go o przysługującym zasiłku stałym w związku z czym nie wiedział o nim, skoro rodzina J. R. doskonale radzi sobie z występowaniem o szereg świadczeń publicznych, a ze świadczeń z samej pomocy społecznej korzysta od 15 lat. Zasadą jest, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej następuje począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Organ nie mógłby więc przyznać zasiłku stałego za okres inny, aniżeli określony przez ustawodawcę jako "okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek". Brak jest więc przesłanek do orzekania przez właściwy organ co do meritum sprawy, a w rezultacie do zastosowania przez Kolegium trybu z art. 66 § 1 kpa. Nawet gdyby skarżący złożył do właściwego organu odrębny wniosek o "wyrównanie" zasiłku stałego, to jedynym prawnie dopuszczalnym rozstrzygnięciem byłaby również odmowa wszczęcia postępowania oparta o art. 61a kpa. Skargę na postanowienie Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł J. R.. W jego ocenie zaskarżone postanowienie narusza obowiązujące przepisy prawa. Jeżeli bowiem w istocie nie przysługuje mu zasiłek stały, to zgodnie z obowiązującymi przepisami istnieje możliwość wypłacenia tego zasiłku w kwocie pomniejszonej o kwotę dochodu przewyższającą kryterium dochodowe. Wskazał ponadto na możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśnił, że nie wiedział o możliwości ubiegania się o zasiłek stały od dnia otrzymania orzeczenia stwierdzającego umiarkowany stopień niepełnosprawności to jest od dnia [...] r.. Skarżący przedstawił też trudną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny i stwierdził, że otrzymanie zasiłku stałego w znacznym stopniu poprawiłoby sytuację materialną jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Kolegium, po przedstawieniu postępowania w sprawie oraz ustosunkowania się do skargi, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zarówno zaskarżone postanowienie jak i postanowienie utrzymane nim w mocy wydane zostały z naruszeniem art. 61a § 1 kpa.. W myśl tego przepisu, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten wprowadza więc dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, drugą natomiast zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych jak i doktrynie postępowania administracyjnego utrwalony jest pogląd, że wspomniane uzasadnione przyczyny odnoszą się do sytuacji oczywistych stanowiących przeszkodę do wszczęcia postępowania. Będzie miało to miejsce między innymi, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (brak jest przepisu prawa stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji). Niezależnie jednak od przesłanki zastosowania art. 61a § 1 kpa, unormowana w nim instytucja (odmowa wszczęcia postępowania) może być wykorzystana jedynie wówczas, gdy nie ma potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Jak stanowi bowiem art. 61a § 1 kpa przewidziane nim postanowienie wydaje się przed wszczęciem postępowania. Prawda jest, że skarżący we wniosku z [...]. domagał się wyrównania zasiłku stałego wyrównawczego od dnia [...]., kiedy uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z akt wynika, że tego samego rodzaju żądanie podtrzymał podczas wywiadu aktualizacyjnego. Jednak już w zażaleniu wskazywał, że chodzi o wyrównanie zasiłku stałego wyrównawczego bądź wyrównanie zasiłku stałego. Z kolei we wniosku z [...]. wniósł o przyznanie zasiłku stałego. W tej sytuacji wydaje się oczywiste, że organ nazbyt rygorystycznie ocenił wniosek skarżącego, który w sposób nieprecyzyjny określał swoje żądanie. Rzeczywiście w aktualizacji wywiadu znajduje się wzmianka dotycząca informacji udzielonej skarżącemu o formach pomocy, nie wiadomo jednak o jakich konkretnie. W żadnym razie nie można na tej podstawie wywodzić, że skarżący domagał się przyznania zasiłku stałego wyrównawczego, posiadając wiedzę, iż tego rodzaju świadczenia przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują. Byłoby to nielogiczne i raczej trudne do wytłumaczenia. Warto także zwrócić uwagę, że organ pierwszej instancji wydał postanowienie [...] r., czyli już po przeprowadzeniu [...] r. wywiadu środowiskowego. Zatem jeszcze przed wydaniem postanowienia organ pierwszej instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia treści żądania skarżącego, co także oznacza naruszenie art. 61a §1 kpa. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) należało uchylić zarówno zaskarżone postanowienie jak i postanowienie organu pierwszej instancji.