II SA/Lu 583/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Ewa Ibrom- sprawozdawca, Protokolant Referent stażysta Joanna Janiak, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2004r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...]. sygn. akt [...] Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2004 r. odmawiającą J.W. przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło ustalenie organu pierwszej instancji, że dochód w rodzinie J.W. przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe. Na dochód ten składają się zarówno dochody z gospodarstwa J.W., jak i jej męża J.W., ponieważ małżonkowie nie są rozwiedzeni ani nie pozostają w separacji. Gospodarstwo J.W. ma 4,48 ha, natomiast gospodarstwo J.W. - 4,52 ha. Łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 9,005 ha. Miesięczny dochód z jednego hektara przeliczeniowego wynosi 252 zł, co daje kwotę 567,32 zł na jedną osobę w rodzinie czteroosobowej. Jest to kwota wyższa od ustawowo określonej granicy dochodu, uprawniającego do zasiłku rodzinnego, wynoszącego 504 zł. Ponadto J.W. nie jest matką samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., który do matek takich zalicza tylko panny, wdowy i kobiety rozwiedzione oraz pozostające w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła J.W., wskazując, iż jest matką samotnie wychowująca dwoje dzieci. Do końca kwietnia 2004 r. pobierała alimenty z Funduszu Alimentacyjnego, przysługujące jej córce. Teraz nie otrzymuje żadnych zasiłków. Ma zniesioną wspólność majątkową i nie ma żadnego pożytku z gruntów rolnych męża, które leżą ugorem. Z uwagi na trudną sytuację materialną nie stać jej na opłacenie sprawy separacyjnej albo rozwodowej. Nie ma także pieniędzy na leczenie córki M. Skarżąca wnosi o "pozytywne rozpatrzenie jej skargi". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 27 października 2004 r. skarżąca wniosła o dołączenie do akt dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia córki, wydanego dla potrzeb Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, o ile kwestionuje ustalenia dotyczące dochodu rodziny skarżącej, uprawniającego do zasiłku rodzinnego. Organy obu instancji nie poczyniły w tym zakresie wystarczających ustaleń, co narusza przepisy art. 7, 77 § 1 , 80 i 136 kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Z zasady tej wynika dla organu administracji publicznej obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Zgodnie z przepisem art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie do przepisu art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jest on bowiem obowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę administracyjną. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zmianami). Stosownie do przepisu art. 5 ust.1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w art.4 ust.2, tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. Obowiązkiem organów administracji publicznej orzekających w sprawach zasiłków rodzinnych jest więc – zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania - dokładne ustalenie stanu rodzinnego osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny oraz wysokości dochodu rodziny. Są to bowiem okoliczności decydujące o prawie do zasiłku. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie wyjaśniły należycie tych istotnych okoliczności. Przede wszystkim nie poczyniły wyczerpujących ustaleń co do rzeczywistego dochodu rodziny skarżącej. Dochód rodziny w rozumieniu ustawy to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy). W przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że miesięczny dochód z 1 hektara przeliczeniowego odpowiada 50 % kwoty, o której mowa w art. 5 ust.1, czyli kwoty 504 zł (art. 5 ust. 8). Ustalając wysokość dochodu rodziny skarżącej organy obu instancji pominęły jednak całkowicie fakt, iż skarżąca i jej mąż nie prowadzą wspólnego gospodarstwa rolnego oraz że od męża skarżącej zasądzone zostały na rzecz wspólnej córki stron M. alimenty w kwocie 250 zł miesięcznie (wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2002 r. w sprawie [...]). Skarżąca twierdzi ponadto, że mąż w ogóle nie uprawia swojego gospodarstwa. W tej sytuacji automatyczne zsumowanie potencjalnych dochodów z gospodarstwa skarżącej i jej męża nie może być uznane za wystarczające dla ustalenia rzeczywistego dochodu rodziny skarżącej. Wprawdzie w rozumieniu ustawy rodzina oznacza małżonków i pozostające na ich utrzymaniu dzieci do ukończenia 25 roku życia (art. 3 pkt 16 ustawy), niemniej jednak przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego nie można nie uwzględniać wskazanych wyżej okoliczności. Skoro wysokość dochodu decyduje o prawie do zasiłku, obowiązkiem organów administracji jest ustalenie tego dochodu w sposób zgodny ze stanem faktycznym. W szczególności w sytuacji istniejącej faktycznej separacji, zniesionej wspólności majątkowej małżeńskiej i obciążenia jednego z małżonków obowiązkiem płacenia alimentów na rzecz dziecka nie można uznać za usprawiedliwione doliczania do dochodu rodziny, od którego zależy prawo do zasiłku dochodów małżonka, którego udział w utrzymaniu rodziny ogranicza się do określonej kwoty alimentów. W przypadku skarżącej zasądzonych alimentów nie udało się nawet przymusowo wyegzekwować z uwagi na całkowitą bezskuteczność egzekucji (zaświadczenie komornika sądowego). W tej sytuacji dochód rodziny skarżącej jest w rzeczywistości niższy niż ustaliły organy obu instancji. Okoliczności tej organy administracji nie starały się w ogóle wyjaśnić, mimo obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja podlegała zatem uchyleniu, wydana została bowiem z naruszeniem przepisów postępowania, które w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Jednocześnie sąd uchylił na podstawie art.135 powołanej ustawy także decyzję organu pierwszej instancji mając na uwadze wskazane naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Rozpoznając sprawę ponownie powinny organy administracji wyjaśnić wszystkie istotne okoliczności, wskazane wyżej, mające wpływ na prawidłowe ustalenie wysokości dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego. Wyjaśnienia wymagać będzie także kwestia stanu zdrowia córki skarżącej, M.W. Dołączone przez skarżącą zaświadczenie lekarskie z dnia 8 października 2004 r. wydane zostało przez Dziecięcy Szpital Kliniczny dla potrzeb Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Jeżeli córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, wysokość dochodu uprawniającego do zasiłku ustala się na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.