II SA/Lu 584/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie renty socjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) na rzecz [...] O. M. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, osiemdziesiąt) złote w tym należny podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Decyzją z dnia [...]., znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 i art. 105 kpa oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania J. S. uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty socjalnej za okres od 1 sierpnia 2000r. do 30 września 2003r. i umorzyło postępowanie organu I instancji. Organy ustaliły, że J. S. począwszy od 2000r. ubiegał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W tym celu w dniu 10 maja 2000r. złożył w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej pierwszy wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Po rozpoznaniu wniosku Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w dniu [...]. wydał okresowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, stwierdzając jednocześnie, że nie można ustalić daty jej powstania; podobne orzeczenie zapadło w dniu 5 września 2002r. na dalszy okres. J. S. pobierał na ich podstawie zasiłek stały, o który wystąpił w dniu 25 sierpnia 2000r. Kolejne orzeczenie w przedmiocie niepełnosprawności wydane w dniu [...] zostało zaskarżone, w konsekwencji czego Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...] ustalił, że niepełnosprawność J. S. powstała przed 16 rokiem życia, a następnie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uwzględniając wyrok Sądu w dniu 3 grudnia 2004r. wydał orzeczenie potwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności, określające czas jej powstania zgodnie z powyższym wyrokiem. Powołując się na to orzeczenie uprawniające do renty socjalnej z tego powodu, że inwalidztwo powstało przed ukończeniem 18 roku życia, J. S. wystąpił w dniu 18 lutego 2005r. do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie takiej renty począwszy od 25 sierpnia 2000r. do września 2003r. Kierownik Ośrodka badając wniosek stwierdził, że w związku z wejściem w życie z dniem 1 października 2003r. ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej właściwym do rozpoznania sprawy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych i postanowieniem z dnia [...] przekazał wniosek temu organowi, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie o przekazaniu. Orzeczenie Kolegium zostało jednak uchylone przez Sąd Administracyjny, który uznał, że nie została prawidłowo ustalona data złożenia wniosku o przyznanie renty socjalnej, a od tego uzależniona jest właściwość organu: gdyby się bowiem okazało, że wniosek został złożony przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej tj. przed 1 października 2003r. sprawa powinna być rozpoznana przez GOPS na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, że J. S. nie złożył wniosku o przyznanie renty socjalnej przed dniem 1 października 2003r., lecz dopiero w dniu 18 lutego 2005r., inicjując niniejsze postępowanie, dlatego należało odmówić przyznania mu renty za wskazany okres. Wprawdzie wnioskodawca podnosi, że domagał się przyznania renty socjalnej już w dniu 10 maja 2000r. wnosząc o ustalenie stopnia niepełnosprawności w celu uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, to jednak zdaniem organu żądanie takie nie jest tożsame z wnioskiem o przyznanie renty. Wnioskodawca w 2000r. i następnych składał osobno wnioski o przyznanie innych świadczeń, w tym o zasiłek stały wyrównawczy i wnioski te były rozstrzygane odrębnymi decyzjami. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że sprawa o przyznanie renty socjalnej za sporny okres została rozstrzygnięta nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2005r., sygn. akt [...], który oddalił odwołanie J. S od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. przyznającą rentę socjalną za okres od 1 grudnia 2004r. do 31 grudnia 2006r. i odmawiającą przyznania renty za okres wcześniejszy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy stwierdził, że wnioskodawca nie składał do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosku o rentę socjalną przed dniem 1 października 2003r. Z powyższych względów Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej i postanowieniem z dnia [...]. odmówił przyznania renty socjalnej za żądany okres. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu niższego, iż J. S. nie składał wniosku przed dniem 1 października 2003r., ale jednocześnie stwierdził, że w tej sytuacji nie należało odmawiać przyznania świadczenia, lecz z uwagi na brak wniosku postępowanie umorzyć, dlatego uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe. Skargę do sądu administracyjnego wniósł J. S., domagając się uchylenia decyzji Kolegium. Skarżący podkreślił, że od początku tj. od 10 maja 2000r. ubiegał się o rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny i był przekonany, że świadczenia jakie pobierał, tj. zasiłek stały wyrównawczy to właśnie renta socjalna. Stwierdził, że w dniu 25 sierpnia 2000r. również składał pisemny wniosek o rentę, ale nie wie, dlaczego nie ma go w aktach sprawy. Jego zdaniem już samo orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2004r. stanowi podstawę do wypłaty renty za sporny okres. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 9 kpa poprzez niepouczenie go o przysługujących mu prawach i obowiązkach. Wniósł ponadto o przesłuchanie dodatkowo wskazanych świadków na okoliczność, iż już w 2000r. ubiegał się o przyznanie renty socjalnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1§1i2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów. W sprawie nie było podstaw do umorzenia postępowania. Przepis art. 105 kpa stanowi, że postępowanie administracyjne podlega umorzeniu, jeśli z jakichkolwiek przyczyn stanie się bezprzedmiotowe. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy organ ustali, że strona nie złożyła wniosku w sprawie, która jest wszczynana na wniosek. Rozpatrywana sprawa dotyczy renty socjalnej. Zasady i tryb przyznawania renty socjalnej określa obecnie obowiązująca od dnia 1 października 2003r. ustawa z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz.1268), natomiast przed jej wejściem w życie przyznawanie renty socjalnej następowało na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., Nr 64, poz.414 ze zm.). Przepis art. 27a tej ustawy, obowiązujący od 14 września 1996r. (ustawa zmieniająca: Dz.U. z 1996r., Nr 100, poz.459) przewidywał rentę socjalną osobom całkowicie niezdolnym do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia (...) Warunkiem przyznania renty było złożenie wniosku oraz szeregu dokumentów, w tym w szczególności orzeczenia komisji ds. inwalidztwa i zatrudnienia zgodnie z § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 24 lipca 1997r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego (rodzinnego), wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego (Dz.U. Nr 93, poz.570). Przyznanie renty wymagało zatem ustalenia przez organ dwóch ustawowych przesłanek: całkowitej niezdolności do pracy, a także okoliczności, że inwalidztwo powstało przed 18 rokiem życia. Również obecnie mają zastosowanie przepisy dotychczasowej ustawy o pomocy społecznej, o ile sprawa o przyznanie renty została wszczęta przed okresem wejścia w życie ustawy o rencie socjalnej (art. 27 ust.1 tej ustawy). Skoro skarżący J. S. domaga się przyznania renty socjalnej za okres 2000-2003, to zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy przed dniem wejścia w życie nowej ustawy, a więc przed 1 października 2003r. zostało wszczęte postępowanie o przyznanie mu tego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy społecznej już w dniu 10 maja 2000r. Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji wątpliwości obu organów administracyjnych sprowadziły się do tego czy wniosek ten był wnioskiem o przyznanie renty socjalnej. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę tak. W aktach sprawy znajdują się zarówno oświadczenia skarżącego, wyrażone przede wszystkim w wywiadach środowiskowych m.in. z dnia 22 stycznia 2003r. (k. 28, 30), jak i wnioskach o orzeczenie niepełnosprawności np. z dnia 4 czerwca 2003r. (k. 79), że skarżący od początku ubiega się o rentę socjalną. Najistotniejszym w sprawie jest jednak fakt, stwierdzony już w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 sierpnia 2000r., a także w kolejnych orzeczeniach (k.33-34), iż skarżący jest osobą chorą psychicznie (w orzeczeniu jako przyczyna niepełnosprawności wskazano m.in. symbol Ps, a także §26 ust.1lit.6 – psychozy i zespoły psychotyczne), a zatem składane przez niego oświadczenia organ powinien oceniać szczególnie uważnie, badając rzeczywistą wolę osoby ubiegającej się o pomoc. Takiej wyjątkowej czujności w stosunku do osób z zaburzeniami psychicznymi wymaga wprost §8 cyt. rozporządzenia w sprawie przeprowadzania wywiadu środowiskowego (...), który stanowi, że w wypadku, gdy z wnioskiem o przyznanie świadczenia występuje osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 11, poz.535 ze zm.) i nie można –ze względu na stan jej zdrowia-przeprowadzić wywiadu środowiskowego lub uzyskać dokumentów, o których mowa w §6 lub §7, pracownik socjalny sporządza protokół (...), który może stanowić podstawę wydania decyzji przyznającej świadczenie do czasu uzyskania wymaganych dokumentów. (...) Już sama okoliczność, iż skarżący jest niepełnosprawny z powodu choroby psychicznej uprawniał organ do przyznania renty, pomimo iż wydawane w latach 2000-2003 orzeczenia o niepełnosprawności nie wskazywały daty jej powstania, a więc nie można było na ich podstawie ustalić, że niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia. Zebrany materiał dowodowy uzasadniał natomiast przyznania renty "warunkowej:" na podstawie §8 cyt. rozporządzenia do czasu wydania wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 października 2004r., sygn. akt [...], który potwierdził jednoznacznie, że niepełnosprawność skarżącego powstała przed 16 rokiem życia. W sytuacji występującej w sprawie, wobec stwierdzenia u skarżącego określonego stopnia niepełnosprawności z powodu choroby psychicznej Sąd uznał zatem, że jego wniosek złożony w dniu 10 maja 2000r. w celu uzyskania świadczeń z pomocy społecznej spełnia warunki wniosku o uzyskanie renty socjalnej. Oznacza to, że postępowanie o przyznanie renty socjalnej zostało wszczęte przed dniem 1 października 2003r., dlatego organ powinien rozpoznać wniosek z dnia 10 maja 2000r. o przyznanie renty socjalnej w oparciu o przepisy dotychczasowej ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Wynika to wprost z przepisu 27ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, który stwierdza, że w razie ustalenia po dniu wejścia w życie tej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej dokonują wypłaty renty socjalnej za okres do dnia 30 września 2003r. (...). Z powyższych względów Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania i na mocy art. 145§1ust.1lit. "c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekał na podstawie art. 242 i art. 250 cyt. ustawy.