II SA/Lu 596/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust 3 i ust. 4, art. 8 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania T. W. pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości 100 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do potrzeb wymienionych we wnioskach z dnia 26 i 29 marca 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżone decyzji wskazano, iż organ pierwszej instancji przyznał T. W. specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do potrzeb wymienionych we wnioskach z dnia 26 i 29 marca 2007 r., tj. na zakup żywności świątecznej, opłacenie energii elektrycznej oraz leczenie, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, biorąc pod uwagę jej przewlekłe schorzenia jak również skomplikowaną sytuację rodzinną. Ustalając wysokość świadczenia, oprócz sytuacji materialnej i potrzeb wnioskodawczyni, organ miał na względzie również sytuację życiową innych osób i rodzin z terenu działania Ośrodka, zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb, a także możliwości finansowe Ośrodka. Od decyzji organu pierwszej instancji T. W. złożyła odwołanie z którego wynika, że jest niezadowolona z wysokości przyznanej pomocy. Stwierdziła, że pomoc udzielona zaskarżoną decyzją plus 60 zł miesięcznie na zakup żywności, stanowi kwotę niewystarczającą. Zarzuca ponadto, że organ nie ustalił faktów dotyczących sytuacji męża i syna. Podnosi, że przyznając specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł, organ pomocy społecznej nie ustalił wysokości opłaty za energię elektryczną od miesiąca marca do maja 2007 r. jak również wydatków na leczenie poza kosztami leków oraz potrzeb świątecznych. Kolegium stwierdziło, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej zostało wydane zgodnie z obowiązującym prawem. Uzasadniając decyzję Kolegium podkreśliło, że przyznana pomoc ze środków finansowych na zadania własne z zakresu pomocy społecznej realizowane przez gminę mieści się w granicach uznania administracyjnego organu pomocy społecznej. Świadczenie będące przedmiotem rozstrzygnięcia jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej formy pomocy i jej wysokość lub odmowa przyznania uzależnione są od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, ilości osób uprawnionych do świadczeń a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Ponadto Kolegium podniosło, że T. W. systematycznie korzysta ze świadczeń przyznawanych jej przez organ pomocy społecznej w miarę posiadanych możliwości, m.in. w 2007 r. przyznano jej specjalne zasiłki celowe na łączna kwotę 350 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 60 zł miesięcznie w miesiącach luty – lipiec 2007 r. Kolegium wskazał, że z uwagi na posiadany dochód w wysokości 584, 69 zł przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, nie było możliwe przyznanie T. W. zasiłku celowego, dlatego organ rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Odnosząc się do argumentów podnoszonych w odwołaniu oraz aneksie do odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż są bezzasadne. Zarzut, iż organ nie ustalił faktów dotyczących sytuacji męża i syna nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ T. W. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Kolegium stwierdza również, że nie było możliwe ustalenie przez organ pomocy społecznej wysokości opłaty za energię elektryczną w okresie od marca do maja 2007 r. z uwagi na brak faktury i datę orzekania, zaś potrzeby świąteczne oraz wydatki na leczenie powinna wykazać strona starająca się o pomoc. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła T. W., wnosząc o jej uchylenie lub zmianę. Z treści skargi wynika, że skarżąca jest niezadowolona z wysokości przyznanej pomocy, zarzucając zaskarżonej decyzji "naruszenie prawa do godnego świadczenia". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, jako bezzasadnej. Uzupełniając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Kolegium, ustosunkowując się do zarzutów skargi podkreśla, że T. W. nie wnioskowała w niniejszej sprawie o wyłączenie pracownika socjalnego H. L., a jedynie poinformowała , że jest ona objęta postępowaniem o wyłączenie w innej sprawie. Ponadto organ odwoławczy stwierdza, iż bezzasadny jest również zarzut niewyłączenia z rozpatrywania sprawy członków Kolegium wymienionych w aneksie do odwołania z dnia 26 kwietnia 2007 r., ponieważ T. W. nie składała wniosku o ich wyłączenie, a ponadto osoby te nie wchodziły do składu orzekającego w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 ustawy – rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W sprawie skarżąca wniosła o przyznanie jej pomocy finansowej na opłacenie energii elektrycznej, leczenie oraz zakup żywności świątecznej. W świetle art. 39 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podnieść również należy, że zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza określonej kwoty (od dnia 1 października 2006 r. jest to kwota 477 zł). Przyznanie świadczeń jest więc uzależnione od ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z powołanym przepisem. Ponadto, stosownie do przepisu art. 41 pkt 1 i 2 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie świadczeń określonych w art. 41 pkt 1 i 2 ustawy wymaga zatem również ustalenia w pierwszej kolejności osiąganych przez stronę dochodów, a następnie okoliczności pozwalających na uznanie sytuacji określonej osoby lub rodziny za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powołanego przepisu. Organ pomocy społecznej uznając sytuację T. W. za szczególnie uzasadniony przypadek w świetle powyższego przepisu, z uwagi na jej skomplikowaną sytuację rodzinną oraz przewlekłe schorzenia, przyznał specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Ustalenie wysokości zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z.10, s.32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002 r. (SA/Sz 2548/00, nie publ.), kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Decyzja organu pomocy społecznej została wydana bowiem po przeprowadzeniu w dniu 3 kwietnia 2007 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz ustaleniu aktualnej sytuacji faktycznej wnioskodawczyni. Organ pomocy społecznej uznając sytuację T. W. za szczególnie uzasadniony przypadek w świetle art. 41 ustawy o pomocy społecznej, z uwagi na jej skomplikowaną sytuację rodzinną oraz przewlekłe schorzenia, przyznał specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.).