II SA/Lu 596/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Starosty w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia budowlanego - w zakresie wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania Z.R. prawa pomocy. Skarżący Z. R. w dniu 8 sierpnia 2014 r. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawo pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie w dniu 29 września 2014 r. W dniu 6 października 2014 r. wniósł on sprzeciw, podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.".), , wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 31 sierpnia 2011 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. bezdomni czy osoby bezrobotne). Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, jest postępowaniem wpadkowym, w którym sąd bada stan majątkowy wnioskodawcy, w granicach ściśle zakreślonych treścią przepisu 246 § 1 P.p.s.a., na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,34 ha fizycznych – 1,10 ha przeliczeniowych, budynku mieszkalnego o powierzchni 240 m2, budynków pod działalność gospodarczą o powierzchni 112 m2, gruntów przeznaczonych pod działalność gospodarczą o powierzchni 640 m2, pozostałych gruntów o powierzchni 3.960,00 m2 oraz nieużytków o powierzchni 1.500,00 zł oraz otrzymuje dopłaty do gospodarstwa rolnego w wysokości 5.000,00. Ponadto skarżący dysponuje stałym źródłem przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z zeznania podatkowego PIT– 36 za 2013 rok skarżącego wynika że osiągnął przychód w Wysokości 409.047,10 zł. Co prawda w tym czasie koszt uzyskania przychodu wyniósł 404.047,10 zł, to Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach, że stan majątkowy przedsiębiorcy należy badać z uwzględnieniem rozmiaru prowadzonej działalności, kierując się w pierwszej kolejności wielkością przychodu niż wynikiem bilansowym. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje ani nie zawiesza, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. (por. Postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. Akt I FZ 392/12) Koszty udziału w postępowaniu strony korzystającej pokrywane są z budżetu Państwa. Skarżący będący przedsiębiorcą nie może przerzucać konsekwencji nietrafionych decyzji ekonomicznych na ten podmiot, a tym samym na wszystkich podatników. Samodzielnie prowadzona działalność gospodarcza, wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych. Skarżący dysponując środkami finansowymi jako profesjonalny przedsiębiorca winien był uwzględniać w procesie planowania wydatków ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych i poczynić na ten cel konieczne oszczędności (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. Akt.GZ 71/04 ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 oraz postanowienie NSA z dnia 23 marca 2005 r., I FZ niepubl.) Poza badaniem wysokości dochodu(przychodu) wnioskodawcy i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe sąd bada posiadany przez nich majątek, w szczególności nieruchomości. Bez znaczenia pozostaje fakt czy są one aktualnie faktycznie wykorzystywane w sposób przynoszący zysk. Będące w posiadaniu wnioskodawcy nieruchomości, które w obiektywnych warunkach powinny przynosić zysk mogą stanowić także zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, przeznaczonych na koszty postępowania. (por. Postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. FZ 507/04, LexPolonica nr 1050380) W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że posiadanie majątku, a w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym (por. post. NSA z 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl) Sąd nie znalazł także podstaw dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wynikającym z art. 245§3 P.p.s.a.. Prawo pomocy w zakresie częściowym należy się wnioskodawcy jeżeli wykaże, że poniesienie w pełnym zakresie kosztów sądowych, spowodowałoby niemożność poniesienia innych wydatków o charakterze koniecznym dla siebie i rodziny. Prawo pomocy będąc instytucją wyjątkową podlega ścisłej interpretacji. Również pojęcie wydatków koniecznych należy wykładać wąsko. Przez wydatki konieczne należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przeznaczone na żywność, mieszkanie, ubrania itp. (por. postan. NSA z 20 czerwca 2006 r. I OZ 805/06). Zdaniem Sądu okoliczność, iż skarżący uzyskuje wysokie przychody z działalności gospodarczej oraz posiada mienie nieruchome, uzasadnia stwierdzenie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Niemożność poniesienia kosztów oznacza stan w którym przyznanie prawa pomocy jest jedynym sposobem umożliwienia mu udziału w postępowaniu i realizację prawa do sądu, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku w pierwszej kolejności poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach lub skorzystać z własnej zdolności pozyskiwania środków finansowych, do granic zabezpieczenia kosztów koniecznych dla siebie i swojej rodziny, czego w niniejszej sprawie nie poczynił. Z tych względów należało orzec, jak w postanowieniu.