II SA/Lu 599/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie przystąpienia do wykonania robót budowlanych - w zakresie zażalenia na wezwanie do wypełnienia urzędowego formularza o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odrzucić zażalenie. Pismem z dnia 15 października 2009 r. skarżący Z. F. został wezwany do wypełnienia i złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył zażalenie wskazując, iż wezwanie to jest bezprawne i źle zaadresowane, bowiem kosztami postępowania powinni zostać obciążeni pracownicy organów administracyjnych rozstrzygających w sprawie. Za bezprawne czyny powinni bowiem zapłacić oni sami, albo "wszyscy podatnicy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności należy stronie wskazać, iż zażalenie jest zwykłym środkiem odwoławczym, gdyż przysługuje na nieprawomocne orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz nieprawomocne zarządzenia przewodniczącego wydziału i to wyłącznie w wypadkach przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten zatem wyraża ogólną zasadę partycypowania przez stronę w kosztach procesu, do których zalicza się m. in. wpis od skargi. Wskazać jednak należy, iż powyższa zasada nie posiada charakteru ius cogens (bezwzględnie obowiązującej). Zgodnie bowiem z treścią art. 239 pkt 4 strona której przyznano prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu prawa pomocy nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Instytucje przyznania stronie prawa pomocy regulują przepisy art. 243 – 263 p.p.s.a. I tak zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (w zakresie całkowitym lub częściowym) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania. Należy więc wskazać, iż warunkiem zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów procesu jest wykazanie, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego, przy czym cały ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a rola Sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie przedstawionego przez nią materiału dowodowego. Podstawowym dokumentem mającym moc dowodową w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest wniosek strony. Ustawa przewiduje jednak szczególną jego formę. Jak stanowi art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wzór formularza wniosku określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Niezachowanie jednak wskazanego wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu (§ 2 ust. 3 ww. rozporządzenia). Dopiero niezłożenie wniosku w przewidzianej formie rodzi skutek pozostawienia wniosku bez rozpoznania – art. 257 p.p.s.a. Wprowadzenie wymogu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonej formie (formularz PPF) wynika z faktu, iż wniosek taki ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego, pozwalające określić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż skarżący w zażaleniu z dnia 6 października 2009 r. poprzez wyrażenie "wnoszę o nieobciążanie mnie opłatą" zwrócił się przyznanie mu prawa pomocy. Bezspornym wobec tego jest, iż wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu, co jednoznacznie rodziło obowiązek Sądu przesłania owego formularza wnioskodawcy celem jego wypełnienia i złożenia. Jednakże co najistotniejsze w sprawie, ani omawiana ustawa jak również przywoływane rozporządzenie nie przewidują wydawania przez Sąd lub przewodniczącego zarządzenia wzywającego do złożenia urzędowego formularza o przyznanie prawa pomocy, które podlegałoby zaskarżeniu w trybie zażalenia. Innymi słowy, zarządzenie przewodniczącego wzywające wnioskodawcę do wypełnienia urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru rozstrzygnięcia procesowego zawierającego jakiekolwiek materialnoprawne rozstrzygnięcie. W szczególności zarządzenie to nie może być utożsamiane z zarządzeniami przewodniczącego wydawanymi w przedmiocie kosztów sądowych, które podlegają zaskarżeniu zgodnie z art. 227 p.p.s.a. Wezwanie do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona winna traktować wyłącznie jako wskazówkę i zarazem pouczenie odnośnie czynności procesowych i skutków prawnych czynności, które na danym etapie postępowania sądowego strona podejmuje. Obowiązek Sądu w tym zakresie wynika z § 2 ust. 3 omawianego rozporządzenia w zw. z art. 6 p.p.s.a. Dopiero niezłożenie wniosku w odpowiedniej formie na wezwanie skutkuje podjęciem przez przewodniczącego zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez pozpoznania, które to zarządzenie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenie. Skoro, zatem żaden przepis cytowanej ustawy nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na pismo wzywające do wypełnienia urzędowego formularza o przyznanie prawa pomocy zażalenie Z. F. w tym przedmiocie jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a. Ubocznie należy wskazać, iż zwrócenie się o zwolnienie z kosztów sądowych jest uprawnieniem strony a nie jej obowiązkiem. Oznacza to, iż strona sama decyduje, czy przedstawiać swoją sytuację majątkowa i stan rodziny, celem ich oceny. W tym zakresie wskazywanie, iż Sąd wywiera na stronę presję zmuszając ją do określenia swojego majątku, jest zarzutem zupełnie nietrafnym, wynikającym z niezrozumienia instytucji zwolnienia strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w postanowieniu.