II SA/Lu 6/19

27 marca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu 27 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 26 listopada 2018 r., znak: SKO.41/3578/OS/2018, w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych - w zakresie sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego z 19 lutego 2019 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym 21 stycznia 2019 r. na urzędowym formularzu, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 19 lutego 2019 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie prawa pomocy – w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis tego postanowienia doręczono stronie – w trybie doręczenia zastępczego – 12 marca 2019 r. 15 marca 2019 r. skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, nie uzasadniając go w żaden sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, a do takich należy niniejsza sprawa dotycząca zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Dlatego też wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie był bezprzedmiotowy, a postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. Zasadnie również uznał referendarz sądowy, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zasadnie referendarz sądowy wezwał skarżącego, w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego oświadczenia poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania za okres od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r., aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że pełnoletni syn skarżącego nadal się uczy, zaświadczenia z zakładu pracy bądź ostatniego odcinka odbioru/wypłaty świadczenia rentowego wskazujących wysokość dochodów żony oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i żony dokumentujących dokonane na nich operacje w okresie od grudnia 2018 r. do stycznia 2019 r. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżący domagając się przyznania prawa pomocy, nie przedstawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek, uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie budzi wątpliwości, że skarżący – pomimo wezwania – nie wskazał w jakikolwiek sposób wysokości dochodów uzyskiwanych przez pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę. Podkreślenia wymaga, że na ocenę tej kwestii nie może mieć wpływu treść złożonej przez skarżącego majątkowej umowy małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy skarżącym i jego żoną. Prawidłowo referendarz sądowy podzielił ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej. Przepis art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej: k.r.o.) zobowiązuje bowiem małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (zob. postanowienia NSA z 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08, z 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09 i z 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09). Na marginesie należy zauważyć, że dokumenty zgromadzone w aktach niniejszej sprawy jednoznacznie potwierdzają, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, gdyż małżonkowie zajmują wspólnie ten sam lokal mieszkalny i ponoszą po połowie wydatki z nim związane, co znajduje uzasadnienie w powołanym art. 23 k.r.o. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie utrwalone jest stanowisko, że jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 646). Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.