II SA/Lu 601/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2004 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I - uchyla zaskarżoną decyzję; II – zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. P. 100 (sto) złotych kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] marca 2001 r. pozbawiającej J. P. uprawnień kombatanckich. Motywy powyższej decyzji są następujące: J.P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w Ludowym Wojsku Polskim, którą pełnił w 14 Pułku KBW w okresie od czerwca 1948 r. do października 1950r. Z dowodów przeprowadzonych w toku postępowania wynika, że jednostka, w której służbę pełnił skarżący, w latach 1948-50 brała udział w walkach zbrojnych z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. Walki z Ukraińską Powstańcza Armią 14 Pułk KBW prowadził w styczniu i lutym 1948 r., a więc przed wstąpieniem J. P. do służby wojskowej. Nie potwierdzono natomiast by oddział skarżącego brał udział w walkach z oddziałami Wehrwolfu. Nie można zatem uznać służby J. P. w Wojsku Polskim za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W sytuacji, gdy skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej wobec braku podstaw do oceny, ze J. P. spełnił warunki do zachowania uprawnień kombatanckich zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach należało orzec o pozbawieniu go tych uprawnień. J. P. w skardze do sądu administracyjnego zarzucił, iż bezzasadnie został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Wskazał, że w okresie okupacji był więziony w obozach przejściowych w B. i Z., a następnie w L. przy ul. K. Po wojnie pełnił służbę wojskową i brał udział w walkach z Niemcami. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśniono, ze pobyt w obozie przejściowym w Z. nie może być uznany za represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach, gdyż w chwili pobytu w tym obozie J. P. miał 15 lat, a powołany przepis prawa dotyczy dzieci do lat 14. Również pobyt J. P. w obozach przejściowych w B. i L. przy ul. K. nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż obozy te nie zostały wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja narusza prawo. Z niewadliwych ustaleń organu administracji wynika, że J. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Przeprowadzone dowody wskazują bowiem, że jako żołnierz LWP w latach 1948-50 brał udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem". W myśl art. 25 ust. 2 kpt. 2 zd. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Regulacja powyższa nie oznacza jednak, iż J. P. zasadnie pozbawiony został uprawnień kombatanckich. Zgodnie bowiem ze zd. 2 powołanego przepisu prawa uprawnienia te zachowują osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-39 lub uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Zatem w toku postępowania w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich niezbędne jest wyjaśnienie, czy nie zachodzą określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 przesłanki umożliwiające zachowanie uprawnień kombatanckich. W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że J. P. nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii, a służbę wojskową w Wojsku Polskim pełnił poza okresem 10 maja 1945 r. – 30 czerwca 1947 r. Organ administracji wyjaśnił również, realizując wskazania zawarte w wyroku z dnia 8 maja 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1847/01, że jednostka wojskowa, w której służbę pełnił skarżący, nie brała udziału w walkach z grupami Wehrwolfu oraz z oddziałami UPA. Tym samym nie zachodziły podstawy do oceny, że skarżący spełnił ustawowe przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich przy zastosowaniu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Podnieść jednak należy, że skarżący w pismach z dnia 17 kwietnia 2004 r. oraz z dnia 7 marca 2004 r. (k. 42, 53 akt adm.) powoływał się na represje, którym podlegał w czasie pobytu w obozach przejściowych w Z., B. i L. przy ul. K. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach, jej przepisy stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym. Represjami są m. in. okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c). Z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), wydanego z powołaniem się na art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, wynika, że obóz przejściowy w Z. był innym miejscem odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c) ustawy (§ 6 pkt 12 cyt. rozporządzenia). Organ administracji, z naruszeniem powinności wynikających z art. 77 § 1 kpa oraz z naruszeniem powołanych przepisów prawa materialnego nie wyjaśnił i nie rozważył okoliczności dotyczących pobytu J. P. w obozie przejściowym w Zwierzyńcu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 4 marca 2002 r. sygn. OPS 13/01 (ONSA 2002/4/132) wskazał, że w postępowaniu weryfikacyjnym powinien być rozważony i rozstrzygnięty wniosek (zarzut) wskazujący na zachowanie uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w ustawie. Wprawdzie organ administracji w odpowiedzi na skargę podniósł, iż w chwili pobytu w obozie przejściowym w Z. J. P. miał 15 lat, co w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c) ustawy o kombatantach wyklucza uznanie pobytu w tym obozie za represję, gdyż przepis ten odnosi się do dzieci poniżej lat 14, to wskazać należy, iż akta sprawy nie zawierają w tej mierze żadnych dowodów. Czyni to dowolnym stwierdzenie organu administracji co do tego, że J. P. w okresie pobytu w obozie w Z. miał 15 lat. Nadto ustalenia dotyczące pobytu skarżącego w tym obozie powinny być poczynione w toku postępowania przed wydaniem decyzji ostatecznej. Odniesienie się do tej okoliczności w odpowiedzi na skargę nie czyni zadość obowiązkowi wyjaśnienia i rozważenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz oceny tego materiału stosownie do wymogów art. 80 kpa. Powoływanie się zaś skarżącego na okoliczność pobytu w obozach w B. i L. przy ul. K. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem miejsc tych nie wymienia powoływane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów. Niezależnie od powyższych uchybień, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem innych przepisów postępowania. W myśl art. 32 kpa, strona może działać przez pełnomocnika, któremu zgodnie z art. 40 § 2 kpa, należy doręczać pisma. W sprawie niniejszej J. P., pismem z dnia 24 stycznia 2001 r. zawiadomił organ administracji o ustanowieniu pełnomocnika w osobie radcy prawnego (k. 24 akt adm.), załączając dokument pełnomocnictwa (k. 16 akt adm.). Z analizy akt sprawy wynika, że pełnomocnik był pomijany przy podejmowanych czynnościach procesowych i nie doręczono mu żadnego z pism, w tym wydanych decyzji. Pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1987 r. sygn. akt SA/Wr 875/86 – ONSA 1987/1/13). Naruszenie powyżej powołanych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy. W przypadku bowiem ustalenia, że skarżący przebywał w obozie w Z. mając ówcześnie mniej niż 14 lat, zachowałby uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c) ustawy o kombatantach. Nie wyjaśnienie powyższych okoliczności stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Natomiast naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego skutkuje zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit b) cyt. ustawy. Dlatego tez zaskarżoną decyzję należało uchylić. Wobec uwzględnienia skargi zasądzono od organu administracji na rzecz J. P. koszty postępowania (art. 200 cyt. ustawy). Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji wyeliminuje stwierdzone uchybienia i w zależności od poczynionych ustaleń, wyda stosowną decyzję. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.