II SA/Lu 609/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Jerzy Drwal-sprawozdawca, Protokolant Referent-stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2005 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. Nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją (Nr [...]) z dnia [...] czerwca 2005 r. wydaną na podstawie art. .138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 78 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania M.K.., utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] lutego 2005 r. (Nr [...]) odmawiającą zmiany – w trybie art. 155 kpa – własnych decyzji z dnia [...]lipca 2004 r. (Nr [...]) w sprawie przyznania pomocy pieniężnej na przyjęte do rodziny zastępczej siostry S. i A.M., w wysokości 648,40 zł miesięcznie na każdą z nich, od dnia 25 czerwca 2004 r. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że M.K. pełniącej funkcję rodziny zastępczej dla sióstr A.M. (lat 14) i S.M. (lat 9) nie przysługuje dodatek, o którym mowa w art. 78 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dodatek ten należy się tylko rodzinom zastępczym nie spokrewnionym z dzieckiem. Tymczasem G.K. mąż M. K. był spokrewniony z tymi dziećmi. Stąd też – pomimo śmierci G. K.– rodzinę zastępczą M. K. należy traktować nadal jako spokrewnioną z A. i S. Kolegium podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie stosunek rodziny zastępczej pomiędzy skarżącą M. K. i jej mężem G. K. a A. i S. powstał na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. (sygn. akt [...]). Zachodzące pokrewieństwo pomiędzy G.K. a dziećmi A. i S. – córkami jego ciotecznej siostry (matka małoletnich dzieci – B.M. była córką H.S., brata H.K.- matki G.K.), wyłącza możliwość przyznania dodatku pieniężnego na podstawie art. 78 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, albowiem dodatek ten przysługuje rodzinie zastępczej nie spokrewnionej z dzieckiem. Rodzinę zastępczą stanowią oboje małżonkowie K., chociaż faktycznie funkcję rodziny zastępczej wykonuje tylko skarżąca. Rodzina zastępcza traktowana jest jako jedność bez względu na to, czy rodzinę zastępczą tworzy osoba nie pozostająca w związku małżeńskim, czy też małżonkowie, co znalazło swój wyraz w uchwale pięciu sędziów NSA z dnia 15 października 2001 r. (OPK 18/01, OSNA 2002/2/63). W ocenie Kolegium oznacza to, że w przypadku gdy chociażby jeden z małżonków jest spokrewniony z dzieckiem przyjętym do rodziny zastępczej, to tym samym taka rodzina zastępcza jest spokrewniona z dzieckiem w świetle ustawy o pomocy społecznej. Stosunek pokrewieństwa nie ustaje w takim przypadku w razie śmierci małżonka spokrewnionego i podobnie jak w rodzinach biologicznych stosunek ten trwa nadal. Kolegium wyjaśniło również, że nie zachodziła podstawa do zmiany przez organ I instancji – w trybie art. 155 kpa – decyzji przyznających pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania sióstr M., bowiem żądanie M.K. nie jest oparte na interesie prawnym lecz na interesie faktycznym, nie mogącym stanowić podstawy zmiany decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M.K. zarzuciła, że wraz z ustaniem związku małżeńskiego rodzina zastępcza nie jest już spokrewniona z dziećmi. W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie narusza prawo. Specyfika prowadzonego między stronami sporu wymaga rozstrzygnięcia - na bazie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) - czy w razie śmierci jednego ze współmałżonków spokrewnionego z dziećmi przyjętymi do rodziny zastępczej, rodzina taka przestaje być spokrewnioną , jeżeli jej funkcje wykonuje tylko pozostały przy życiu małżonek. W myśl art. 74 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, ustawodawca dzieli rodziny zastępcze na spokrewnione i nie spokrewnione z dzieckiem, przyznając tym ostatnim rodzinom dodatkową pomoc pieniężną na każde umieszczone w niej dziecko z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i jego wychowania (art.78 ust. 7 ustawy). Pokrewieństwo pomiędzy jednym z małżonków tworzących rodzinę zastępczą a dziećmi umieszczonymi w takiej rodzinie jest określonym stanem faktycznym, stanowiącym kryterium rozróżniania przez ustawodawcę na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej , rodzin zastępczych spokrewnionych i nie spokrewnionych z dzieckiem. W razie śmierci małżonka spokrewnionego z dziećmi umieszczonymi w rodzinie zastępczej na mocy orzeczenia sądu powierzającego obojgu małżonkom pełnienie funkcji rodziny zstępczej, rodziny takiej nie można traktować już jako spokrewnionej z tymi dziećmi. Faktyczną pieczę nad dziećmi w rodzinie zastępczej wykonuje bowiem małżonek, którego nie łączyły i nie łączą żadne więzy krwi. Te więzy decydują o istnieniu pokrewieństwa pomiędzy określonymi osobami. Przenosząc na grunt przepisów ustawy o pomocy społecznej zasadę, że pokrewieństwo między określonymi osobami nie ustaje nawet w przypadku śmierci jednej z tych osób, Kolegium potraktowało rodzinę zastępczą skarżącej jako spokrewnioną z dziećmi dokonując tym samym zbyt szerokiej wykładni art. 74 ust.1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Podział na rodziny zastępcze spokrewnione i nie spokrewnione z dzieckiem – jak słusznie Kolegium zauważa – przewidywała także poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w art. 33e ust. 1 pkt 1 i 2. Jednakże Kolegium niesłusznie wywodzi, że rodzinę zastępczą należy traktować jako jedność zawsze. Uchwałę pięciu sędziów NSA z dnia 15 października 2001 r. podjęto na bazie zupełnie innego stanu faktycznego sprawy. W rezultacie stanowisko Kolegium pomija dobro tych dzieci w aspekcie możliwych do przyznania skarżącej świadczeń określonych w ustawie. W postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 100 ust. 1 ustawy). Ponadto nie bierze ono pod uwagę, że małżeństwo skarżącej ustało wobec śmierci G.K. i skarżąca osobiście wykonuje pieczę nad dziećmi. Osobiste sprawowanie pieczy jest jedną z ustawowych przesłanek do przyznania dodatkowej pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 78 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Wobec tego ustały faktyczne, a w konsekwencji i prawne przyczyny uzasadniające uznawanie rodziny zastępczej za spokrewnioną z dziećmi. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy mieć ponadto na uwadze, że umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu (art. 72 ust. 6 ustawy). Dlatego niezbędne są dodatkowe ustalenia na temat postępowania przed sądem powszechnym, w przedmiocie pieczy zastępczej wobec A. i S. Zagadnienie to nie zostało do końca wyjaśnione, a powinno, zgodnie z wymogami art. 7 i 77 § 1 kpa, nakładającymi na organ administracji publicznej obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w trakcie prowadzonego postępowania. W świetle art. 14 ustawy o pomocy społecznej, w sprawach z zakresu pomocy społecznej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wypada zaznaczyć, że akta sprawy nie zawierały wyników wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie było obligatoryjne, skoro decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Do akt sprawy dołączono jedynie postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. (sygn .akt [...]) zarządzające o czasowym umieszczeniu A. i S. w rodzinie M.K. i G.K. i powierzeniu im pełnienia opieki faktycznej nad tymi dziećmi. W świetle powyższych rozważań decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ja decyzję Starosty należało uchylić jako rozstrzygnięcia wadliwe, wydane z naruszeniem przepisów zarówno Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących postępowanie dowodowe oraz przepisów określających tryb i zasady przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej (art. 74 ust. 1 pkt 2 , art. 78 ust. 7, art. 100 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Z tych też względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i " c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).