II SA/Lu 61/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Referent Małgorzata Poniatowska-Furmaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. Nr [...] Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania E.K. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] sierpnia 2004 r. zmieniającej decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych w części dotyczącej dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podano, że z akt sprawy wynika, że w okresie, w którym wydano decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz decyzję zmieniającą, skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z J.K., który jest ojcem jej dziecka J.K.. Córka skarżącej J.W. jest dzieckiem z poprzedniego małżeństwa. Rozwód skarżącej z J.K. orzeczono [...] września 2004 r. Skarżąca nie była zatem w rozumieniu prawa osobą rozwiedzioną, nie pozostawała także w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. Nie spełniała więc warunków, pozwalających na uznanie jej za osobę samotnie wychowującą dziecko i wypłatę dodatku. W przypadku skarżącej nie ma i nie miał również zastosowania art. 60 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osoba pozostająca w związku małżeńskim otrzymująca na dzieci do dnia wejścia w życie ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego, nabywa prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a mogłoby to dotyczyć córki skarżącej J.W. Ojciec dziecka zobowiązany został wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2001 r. do płacenia alimentów na rzecz córki, ale z akt sprawy nie wynika, że uchylał się od tego obowiązku, a środki finansowe wypłacone były z funduszu alimentacyjnego. Związku z tym, zdaniem Kolegium, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany na J.K. i J.W., skarżącej nie należał się, a wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji o przyznaniu dodatku było oczywistym błędem, który należało skorygować. Dlatego organ ten zmienił decyzję w części dotyczącej przyznania tego świadczenia. Skarżąca będzie mogła skutecznie wnioskować o ten dodatek w odrębnym postępowaniu przed organem pierwszej instancji, po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego rozwód z J.K., o ile nie wystąpi okoliczność wychowywania dziecka wspólnie z jego ojcem. W skardze E.K. wnosi o uchylenie decyzji wydanych w pierwszej i drugiej instancji, zarzucając naruszenie art. 155 kpa. W uzasadnieniu skargi podała, że decyzja Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lipca 2004 r., na podstawie której przyznano jej dodatki z tytułu samotnego wychowywania dziecka (pkt 5 i 6) stała się ostateczna, a więc mogła być uchylona lub zmieniona tylko za jej zgodą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniesiono, że z dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych organy gmin zostały zobowiązane do ustalenia prawa do świadczeń i ich wypłaty, a więc do czynności, których wcześniej nie wykonywały. Same przepisy ustawy , często nieprecyzyjne nie dały również jasnej i jednoznacznej podstawy do przyznawania świadczeń w sposób pozwalający na uniknięcie błędów. Istotnym mankamentem ustawy okazał się brak uregulowań prawnych pozwalających na sprawne korygowanie decyzji, na podstawie których przyznano i wypłacono świadczenie nienależne. Natomiast rozwiązania takie funkcjonują w sprawach uregulowanych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej , dopuszczając zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody. W opinii Kolegium dorozumianą podstawę prawną do korygowania decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych na niekorzyść strony bez jej zgody, stanowi przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiujący nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organy obu instancji wydały decyzje z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim należy wskazać, że żaden z przepisów prawnych powołanych w decyzji organu pierwszej instancji nie daje podstawy do uchylenia decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lipca 2004 r. w części dotyczącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci przyznanego od dnia 1 lipca 2004 r. do 31 kwietnia 2005 r. Z pewnością podstawy takiej nie stanowi przywołany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi bowiem, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ponadto określa, co uważa się za nienależnie pobrane świadczenia. W dacie wydawania zaskarżonych decyzji organy orzekające w sprawach ustalania uprawnień do świadczeń rodzinnych, nie miały możliwości skorzystania z odpowiedniego przepisu prawa, który pozwalałby na zmianę lub uchylenie błędnej decyzji, skutkującej pobraniem nienależnego świadczenia przez stronę. Podkreślić należy, że obecnie podstawę taką stanowi art. 32 ust.1 wyżej cytowanej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) z dniem 1 maja 2005 r. Tak więc decyzja Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej numer [...] z dnia[...] lipca 2004 r. przyznająca skarżącej świadczenia rodzinne, jest decyzją ostateczną, a zatem jako taka mogła być uchylona lub zmieniona tylko za zgodą strony. Rozwiązanie takie przewiduje art. 155 kpa, który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie i sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (...). Zgoda strony stanowi podstawową przesłankę stosowania tego przepisu. Skoro zainteresowana nie wyraziła zgody na zmianę decyzji, to dokonanie takiej zmiany nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, skutkującym nieważnością decyzji. Stanowisko doktryny i orzecznictwa jest co do tego jednolite (vide: Iserzon "Komentarz" s. 266, Adamiak "Postępowanie administracyjne s. 347-348, wyroki NSA: z 4 grudnia 1981 r. I SA 2408/81, z 21 kwietnia 1986 r. III SA 1479/85, z 5 stycznia 2000 r. I SA 1826/98, z 15 lipca 1999 r. I SA 314/99). Bez zgody strony można zmienić na jej niekorzyść decyzję, z której czerpie ona prawa nabyte, tylko w przypadku, gdy przepis prawny wprost taki stanowi. W sprawie niniejszej bezsporny jest fakt, że skarżąca nie wyraziła zgody na uchylenie decyzji, a zatem uchylenie przez organ pierwszej instancji decyzji ostatecznej bez zgody strony, odpowiada dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w wyroku.