II SA/Lu 61/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi Gminy Lublin na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 13 grudnia 2024 r., znak: GN-V.7534.2.24.2024.OM w przedmiocie zwrotu udziałów w prawie własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz Gminy Lublin kwotę [...] (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r., znak: GN-V.7534.2.24.2024.OM, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1, 2 i 3, art. 141, art. 142, art. 217 ust. 2 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., dalej: u.g.n.), po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta L. od decyzji Starosty L. z dnia 5 kwietnia 2024 r., znak: [...], w sprawie zwrotu na rzecz Z. C., A. C., K. Z. i Z. K. udziału w wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako dawne działki nr [...] i [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...] i nr [...], Wojewoda: 1) uchylił zaskarżoną decyzję w pkt I i orzekł zwrot udziałów w łącznej wysokości [...] w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako projektowane działki: nr [...] o pow. 0,0121 ha i nr [...] o pow. 0,0571 ha oraz projektowana działka nr [...] o pow. 0,0711 ha, które stanowią część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnymi nr [...] i [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...], uregulowanej odpowiednio w księdze wieczystej nr [...] i nr [...] 2) uchylił zaskarżoną decyzję w pkt VII i orzekł, że umowa dzierżawy w zakresie obejmującym nieruchomość, o której mowa w pkt I niniejszej decyzji w stosunku do zwracanych udziałów w tej nieruchomości, wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanie się ostateczna; 3) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Stan sprawy przedstawia się następująco. Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia 30 marca 1974 r., znak: [...], na wniosek F. M. R. "[...]" w L., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiącą własność A. C., oznaczoną jako działki nr [...] i [...], zgodnie z decyzją szczegółowej lokalizacji budowy nowego zakładu F. M. R. w L.. Wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Nieruchomość w dacie wywłaszczenia objęta była Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Lublin "Perspektywa", zatwierdzonym uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie nr 111/1406/69 z dnia 3 czerwca 1969 r. z późniejszymi zmianami zatwierdzonymi uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie nr 137/1029/72 z dnia 25 lipca 1972 r. Według ustaleń planu wywłaszczona nieruchomość była położona w obszarze przeznaczonym pod bazy budowlane. Wnioskiem z dnia 12 maja 2020 r. spadkobiercy A. C. wystąpili do Prezydenta Miasta L. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Obszar zawnioskowany do zwrotu zaznaczyli na załączonej mapie. W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji Wojewoda wskazał, że celem wywłaszczenia była budowa obiektów i urządzeń ściśle związanych z organizacją i funkcjonowaniem fabryki. Cel ten został zrealizowany na nieruchomościach sąsiadujących z działkami zawnioskowanymi do zwrotu. Jednak nie został zrealizowany na nieruchomości, co do której w zaskarżonej decyzji orzeczono zwrot udziałów. Niewątpliwie na taką inwestycję, jak budowa zakładu fabryki maszyn, składają się nie tylko obiekty budowlane, ale również inne elementy infrastrukturalne. Analiza akt prowadzi jednak do wniosku, że nawet tak ogólnie określony cel wywłaszczenia nic został na zwróconych działkach zrealizowany. Organ ustalił, że obszar oznaczony jako projektowana działka nr [...] (wchodząca w skład działki nr [...]) jest ogólnodostępny, porośnięty trawą, częściowo drzewami i krzewami samosiejkami. Część nieruchomości została prowizorycznie ogrodzona pod ogródek działkowy, który obecnie wydaje się nieużytkowany. Natomiast obszar oznaczony jako projektowane działki nr [...] i [...] (wchodzące w skład działki nr [...]) stanowi część ogrodzonego parkingu, prowadzonego przez podmiot prywatny na podstawie umowy dzierżawy zawartej z Gminą L. w 2017 r. z osoba trzecią na czas nieoznaczony. Wcześniej na tych działkach znajdowały się "dzikie" ogródki działkowe. W związku z powyższym nie sposób uznać, że na tych nieruchomościach doszło do realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy fabryki maszyn rolniczych. Organ wskazał, że na zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości znajduje się infrastruktura techniczna w postaci sieci ciepłowniczej, kanalizacji sanitarnej, deszczowej oraz sieci gazowej. Z dokumentów przekazanych przy piśmie z dnia 13 czerwca 2022 r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w L. wynika, że kanalizacja sanitarna na działce nr [...] została zrealizowana w 1985 r. jako inwestycja miejska w celu odprowadzenia ścieków sanitarnych i przemysłowych z Dzielnicy Przemysłowo-Składowej "W.". Natomiast budowa kanalizacji sanitarnej na działce nr [...] została zrealizowana w latach 1969 - 1970 i zgodnie z protokołem z dnia 12 sierpnia 1971 r. w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku inwestycji kanał sanitarny na tej działce został wykonany dla K. W.. Z pisma Lubelskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. z dnia 15 czerwca 2022 r. i dołączonej do niego mapy wynika, że na obszarze działki nr [...] wybudowano w 1980 r. sieć ciepłowniczą mającą zasilać fabrykę, jednak z mapy wynika, że sieć ta przebiegała poza terenem objętym wnioskiem o zwrot. W 2010 r. sieć ta została zlikwidowana. Zastąpiono ją nowymi sieciami na obszarze działki nr [...] oraz nr [...]. Ich funkcją jest zabezpieczenie dzielnicy "[...]" w ciepło, łącznie z zasilaniem istniejącej fabryki, a także zasilenie pobliskiego osiedla mieszkaniowego. Z kolei z pisma O. G. P. G.-S. S.A. z dnia 19 września 2022 r. wynika, że przebiegający przez teren działek nr [...] i [...] gazociąg wysokiego ciśnienia relacji F. - E. W. [...] został przekazany do eksploatacji 5 grudnia 2001 r. a jego budowa nie miała związku z budową F. M. R.. G. nie obsługuje tego podmiotu. Z pism Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w L. Sp. z o.o. z dnia 11 stycznia 2023 r. i 13 stycznia 2023 r. wynika, że kolektor deszczowy zlokalizowany na obszarze działki nr [...] został zrealizowany w 1980 r. jako inwestycja miejska w celu odwodnienia ul. [...] na odcinku pomiędzy projektowaną ulicą nr [...] (obecnie ul. [...]) i projektowaną ulicą nr [...] (obecnie ul. [...]). W ocenie Wojewody infrastruktura techniczna zlokalizowana na objętych zwrotem działkach stanowi inwestycję ogólnomiejską, związaną z funkcjonowaniem pobliskiego osiedla mieszkaniowego, jak również podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w sąsiedztwie tych działek, w tym następcy prawnego [...] - spółki [...] S.A. Infrastruktura ta nie została zatem zrealizowana wyłącznie dla potrzeb obiektu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. W związku z tym w ocenie organu II instancji fakt, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się podziemne sieci, w tym kanalizacyjna i ciepłownicza, wchodzące w skład przedsiębiorstwa kanalizacji czy energetyki cieplnej, nie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia, ani nie jest przeszkodą do zwrotu nieruchomości. W skardze na decyzję Wojewody Gmina L. zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez uznanie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona spadkobiercom byłego właściciela, 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 2, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż na nieruchomości, której zwrot orzeczono, nie zrealizowano celu wywłaszczenia w sytuacji, gdy sposób zagospodarowania nieruchomości jest zgodny z celem wywłaszczenia. W oparciu o powyższe zarzuty Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji Starosty L. z dnia 5 kwietnia 2024 r. w części obejmującej punkty I i II oraz punkty od V do XII, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 24 marca 2025 r. Wojewoda przekazał Sądowi pismo Z. K., w którym zrzekła się udziału w zwróconych nieruchomościach. Fakt zrzeczenia się udziału Z. K. potwierdziła na rozprawie przed Sądem w dniu 25 marca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, jednak nie z powodu uwzględniania podniesionych w niej zarzutów. Przedmiotem sporu jest legalność zwrotu na rzecz Z. C., A. C., K. Z. i Z. K. udziałów [...] w części wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...], w obrębie dawnych działek nr [...] i [...], położonych w granicach działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...], oznaczonych jako projektowane działki nr [...], [...] oraz [...]. Wprawdzie Sąd podziela stanowisko Wojewody, że zaistniały przesłanki zwrotu wymienionym osobom udziałów w części wywłaszczonej nieruchomości, jednak nie mógł pomiąć okoliczności zrzeczenia się przez Z. K. jej udziału w objętej zwrotem nieruchomości. Uwzględnienie skargi nastąpiło zatem z uwagi na istotną okoliczność, która ujawniła się już po wydaniu zaskarżonej decyzji, a przed wydaniem wyroku sądowego w niniejszej sprawie. Zrzeczenie się przez jedną z beneficjentek praw do udziałów w zwróconej nieruchomości przed uprawomocnieniem się decyzji o zwrocie czyni zasadnym ponowne orzeczenie w przedmiocie zwrotu tych udziałów. Pominięcie tego faktu skutkowałoby pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji przyznającej udział w wywłaszczonej nieruchomości osobie, która się tego prawa zrzekła. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania obejmujących wpis od skargi w kwocie 200 zł zostało wydane na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewoda, na zasadzie art. 153 p.p.s.a. uwzględni fakt zrzeczenia się przez Z. K. udziału w objętej zwrotem nieruchomości. Weźmie ponadto pod uwagę ocenę Sądu i następujące wskazania co do dalszego postępowania. Po pierwsze, cel wywłaszczenia spornych nieruchomości, jakim była budowa ówczesnej Fabryki Maszyn Rolniczych w L., nie został zrealizowany. Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że przedsięwzięcie, jakim jest "budowa zakładu fabryki maszyn" to inwestycja, na którą składają się nie tylko obiekty budowlane, ale również urządzenia budowalne i inne elementy infrastrukturalne, jednak, wbrew stanowisku skarżącej, analiza dokumentów zamieszczonych w aktach sprawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nawet tak ogólnikowo określony cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Skoro na części objętej zwrotem nieruchomości rośnie trawa, chwasty, drzewa i krzewy, zaś pozostała część jest wykorzystywana jako parking samochodowy prowadzony przez prywatny podmiot, a wcześniej funkcjonowały tam "dzikie" ogródki działkowe, to nie sposób uznać, że na tej nieruchomości doszło do realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy fabryki maszyn rolniczych. Po drugie, o realizacji celu wywłaszczenia nie świadczy fakt, że na spornej nieruchomości znajdują się sieci, w tym sieć kanalizacyjna i ciepłownicza. Nie wykazano bowiem bezpośredniego związku pomiędzy budową tych elementów infrastruktury a budową fabryki, która była celem wywłaszczenia tej nieruchomości. Infrastruktura techniczna zlokalizowana na zwróconych działkach stanowi inwestycję ogólnomiejską, związaną z funkcjonowaniem pobliskiego osiedla mieszkaniowego, jak również wielu podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w sąsiedztwie zwróconych działek, w tym następcy prawnego F. M. R. – spółki S. S.A. Z całokształtu materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby infrastruktura umiejscowiona na zwróconych działkach warunkowała funkcjonowanie ówczesnej fabryki. Fabryka korzystała z niej niejako przy okazji, tak jak inne podmioty zamieszkujące i prowadzące działalność na tym terenie. Po trzecie, istnienie podziemnej infrastruktury (sieci uzbrojenia terenu) nie sprzeciwia się zwrotowi nieruchomości. Dostęp do tej infrastruktury w przypadku, gdy znajduje się ona na nieruchomości będącej własnością prywatną, jest możliwy przy wykorzystaniu różnych instrumentów prawnych, zarówno natury cywilnoprawnej (służebność przesyłu), jak i publicznoprawnej (możliwość czasowego zajęcia nieruchomości w trybie art. 125-126 u.g.n.; por. wyrok NSA z 25 lipca 2019 r., I OSK 2516/17). Przebiegające przez sporne działki sieci, w tym kanalizacyjna i ciepłownicza, nie stanowią ani o realizacji celu wywłaszczenia, ani nie są przeszkodą do zwrotu nieruchomości. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.