II SA/Lu 611/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] P. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia [...], nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania Z. W. w okresie od 25 lipca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia 16 marca 2010 r. (uzupełnionym pismem z dnia 25 maja 2010 r.) Z. W. wystąpił do Kolegium o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji Kolegium z dnia [...] podnosząc, iż w sprawie istnieją przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2, 5, 6 i 7 uzasadniające stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Powołaną wyżej decyzją z dnia [...] Kolegium, po rozpatrzeniu opisanego wniosku, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia [...], nr [...] stwierdzając, że w rozpatrywanej sprawie brak jest wskazanych podstaw z art. 156 § 1 k.p.a. uzasadniających stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. W. wskazał, że psychoterapię może wykonywać lekarz psychiatra posiadający dodatkowe dokumenty kwalifikacyjne. Z wniosku wynika, że opiekunka wykonywała jakiś czas psychoterapię, ale została ona przerwana z powodu złego stanu zdrowia. Wnioskodawca ponadto wskazał na naruszenia w postępowaniu art. 100, 119 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Kolegium zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4. została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, 5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Wnioskodawca jako podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wskazał na art. 156 § 1 pkt 2, 5, 6 i 7 k.p.a. W ocenie organu twierdzenia te są bezpodstawne. Odnośnie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - Kolegium podniosło, iż brak jest podstaw do uznania, iż przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 100, art. 119 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. W szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. Zgodnie z art. 100 ust. 2 tej ustawy w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej można przetwarzać dane osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczące: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Z brzmienia art. 119 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej wynika, że przy wykonywaniu zadań pracownik socjalny jest obowiązany zachować w tajemnicy informacje uzyskane w toku czynności zawodowych, także po ustaniu zatrudnienia, chyba że działa to przeciwko dobru osoby lub rodziny. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że w przypadku art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie chodzi o rażące naruszenie prawa przez działanie osób wykonujących decyzję, nie wynikające z jej treści, a o wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Udział w sprawie kilku pracowników -organu-nie stanowi naruszenia prawa, jak również zachowanie się osób biorących udział w wykonywaniu decyzji też nie stanowi o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto Kolegium stwierdziło, że wskazane przepisy nie były podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz nie mają wpływu na wymiar, rodzaj oraz okres przyznanego świadczenia. Odnośnie podstawy określonej w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały – Kolegium podniosło, iż poza samym stwierdzeniem, że nie wykonywano decyzji (czyli usług) wnioskodawca nie podał żadnych argumentów, które wskazywałyby, że ta podstawa stwierdzenia nieważności decyzji zachodzi. Nadto Kolegium podkreśliło, iż nie można niewykonywania decyzji z różnych względów dających się usunąć, mylić z jej niewykonalnością. Sam sposób wykonywania decyzji bądź jej częściowe niewykonanie nie ma wpływu na ważność i zgodność z prawem samej decyzji. Odnośnie zaś podstawy z art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., tj. decyzja w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, Kolegium podniosło, iż poza samym stwierdzeniem wnioskodawcy, że decyzja jest niewykonalna, a wykonanie jej stanowiłoby czyn karalny, nie wskazał on na dowody, okoliczności, czy sytuacje, które wskazywałyby, że ta podstawa stwierdzenia nieważności decyzji zachodzi. Ustosunkowując się do podstawy stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 7, tj. -decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa – w ocenie Kolegium Z. W. nie uzasadnił istnienia takiej wady. Kolegium też nie stwierdziło, że decyzja jest obarczona tego typu wadą Wskazując na powyższe Kolegium uznało, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. W. podniósł, iż wydane orzeczenia naruszają prawo. Przyznany zakres psychoterapii naraża na pogorszenie jego stan zdrowia, gdyż miała je wykonywać opiekunka. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest kwestia legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia [...], nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania Z. W. w okresie od 25 lipca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych. Stwierdzenie nieważności decyzji, obok instytucji wznowienia postępowania i przyczyn uchylenia i zmiany ostatecznych decyzji, należy do tzw. nadzwyczajnych trybów postępowania. Przesłanki stwierdzenia nieważności wymienione są w art. 156 § 1 k.p.a. i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzone jest w trybie nadzoru i organ administracji ma obowiązek rozpatrzyć sprawę jedynie w granicach zakreślonych przepisem art. 156 k.p.a. Oznacza to, że organ prowadzący takie postępowanie nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, gdyż postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy zachodzą lub też nie zachodzą przesłanki takiego orzeczenia wymienione enumeratywnie w art. 156 K.p.a. gdyż stanowi to wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych. To właśnie zagadnienie i jego wynik w postaci odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi istotę sporu w niniejszej sprawie. Przepis art. 156 § 1 k.p.a. stanowi, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie skarżący jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wskazywał art. 156 § 1 pkt 2, 5, 6 i 7 k.p.a. Twierdzeń tych nie można jednak uznać za zasadne. O rażącym naruszeniu prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) możemy mówić, gdy występuje oczywista sprzeczność między treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Jest ono z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa. Przy ocenie zaistnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności, organ administracji bada stan faktyczny i prawny z daty wejścia jej do obrotu prawnego. Obowiązkiem organu jest więc wyłącznie ocena kwestii prawnych, przy czym taka ocena dokonywana jest w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej decyzji, a organ nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Odnosząc powyższe uwagi do realiów badanej sprawy Sąd stwierdził, że stanowisko organu co do braku zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa jest trafne. Przede wszystkim należy wskazać, iż decyzja w sprawie przyznania skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych została wydana na podstawie art. 50 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) oraz § 2 - § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat (Dz. U z 1997 r. Nr 2, poz. 12). Przepisy te, najogólniej rzecz ujmując, określają przesłanki przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, ich zakres oraz sposób ustalania odpłatności za tego typu usługi. Nie może zatem wpływać na legalność zastosowanych przepisów okoliczność, iż przyznane decyzją usługi nie zostały wykonane. Kwestią ocenną w tym postępowaniu może być wyłącznie wykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., co też skarżący podnosił. W związku z tym wyjaśnić należy, iż niewykonalność decyzji w rozumieniu tego przepisu może być faktyczna lub prawna. Pierwsza polega na braku możliwości technicznych jej wykonania, druga na istnieniu prawnych nakazów lub zakazów, stwarzających przeszkodę w wykonaniu praw ustanowionych w decyzji. W orzecznictwie sadowym podnosi się, iż nie stanowią przeszkody powodującej niewykonalność decyzji ani względy finansowe, ani trudności techniczne, ani też negatywne nastawienie adresatów decyzji do wykonania decyzji (por. wyrok NSA z 20 grudnia 1984 r. I SA 804.84, opubl. ONSA 1984, Nr 2 poz. 1230). Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu przedmiotowa decyzja była wykonalna zarówno w sensie faktycznym jak i prawnym. Podnoszona natomiast po blisko pięciu latach od wydania decyzji okoliczność, iż przyznane usługi opiekuńcze nie zostały wykonane nie została poparta żadnymi wiarogodnymi twierdzeniami i jako taka nie mogła zostać uwzględniona. Powracając do przesłanki rażącego naruszenia prawa nie można również uznać, iż przy wydaniu przedmiotowej decyzji doszło do rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych oraz art. 100 ust. 1 i 2 i art. 110 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. O rażącym naruszeniu prawa możnaby mówić, gdyby decyzja określała obowiązek sprzeczny z przywołanymi regulacjami. Nie stanowi go natomiast samo działanie osób wykonujących decyzję, jeśli by nawet uznać, iż takowe w toku postępowania wystąpiło. Opisane zatem przez skarżącego zachowanie pracowników organu nie ma znaczenia dla zaistnienia omawianej podstawy wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Na uwzględnienie nie zasługiwały również twierdzenia strony, iż przedmiotowa decyzja w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a.) jak również, że decyzja ta zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). W tym zakresie skarżący - mimo wezwania organu - nie przytoczył żadnej argumentacji potwierdzającej zasadność wystąpienia tych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie trafnie odmawia stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, ponieważ nie została ona wydana w ramach podstaw, uzasadniających zastosowanie tego nadzwyczajnego środka prawnego i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy. Wysokość tego wynagrodzenia określono zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).