II SA/Lu 620/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] A. G.-S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług . Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek G. R. uchyliło w całości decyzję własną z dnia [...] o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej we wsi Ś. pow. h. o pow. 7 ha stanowiącej własność J. R. i odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] w tej samej sprawie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że G. R. wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] i o zwrot działki nr [...], położonej w miejscowości Ś. gm. M. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium stwierdziło, że decyzja o wskazanym przez niego numerze [...], której dotyczyła zaskarżona decyzja Kolegium, nie jest decyzją wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H., lecz decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydium z dnia [...] W wyniku wezwania G. R. do sprecyzowania jakiej decyzji stwierdzenia nieważności domaga się, wskazał on na decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] dlatego to ta decyzja była przedmiotem rozpoznawania przez Kolegium w ponownym postępowaniu. Wskazaną decyzją organ orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej we wsi Ś. powiat h., o pow. ok. 7 ha, stanowiącej w dniu przejęcia własność J. R. s. P.. Obecnie G. R. domaga się zwrotu działki oznaczonej nr [...], która jego zdaniem została przejęta wskazaną decyzją na rzecz Skarbu Państwa, podnosząc, że nieruchomość ta nigdy nie była własnością J. R., lecz jego ojca – M. R., co zostało potwierdzone w opinii biegłego w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. rozpoznając dwukrotnie sprawę odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji podnosząc, że G. R. nie posiada interesu prawnego do wszczęcia takiego postępowania. Kolegium wskazało, że przedmiotowa decyzja, pozbawiała prawa własności J. R., więc obecnie wzruszenia tej decyzji mogliby żądać tylko jego spadkobiercy, do kręgu których nie należy G. R. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, by G. R. obecnie przysługiwało prawo własności do tej działki – postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w H. I Wydział Cywilny oddalił bowiem jego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej działki. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał, że G. R. posiadał tę działkę od 1952r. do czasu przejęcia ziemi przez Spółdzielnię Produkcyjną w Ś., natomiast wcześniej działka była w posiadaniu jego ojca - M. R. przez 13 lat, a następnie po jego śmierci w okresie od 1942r. do 1 stycznia 1947r., a więc przez kolejnych 5 lat – w posiadaniu jego matki – O. R. Sąd stwierdził w uzasadnieniu, że rodzice G. R. nie nabyli własności przedmiotowej działki w drodze zasiedzenia, ponieważ nie posiadali jej przez 30 lat, co było wymagane na gruncie obowiązujących wówczas przepisów. Kolegium wskazało również na wyrok Sądu Rejonowego w H. z dnia [...] oddalający powództwo G. R. przeciwko Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o eksmisję. W wyroku tym Sąd stwierdził, że złożony przez powoda do akt sprawy akt notarialny z 1929r. nie stanowi tytułu własności G. R. do działki nr [...]; tytułu takiego nie stanowi również opis gospodarstwa poukraińskiego sporządzony dnia 19 czerwca 1947r. przez Wójta Gminy M., z którego wynika, że własnością O. R. były grunty o pow. 4,50 ha, ani też karta przesiedleńcza dla O. R. z dnia 19 czerwca 1947r. stwierdzająca pozostawienie przez nią we wsi Ś. gruntu o pow. 4ha. Powyższe dowody wskazują, że G. R. nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym do działki nr [...], a tym samym nie ma przymiotu strony niniejszego postępowania. Skargę do sądu administracyjnego wniósł G. R. domagając się uchylenia decyzji Kolegium. Skarżący wskazał, że pierwotnie w 1938r. działka rodziców nr [...] została scalona wraz z działkami nr [...] tworząc jedną nieruchomość o pow. ok. 8 ha. Nieruchomość ta została odebrana skarżącemu w 1962 lub 1963 roku, a następnie sprzedana przez Spółdzielnię Produkcyjną innym rolnikom; w 1994r. Urząd Rejonowy w Z. przekazał ją Agencji Nieruchomości Rolnych w L. Skarżący wystąpił do AGN o zwrot działki nr [...], ale Agencja odmówiła zwrotu stwierdzając, że skarżący nie wykazał prawa do spadku po J. R. Zdaniem skarżącego, Kolegium nie wyczerpało wszystkich środków dowodowych w celu ustalenia tytułu własności skarżącego do przedmiotowej działki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia) w zakresie jego zgodności z prawem, oceniając czy w toku postępowania organ nie naruszył przepisów postępowania i czy zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Skarga nie jest zasadna. W świetle art. 28 w zw. z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne może być wszczęte na żądanie strony, którą jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny wynika natomiast z przepisów prawa materialnego, których zastosowanie wobec konkretnego podmiotu prawa (konkretnej osoby) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1998r., IV SA 2164/97, LEX nr 43262) Zasada ta obowiązuje nie tylko w zwykłym toku postępowania, ale również w postępowaniach nadzwyczajnych m.in. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Niewątpliwie stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, kreującej prawa lub/i obowiązki osoby, której ta decyzja dotyczy, powoduje zmianę sytuacji prawnej tej osoby, co uzasadnia przede wszystkim jej interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. W wyroku z dnia 1 grudnia 1999r., IV SA 2520/98, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, że stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do załatwionej kwestionowanej decyzją, dlatego też otwiera się następnie dla wszystkich stron tego postępowania droga weryfikacji takiej decyzji. Kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. prawidłowo stwierdziło, że G. R. nie posiada interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] Istota żądania skarżącego sprowadza się do zwrotu działki oznaczonej obecnie nr [...], położonej w miejscowości Ś., gmina M. W przekonaniu skarżącego, to na podstawie decyzji z dnia [...] jego rodzice zostali pozbawieni prawa własności do tej działki, dlatego unieważnienie tej decyzji będzie mogło stanowić podstawę do odzyskania tej działki przez skarżącego jako ich spadkobiercę. Swego interesu prawnego upatruje on zatem w prawie własności do działki oznaczonej obecnie nr [...] Badając sprawę, stwierdzić należy, że pogląd skarżącego nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Po pierwsze – nie jest oczywiste, że przedmiotowa decyzja z [...] obejmowała działkę nr [...], której zwrotu obecnie domaga się skarżący; z opinii biegłego geodety mgr inż. K. K., na którą powołuje się skarżący wynika, że w dacie jej wydania działka [...] była użytkowana przez matkę skarżącego – O. R., a więc działka ta nie należała do nieruchomości opuszczonych przez J. R. i przejętych z tego powodu na rzecz Państwa decyzją z dnia [...] Decyzja ta nie wskazywała numerów działek przejmowanych, określając przedmiot przejęcia ogólnie jako "nieruchomość rolną położoną we wsi Ś. pow. h. o pow. ok. 7 ha stanowiącą własność J. R. s. P.". Ponadto, skoro decyzja ta dotyczyła bezpośrednio i wyłącznie J. R., który jest osobą obcą w stosunku do skarżącego G. R., to przede wszystkim J. R. i ewentualnie jego spadkobiercy, którzy z mocy ustawy wchodzą w ogół praw i obowiązków spadkodawcy, posiadaliby przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Osobami uprawnionymi do wszczęcia postępowania o stwierdzenia nieważności byliby również uczestnicy tamtego postępowania lub ich następcy prawni, w tym spadkobiercy. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący G. R. nie jest spadkobiercą J. R., a z uwagi na to, że w postępowaniu w którym wydano decyzję z dnia [...] nie brały udziału żadne inne osoby poza J. R., dlatego wykluczone jest, by interes prawny skarżącego mógł wynikać z udziału w tamtym postępowaniu czy też z dziedziczenia po jakimkolwiek uczestniku tamtego postępowania. Po drugie - nawet gdyby przyjąć, że przedmiotowa decyzja z dnia [...] obejmowała działkę oznaczoną obecnie nr [...], to akta sprawy nie potwierdzają, by skarżącemu bądź jego rodzicom przysługiwało do tej działki prawo własności. Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w H. I Wydział Cywilny oddalił wniosek G. R. o zasiedzenie działki nr [...]; postanowienie to stało się prawomocne, a organy administracji publicznej i inne sądy są nim związane o tyle, że nie mogą samodzielnie ustalić, że skarżący nabył prawo własności tej działki w trybie zasiedzenia. Zauważyć ponadto należy, iż skarżący występując o stwierdzenie zasiedzenia przyznał tym samym, że nie odziedziczył prawa własności tej działki po rodzicach, a więc potwierdził, że rodzicom prawo takie nie przysługiwało z innego tytułu, w tym również że i oni nie nabyli własności tej działki poprzez zasiedzenie. Podkreślić należy, że w przeciwnym wypadku, Sąd powszechny rozpatrując wniosek skarżącego o zasiedzenie miałby obowiązek orzec o zasiedzeniu działki nr [...] na rzecz jego rodziców. Brak prawa własności skarżącego i jego rodziców do przedmiotowej działki potwierdził również Sąd Rejonowy w H. I Wydział Cywilny w wyroku z dnia [...] oddalającym powództwo G. R. przeciwko Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w L. o eksmisję z działki nr [...] Z powyższych względów za prawidłowe należy uznać stanowisko organów administracyjnych, iż skarżący nie posiada interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej we wsi Ś. pow. h. o pow. ok. 7 ha stanowiącej własność J. R. Wbrew przekonaniu skarżącego unieważnienie decyzji z dnia [...] nie wpłynęłoby na jego sytuację prawną i nie stanowiłoby podstawy do zwrotu tej działki na jego rzecz, ponieważ działka nr [...] nie była własnością skarżącego ani jego spadkodawców; tym bardziej unieważnienie tej decyzji nie wpłynęłoby na sytuację prawną skarżącego, gdyby decyzja w rzeczywistości nie obejmowała działki nr [...]. W tej sytuacji skarżący może ewentualnie rozważać (o ile wykaże interes prawny) ustalenie przez sąd powszechny, że przysługuje mu względem Skarbu Państwa z jakiegoś tytułu roszczenie o zwrot działki [...], nie jest to jednak możliwe w postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z dnia [...]. W konsekwencji wniosek skarżącego nie może być rozpoznany merytorycznie, dlatego organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).