II SA/Lu 628/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2012 r. sprawy ze skargi Spółki "[...]" w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia świadczeń z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej oddala skargę. Starosta decyzją z dnia [...], nr [...] działając na podstawie art. 171 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. nr 239 poz. 2019 ze zm.) odmówił ustalenia świadczenia z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki Wodno-Ściekowej "J. B.-G." z siedzibą w O. przez A. P. Na podstawie wizji lokalnej przeprowadzonej w terenie w dniu 7 lutego 2012r. organ ustalił, że niezabudowane i niezagospodarowane działki A. P. o nr ewid. 1512 i 1513 nie są podłączone do nowo wybudowanych urządzeń Spółki położonych na działce nr 593 stanowiącej drogę, której właścicielem jest Gmina W. Organ wobec tych ustaleń stwierdził, że jeżeli strona nie korzysta z sieci wybudowanej przez Spółkę, to nie odnosi ona korzyści z działalności Spółki i jej urządzeń. Organ I instancji wyjaśnił, że Spółka niewłaściwie zinterpretowała art. 171 ustawy Prawo wodne uznając, że o wzroście wartości nieruchomości decyduje uzbrojenie terenu przez Spółkę w sieci główne wodociągowe i kanalizacyjne. W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka Wodno-Ściekową "J. B.-G." zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 171 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Zdaniem Spółki organ błędnie ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy. Działki A. P. przeznaczone są bowiem pod zabudowę mieszkaniową i usługową. Znajdują się w obszarze wybudowanych przez Spółkę głównych sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, co daje możliwość korzystania z nich. W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że ustawodawca nie definiuje wprost pojęcia korzyści. Pojęcie "odnoszenia korzyści" zostało zdefiniowane w § 1 ust. 4 uchwały nr 4/2011 Walnego Zgromadzenia Delegatów Spółki z dnia 29 kwietnia 2011 roku, zgodnie z którym przez odnoszenie korzyści rozumie się doprowadzenie sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej do granic obszaru posiadanych nieruchomości dające możliwość przyłączenia posesji. Wobec tego - w ocenie Spółki - przez korzyść rozumie się także potencjalny wzrost cen nieruchomości po uzbrojeniu w urządzenia wodociągowe lub kanalizacyjne. Korzyści o jakich mowa w art. 171 ustawy Prawo wodne są podobne do korzyści, o którym mowa przy opłatach adiacenckich. Tych ostatnich przepisów nie można stosować wprost, ale można przyjąć, że wybudowane przez Spółkę z udziałem środków unijnych sieci wodociągowo - kanalizacyjne przysparzają korzyści nieruchomościom znajdującym się na ich obszarze, tak jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu odwołania ww. Spółki od decyzji Starosty z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, że wnioskująca Spółka dokonała nadinterpretacji art. 171 ustawy Prawo wodne przyjmując, że już sam fakt doprowadzenia w pobliże nieruchomości zbiorczych sieci wodociągowych lub kanalizacyjnych świadczy o odniesieniu korzyści i uprawnia ją do uzyskania świadczenia. W ocenie organu odwoławczego przedsiębiorstwo wodno-ściekowe a takim w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków jest Spółka Wodno-Ściekowa prowadząca działalność gospodarczą polegającą na zbiorowym dostarczaniu wody lub odprowadzaniu ścieków dla osób, które nie są członkami Spółki, nie może żądać zwrotu kosztów eksploatacyjnych, kosztów poniesionych lub planowanych wydatków na inwestycje poprzez ustanowienie świadczenia na jej rzecz. Mając na uwadze słuszny interes stron jak także zasadę praworządności – zdaniem Kolegium - niedopuszczalnym jest obciążanie osób niebędących członkami Spółki z jednej strony opłatami za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, jak także świadczeniem na rzecz Spółki z tytułu odnoszenia korzyści z jej urządzeń. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy rozdziału 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w sprawie taryf za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków (tj. art. 20 i nast.) jednoznacznie określają wszystkie koszty składające się na cenę dostarczanej wody lub odprowadzanych ścieków. Koszty te obejmują zarówno poniesione wydatki eksploatacyjne, jak także uwzględniają koszty poniesionych i przyszłych wydatków inwestycyjnych przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego, jakim jest Spółka. Zatem w ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanym stanie faktycznym nie można zastosować art. 171 ustawy Prawo wodne, ponieważ nie może być mowy o odnoszeniu korzyści z urządzeń Spółki, opłata za dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków powinna bowiem rekompensować koszty związane z tą działalnością. Ponadto okoliczność – na którą wskazuje Spółka - że ustawodawca nie definiuje wprost pojęcia "odnoszenia" korzyści" i wobec tego pojęcie to zostało zdefiniowane w uchwale nr 4/2011 Walnego Zgromadzenia Delegatów Spółki, jest w ocenie organu działaniem nieuprawnionym, który godzi w słuszny interes stron i ingeruje w prawa osób trzecich. Spółka Wodno-Ściekowa "J. B.-G." w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 164 ust. 4 i art. 171 ustawy Prawo wodne przez błędną ich wykładnię oraz art. 2 pkt 4 i art. 20 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przez niewłaściwe ich zastosowanie. Poza tym strona skarżąca wskazała, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nie ustalenie jakie korzyści z urządzeń Spółki A. P. powinna odnosić, aby właściwy organ mógł zobowiązać do ponoszenia korzyści na rzecz Spółki, biorąc po uwagę, że art. 171 ustawy Prawo wodne nie definiuje pojęcia "korzyści". Ponadto organy nie podjęły żadnych działań, aby ustalić wartość działek znajdujących się w obszarze wybudowanych przez Spółkę urządzeń kanalizacyjnych i wodociągowych, do których właściciele działek mogą się podłączyć. Spółka wyjaśniła przede wszystkim, że nie można uznać stanowiska organu odwoławczego nadającego skarżącej Spółce status przedsiębiorstwa wodno - kanalizacyjnego zdefiniowanego w art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, mając na względzie art. 164 ust. 2 i 4 ustawy Prawo wodne. Poza tym strona skarżąca powołała się na art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który – jej zdaniem – "nie można stosować wprost do odnoszenia korzyści, o jakich mowa w art. 171 ust. 1 ustawy Prawo wodne, lecz przez analogię". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 164 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 145) dalej zwana jako "ustawa" spółki wodne, z zastrzeżeniem ust. 2, oraz związki wałowe są formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne i mają na celu zaspokojenie wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami. Potrzeby te to w szczególności: zapewnienie wody dla ludności, ochrona wód przed zanieczyszczeniem, ochrona przed powodzią, melioracja wodna, prowadzenie racjonalnej gospodarki na terenach zmeliorowanych, wykorzystywanie wody do celów przeciwpożarowych i utrzymywanie wód. Nie ulega przy tym wątpliwości, że prowadzona we wskazanym zakresie działalność wymaga posiadania środków finansowych, które w wypadku spółki wodnej pochodzą (pomijając dopuszczalną działalność gospodarczą spółki wodnej) nie tylko z kwot składek członkowskich osób należących do spółki, lecz również ze świadczeń pochodzących od osób niebędących jej członkami. Zgodnie z art. 171 ust. 1 i 2 ustawy w przypadku, gdy osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka została utworzona, obowiązane są do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki. Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa wyżej, ustala, w drodze decyzji, starosta. Z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanka tą jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Wykazanie, że podmioty niebędące członkami spółki wodnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki, która na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy obowiązana jest do utrzymywania urządzeń melioracji wodnych objętych jej działalnością, obliguje właściwego starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej. Przesłankami zastosowania art. 171 ust. 1 ustawy jest zachowanie osoby trzeciej - osoby fizycznej lub osoby prawnej – niebędącej członkiem spółki wodnej lub zachowanie jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej; urządzenie należące do spółki wodnej, z którego korzysta osoba trzecia lub zanieczyszczenie wody, o której stan dba spółka, spowodowane przez osobę trzecią oraz osiągnięcie przez tę osobę korzyści z powyższych działań. Wobec braku w prawie wodnym definicji pojęcia korzyści uzyskanych w powyżej opisany sposób, należy odnieść się do instytucji prawa cywilnego, jaką jest bezpodstawne wzbogacenie (por. J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2010, str. 421). Zgodnie z art. 405 kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Bezpodstawne wzbogacenie w przypadku określonym w art. 171 ust. 1 ustawy występuje po stronie osoby trzeciej, która odnosi korzyści z usług spółki wodnej utworzonej dla ochrony wód. Jak wynika z akt sprawy strona nie korzystała z usług Spółki, ani z urządzeń należących do niej, tym samym nie odnosiła korzyści. Sam fakt bycia właścicielem urządzeń infrastruktury wodnej nie rodzi obowiązku ponoszenia świadczeń na rzecz spółki wodnej z tytułu korzystania z urządzeń spółki lub przyczyniania się do zanieczyszczenia wody. W świetle art. 171 ust. 1 ustawy obowiązek ten bowiem ciąży na osobie, która faktycznie korzysta z tych urządzeń lub faktycznie przyczynia się do zanieczyszczenia wody i z tego odnosi bez podstawy prawnej korzyść (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Po 498/07, publ. Lex nr 493213). Ponadto § 3 uchwały Nr 4/2011 Walnego Zgromadzenia Delegatów Spółki Wodno-Ściekowej "J. B.-G." z siedzibą w O. z dnia 29 kwietnia 2011r. dotyczy członków spółki "nowoprzystępujących lub kontynuujących". Uszczegółowienie zastosowania tego przepisu do określonego kręgu podmiotów spółki wyłącza możliwość zastosowania w stosunku do nich art. 171 ustawy, który odnosi się wyłącznie do podmiotów nie będących członkami takiej spółki. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w stosunku do podmiotu, od którego świadczenia domaga się Spółka nie można zastosować ani § 3 uchwały, bo nie jest on nowoprzystępującym członkiem ani kontynuującym, ponieważ jak wynika z akt sprawy strona nie zgłosiła chęci przystąpienia do spółki, jak i zastosowanie nie znajdzie art. 171 ustawy bowiem strona nie odnosi korzyści z urządzeń spółki w rozumieniu tego przepisu. Potencjalny wzrost wartości nieruchomości poprzez wybudowanie infrastruktury kanalizacyjnej – na który powołuje się strona skarżąca - nie jest korzyścią w rozumieniu tego artykułu, a w związku z tym nie daje podstaw do nakładania na stronę obowiązku ponoszenia świadczeń na rzecz Spółki. Opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości ponoszą właściciele nieruchomości, którym stworzono warunki podłączenia ich nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej tj. tzw. opłatę adiacencką na podstawie art. 145 i 146 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Tekst jedn.: Dz. U. z 2010r., nr 102, poz. 651 ze zm.). Opłatę taką wnosi się zatem na rzecz Gminy a nie na rzecz spółki wodnej. Poza tym w ocenie sądu w art. 171 ustawy nie można mówić o korzyściach potencjalnych – jak ma to miejsce w ustawie o gospodarce nieruchomościami – ale o faktycznych korzyściach odnoszonych przez konkretnych właścicieli nieruchomości. Gmina ma bowiem prawo ustalić opłatę adiacencką po stworzeniu każdej możliwości technicznej korzystania z nowej infrastruktury technicznej, niezależnie czy właściciel nieruchomości z dobrodziejstwa tego korzysta, o ile zostanie powiadomiony przez odpowiedni podmiot - że warunki do podłączenia nieruchomości do sieci zostały stworzone. Natomiast w każdej sprawie w celu ustalenia, że dany podmiot odnosi korzyści z urządzeń spółki na podstawie art. 171 ust. 1 ustawy należy przeprowadzić indywidualne postępowanie dowodowe, z którego wynikałby: charakter i usytuowanie urządzeń spółki, jak i możliwość osiągania rzeczywistych korzyści niezależnie od woli właściciela nieruchomości. Przykładem urządzeń, z których właściciel nieruchomości odnosi korzyści niezależnie od swojej woli lub własnego działania są sprawne urządzenia melioracyjne (rowy), które spółka w myśl art. 77 ustawy utrzymuje, jeżeli objęte są jej działalnością. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że A. P. nie jest podłączona do wybudowanej przez Spółkę infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej i nigdy nie wnioskowała o podłączenie do niej. Urządzenia Spółki nie są usytuowane na działce strony, tylko na działce sąsiedniej stanowiącej własność Gminy - drogę. Wobec tego, że strona nie korzysta z tych urządzeń, to także mając na uwadze charakter tych urządzeń - nie odnosi ona żadnych korzyści z tytułu ich wybudowania, o których mowa w art. 171 ustawy. Konkludując należy wskazać, że organy administracji obu instancji należycie wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy zgodnie z wymogami określonymi w art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. i prawidłowo uznały, iż A. P. nie była zobowiązana do uiszczenia na rzecz Spółki świadczenia z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń wybudowanych przez tę Spółkę. Z powyższych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), skargę oddalił.