II SA/Lu 629/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje adwokatowi A. Z. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2014r. B. K. zwrócił się m.in. o przyznanie zasiłku na zakup leku o wartości 400,25 zł. Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...]r., nr [...] odmówił przyznania B. K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leczenia w wysokości 400 zł. Organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, która pobiera zasiłek stały w wysokości 529 zł. Postanowieniem Sądu Okręgowego w L. VI Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych została mu udzielona przerwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności na okres od 19.11.2013r. do 19.02.2014r. Przerwa wynikała z konieczności przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Z karty leczenia szpitalnego wynikało jednak, że zabieg nie został przeprowadzony, natomiast wnioskodawca otrzymał skierowanie na leczenie uzdrowiskowe. Zgodnie z pismem z L. Oddziału Wojewódzkiego NFZ z 15.01.2014r. B. K. przebywał w Ośrodku Sanatoryjno-Wypoczynkowym "L." w K. Z. w okresie od 3 do 24 stycznia 2014r. Organ ponadto wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił pracownikowi socjalnemu zaświadczenia potwierdzającego chorobę wrzodową oraz zaświadczenia stwierdzającego konieczność stosowania konkretnego leku. Z dokumentacji medycznej będącej w posiadaniu organu nie wynikało, aby kiedykolwiek była zdiagnozowana u wnioskodawcy choroba wrzodowa. Zgodnie z zaświadczeniem od lekarza z 11.12.2013r. stan zdrowia strony pozwalał na stosowanie innych, zamiennych leków. W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. wskazał, że ustalił z pracownikami MOPR plan pomocy na czas do 19.02.2014r., tj. do końca udzielonej przerwy w karze. Poniesione koszty zostały udokumentowane poprzez kserokopie recept na leki. Zakup środków higienicznych oraz dofinansowanie do zakupu żywności było uzasadnione z uwagi na zadłużenie u znajomych. B. K. uważa, że pracownicy MOPR przyczynili się do odwołania przez Sąd Okręgowy przerwy w wykonywaniu kary, a tym samym przerwania leczenia. Nie wypłacono mu zasiłku stałego, a decyzję odmowną należy łączyć z dyskryminowaniem strony za składane do tej pory skargi. Kolejnym pismem z 3.03.2014r. B. K. wskazał, że nie można żądać od niego zaświadczeń. Kierownik MOPR miał dokumenty świadczące o poniesionych kosztach, za wyjątkiem biletu z Krynicy, który został w koszuli w domu. Wskazał, że pracownicy MOPR okłamali Sąd Okręgowy i zamiast wypłacić mu zasiłek stały wezwano policję, która go aresztowała. Poniesione przez niego koszty to 273,50 zł, na co załącza kserokopie. W związku z wyjazdem do sanatorium musiał kupić środki higieny oraz do prania, bieliznę, dresy i obuwie sportowe, na co wydał 150 zł. Uważa, że jest szykanowany, a ponadto ma zadłużenie u znajomych w wysokości 800 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i odmówiło B. K. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków. W aktach sprawy znajduje się pismo Zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego w L., w którym wskazano, że B. K. przebywa w jednostce penitencjarnej od dnia 24.01.2013r., a koniec odbywania kary pozbawienia wolności przewidziano na 23.02.2015r. Tym samym zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczeń wynikająca z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Negatywna przesłanka podmiotowa wynikająca z tego przepisu przewiduje, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Przepis ten nie przewiduje wyjątków, ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Oznacza to, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakiekolwiek świadczenie objęte przepisami u.p.s. niezależnie od położenia, czy stanu osoby wnioskującej o świadczenie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji błędnie oparł decyzję na przesłance uznaniowej wynikającej z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium w przypadku, gdy wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności należy oprzeć decyzję odmowną na art. 13 ust. 1 ww. ustawy, która bezwzględnie obliguje do odmowy przyznania świadczenia. Z uwagi na zmianę podstawy prawnej decyzji, Kolegium zobowiązane było uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec merytorycznie poprzez odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak w osnowie. B. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Kolegium z dnia [...] r. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 13 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię a mianowicie poprzez przyjęcie, że ocena przesłanki odbywania kary pozbawienia wolności przez osobę ubiegającą się o świadczenia przewidziane w ustawie jest dokonywana w oparciu o stan faktyczny istniejący w momencie orzekania przez organ a nie w momencie złożenia wniosku przez tą osobę. Skarżący wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ratio legis art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sprowadza się do tego, by osobom przebywającym w aresztach czy więzieniach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w tym okresie nie są one obciążone troszczeniem się o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie. Ponadto wskazał poza tym, że art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej daje podstawę do odmowy przyznania świadczenia osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, niemniej jednak prawidłowa wykładnia tego przepisu jest taka, że jedynie osobie, która w dniu złożenia wniosku przebywa w Zakładzie Karnym winno się odmówić przyznania świadczenia, natomiast okoliczność, że dana osoba w trakcie postępowania administracyjnego została pozbawiona wolności nie ma znaczenia dla sprawy w przedmiocie przyznania świadczenia i organ winien rozpoznać sprawę z uwzględnieniem pozostałych przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym rozpoznać sprawę na gruncie stanu faktycznego mającego miejsce z dniem złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. i odmówiła przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków. W podstawie zaskarżonego rozstrzygnięcia powołano art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. 2013 r., poz. 182 ze zm.), zgodnie z którym osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Niewątpliwie – według organu - w świetle przywołanej regulacji ustawy o pomocy społecznej - z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności. B. K. przebywa w jednostce penitencjarnej od dnia 24 stycznia 2013 r. i karę pozbawienia wolności przewidziano do dnia 23 lutego 2015 r. Poza tym z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Okręgowego w L. VI Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych została udzielona skarżącemu przerwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności na okres od 19.11.2013 r. do 19.02.2014 r. Przerwa wynikała z konieczności przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Jak wynika z powyższego, w dniu złożenia wniosku z dnia 2 stycznia 2014 r. skarżący nie odbywał w Zakładzie Karnym kary pozbawienia wolności, lecz w tym czasie miał przerwę w odbywaniu karu. Jak wynika z wywiadu środowiskowego skarżący prowadzi jednodobowe gospodarstwo domowe i pobiera zasiłek stały w wysokości 529 zł. Posiada również orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe (wywiad środowiskowy z dnia 2 stycznia 2014 r.). W ocenie skarżącego, w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej. Organy stoją natomiast na stanowisku, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakikolwiek świadczenie objęte przepisami ustawy o pomocy społecznej w myśl art. 13. Z tych względów odstąpiono od rozważenia, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania zasiłku celowego, o których mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany powyższy zasiłek. może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 tej ustawy). W ocenie Sądu, organy odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, dokonały wadliwej wykładni art. 13 ustawy o pomocy społecznej, wykraczającej poza treść przytoczonego przepisu. Podkreślenia wymaga, że art. 13 ustawy o pomocy społecznej może mieć zastosowanie jedynie wobec osób odbywających karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanych. W sytuacji gdy skarżący ma orzeczoną przerwę w odbywaniu kary oznacza, że w tym czasie faktycznie nie odbywa kary pozbawiania wolności, która została orzeczona wobec skarżącego, tj. nie przebywa w jednostce penitencjarnej. Osobą odbywającą karę pozbawienia wolności jest bowiem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego i odbywająca ją w zakładzie karnym. Wskazany przepis ustawy o pomocy społecznej posługuje się ściśle określonymi terminami prawa karnego, których nie można rozszerzać o inne stany faktyczne, zwłaszcza na gruncie tej ustawy. Podniesiona przez SKO okoliczność, że skarżący jest "faktycznie pozbawiony wolności", bowiem nie przebywa w jednostce penitencjarnej, nie może być utożsamiana z obywaniem kary pozbawienia wolności czy tymczasowym aresztowaniem. Przedstawioną interpretację przepisów ustawy o pomocy społecznej reprezentuje również literatura prawa (por. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, str.194). W świetle dokonanych rozważań uprawnione jest stanowisko, że skarżący mógł się ubiegać o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Zadaniem organów było zaś rozważenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania zasiłku celowego w momencie złożenia wniosku. Organy przesłanek tych nie rozważyły oraz nie odniosły się do wskazanych przez skarżącego motywów wystąpienia o zasiłek. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust.1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poczynionych rozważań.