II SA/Lu 636/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 listopada 2011r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Wójt Gminy decyzją z dnia [...], Nr [...] odmówił M. K. umorzenia należności w z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie został spełniony warunek umorzenia wynikający z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż egzekucja wobec dłużnika nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, że dochodem dłużnika jest świadczenie rentowe przyznane w wysokości 808,28 zł. Część świadczenia objęta jest zajęciem komorniczym. Od stycznia 2011r. dłużnik otrzymuje ok. 330 zł, natomiast od lutego jest to kwota 550 zł. Środki te nie wystarczają na potrzeby klienta związane z leczeniem. W 2002r. strona została uznana za osobę niepełnosprawną, niezdolną do pracy, natomiast od 2004r. zdiagnozowano chorobę nowotworową jelita grubego. Wnioskodawca korzysta z pomocy rodziców, którzy wspierają go finansowo, gdyż jego wydatki przerastają wysokość renty. Zajęta przez komornika renta przekazywana jest do OPS na poczet zaległości z tytułu wypłaconego osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zadłużenie powstałe w 2008/2009 roku jest już spłacone, a kwoty przekazane przez Komornika Sądowego są zaliczane na zadłużenie powstałe w okresie świadczeniowym 2009/2010. Na dzień 17 maja 2011r. należność główna zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2009/2010 wynosiła 5627,75 zł. Organ wskazał, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Organ I instancji wyjaśnił, że dłużnik znajduje się w takiej sytuacji, że ewentualne umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2009/2010 nie wpłynie faktycznie na jego sytuację dochodową i wysokość pobieranej renty. W związku z tym, że nadal jest wypłacane świadczenie na osoby uprawnione w okresie świadczeniowym 2010/2011 Komornik Sądowy utrzyma zajęcie renty, aby zaspokoić te należności. Od powyższej decyzji M. K. wniósł odwołanie, w którym opisał swoją trudną sytuację zdrowotną. Odwołujący wskazał, że od 2004 r. przechodzi rożne operacje, często przebywa w szpitalu, miał zastosowaną chemioterapię i radioterapię. Podniósł, że pomoc uzyskuje jedynie od rodziców, którzy są w podeszłym wieku. W związku z tym, że ma bardzo trudną sytuację finansowaną, ponieważ otrzymuje bardzo niska rentę, a poza tym komornik potrąca mu jeszcze 350 zł z renty, nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (T.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) w pkt 1 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz w pkt 2 umorzyło M. K. należność z tytułu wypłacanych na M. K. i G. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2009/2010 trwającym od 1 października 2009r do 30 września 2010r. w wysokości 4000zł. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym kserokopii dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia i zastosowane w stosunku do strony zabiegi – Kolegium uznało – że w chwili obecnej strona nie ma możliwości spłaty całości zadłużenia wynikającego ze świadczeń wypłaconych w okresie świadczeniowym 2009/2010. Organ odwoławczy podniósł, że leczenie strony pociąga za sobą zwiększone wydatki finansowe i ma wpływ na sytuację finansową strony. Trudno też – jego zdaniem - spodziewać się polepszenia sytuacji dochodowej strony w przyszłości. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że dłużnik posiada stały dochód i okoliczność ta nie może być podstawą do umorzenia całości należności. Kolegium uznało, że odpowiednie do okoliczności sprawy będzie umorzenie należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4000 zł. Dłużnik powinien jednak spłacić pozostałą część zadłużenia - nie umorzoną część należności głównej oraz odsetki. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2011r. złożył M. K. W jej uzasadnieniu przedstawił – podobnie jak w odwołaniu – swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i finansową. Podkreślił, że nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy rodziców, którzy są osobami chorymi w podeszłym wieku i sami wymagają opieki. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie jego zgodności z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stosownie do którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzję wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ wyższego stopnia uchylając decyzję organu pierwszej instancji w części lub całości rozstrzyga co do istoty sprawy albo umarza postępowanie. W rozpatrywanej sprawie organ wyższego stopnia ograniczył się jedynie do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenia o umorzeniu należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4000zł. Co do pozostałej części zadłużenia organ odwoławczy się jednak nie ustosunkował. Zamieszczenie w końcowej części uzasadnienia sformułowania mówiącego o tym, że pozostałą część zadłużenia wraz z odsetkami M. K. będzie musiał spłacić nie wypełnia wymogów wynikających z treści wskazanego powyżej przepisu, brak jest bowiem rozstrzygnięcia co do tej części zadłużenia. W tym zakresie – zdaniem Sądu - organ wyższego stopnia dopuścił się uchybienia, które skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku M. K. o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz M. K. i G. K. w wysokości 300zł miesięcznie w okresie 1 listopada 2009 r. do 30 września 2010 r., Sąd dopatrzył się nadto innego uchybienia, które mogło mieć wpływ na wynik omawianej sprawy. Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści cytowanej normy prawnej wynika, iż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego ma charakter uznaniowy. Wskazuje na to użyty w treści dyspozycji tej normy zwrot "organ (...) może". Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części obejmującej umorzenie zadłużenia skarżącego z tytułu świadczeń alimentacyjnych w wysokości tylko 4000zł nie spełnia wskazanych wymogów. Organ nie podał przekonujących argumentów, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, iż skarżący nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia z przyczyn od niego niezależnych, biorąc jednak pod uwagę, iż skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci renty, może on, zdaniem organu, przynajmniej w części spłacić zadłużenie powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Organ nie odniósł się przede wszystkim do podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej i udokumentowanych licznymi zaświadczeniami lekarskimi okoliczności, dotyczących jego stanu zdrowia oraz nie uwzględnił kosztów jego comiesięcznego utrzymania, w tym leczenia. Organ nie wziął pod uwagę, iż owo stałe źródło dochodów, które, w jego ocenie usprawiedliwia tylko częściowe umorzenie zadłużenia skarżącego, to renta wynosząca zaledwie 550,80 zł miesięcznie. Należało zatem ocenić, czy z kwoty tej po poniesieniu koniecznych wydatków pozostanie jeszcze jakaś kwota na spłatę zaległości alimentacyjnych. Stąd wniosek, iż organ nie rozpoznał istoty sprawy, co stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. W rozpoznawanej sprawie Kolegium nie wyjaśniło należycie wszystkich tych okoliczności i nie ustaliło stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie, organ mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności uwzględni wymogi określone w art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, co w rezultacie pozwoli na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.