II SA/Lu 64/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę postanawia I. przyznać D. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 1500 (tysiąc pięćset) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca D. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, wyjaśniła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie 2660 złotych netto i jest właścicielką mieszkania o powierzchni 42 m². Miesięcznie koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą 1952,56 złotych, a składają się na nie wydatki na czynsz – 497,19 złotych miesięcznie, energię elektryczną – 287,87 złotych miesięcznie oraz multimedia – 67,50 złotych miesięcznie. Wezwana do uzupełnienia formularza PPF, skarżąca przedstawiła umowę pożyczki bankowej nr [...] z dnia [...] 2013 r., opiewającej na kwotę 56 247,48 złotych. Z treści umowy wynika, że kwota 46 247,48 złotych została przeznaczona na spłatę wcześniejszego zadłużenia skarżącej (umowa pożyczki nr [...]), zaś pozostałą kwotę 10 000 zł przeznaczyła ona na remont mieszkania i na zakup lekarstw (oświadczenie z dnia 10 marca 2014 r.). Wnioskodawczyni przedstawiła harmonogram spłat przedmiotowej pożyczki, z którego wynika, że do września 2020 r. będzie uiszczała na rzecz banku miesięczne raty w wysokości 1164,14 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa. Stąd prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie osoby bądź rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć zatem świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Na podstawie zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego przyjąć można, że poniesienie obecnie przez skarżącą wpisu sądowego od wniesionej skargi w całości, tj. w kwocie 3030 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), spowoduje uszczerbek w kosztach koniecznego dla niej utrzymania. Mając na uwadze wysokość bieżących dochodów jej gospodarstwa domowego, które wynoszą 2660 zł netto i stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego, można przyjąć, że ma ona możliwość pozyskania środków finansowych na poniesienie części wpisu sądowego od skargi – tj. kwoty 1500 zł oraz pozostałych kosztów postępowania, które, oprócz ewentualnej skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego sądu, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. W oparciu o oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty stwierdzić należy, że sytuacja materialna skarżącej nie należy do skrajnie trudnych. Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy (jest właścicielką mieszkania o pow. 42 m²) i nie ma nikogo na utrzymaniu. Ma również stały dochód w postaci emerytury w wysokości 2660 zł netto. Należy przy tym zauważyć, że znaczną część jej dochodu pochłania koszt spłaty pożyczki bankowej zaciągniętej na niespełna trzy miesiące przed wniesieniem skargi w niniejszej sprawie, opiewającej na znaczną kwotę 56 247,48 złotych. Obowiązek spłacania obciążającej stronę pożyczki nie może przesądzać o jej zwolnieniu z obowiązku poniesienia wszelkich kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącej, spłaca ona raty kredytu, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej w całości od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy tuż przed wniesieniem skargi zaciągnęła wysoką pożyczkę w banku i dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na comiesięczną spłatę rat tej pożyczki, stanowiłoby niczym nie uzasadnione przerzucanie na Skarb Państwa, a tym samym na społeczeństwo, finansowego ciężaru sądowej ochrony praw skarżącej. Z tych względów oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.