II SA/Lu 642/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania usług opiekuńczych - w zakresie sprzeciwu T. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 września 2018 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 3 września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie 10 września 2018 r. (k. 18). W sprzeciwie od tego postanowienia, wniesionym 11 września 2018 r., skarżąca zarzuciła, że referendarz wezwał ją do przedłożenia dokumentów nie mających znaczenia dla oceny jej sytuacji finansowej. Podkreśliła, że miała przyznane prawo pomocy w innych sprawach, co wyłącza możliwość odmowy uwzględnienia jej wniosku w tej sprawie, zaś pomoc świadczona przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] nie zaspokaja wszystkich potrzeb skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że wbrew twierdzeniom strony, referendarz sądowy zasadnie wezwał ją, w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego oświadczenia poprzez przedłożenie dokumentacji pozwalającej na pełną ocenę sytuacji finansowej skarżącej. Zauważyć należy, że oświadczenie zawarte w formularzu wniosku było bardzo lakoniczne, wskazywało bowiem jedynie, iż strona samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia z ZUS w kwocie [...]złotych netto z czego kwotę [...]złotych przeznacza na zobowiązania względem wskazanej we wniosku osoby fizycznej, zaś kwotę [...]złotych na wydatki bytowe oraz leczenie i pomoc osób drugich. Skarżąca oświadczyła ponadto, że posiada długi, których nie sprecyzowała co do rodzaju i wysokości oraz, iż pozostaje w skrajnym ubóstwie. Mając powyższe na uwadze, nie budzi wątpliwości, że referendarz zasadnie uznał, że strona skarżąca w sposób zbyt ogólny wskazała okoliczności, które – w jej ocenie – przemawiają za uwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu i z tego powodu pismem z 8 sierpnia 2018 r. wezwał stronę, by nadesłała: aktualną decyzję określającą wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinka świadczenia za ostatni miesiąc ewentualnie kserokopii tych dokumentów, oświadczenie wskazującego tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jego powierzchnię oraz powierzchnię działki, na której jest posadowiony, oświadczenie wskazujące na wielkość pomocy finansowej otrzymanej z pomocy społecznej oraz innej pomocy za okres ostatnich trzech miesięcy oraz tytuły egzekucyjne, ciążące na skarżącej bądź ich kserokopie (k. 6, 7). Nie sposób przy tym przyjąć, że wykonanie tego wezwania stanowiło dla strony zbyt duże obciążenie, skoro oprócz złożenia stosownych wyjaśnień dotyczących sprecyzowania jej sytuacji finansowej, referendarz zwrócił się jedynie o złożenie dokumentów, które – z uwagi na swój charakter – skarżąca powinna posiadać, to jest decyzji organu rentowego o wysokości emerytury lub odcinka tego świadczenia za ostatni miesiąc oraz tytułów egzekucyjnych, obciążających skarżącą – zgodnie z jej oświadczeniem zawartym w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bezsprzecznie więc celem tego wezwania było jedynie wykazanie prawdziwości oświadczeń skarżącej co do jej sytuacji finansowej. Trzeba mieć zaś na względzie, że w świetle powołanych przepisów to na skarżącej, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży bowiem po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że strona skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek, uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Referendarz sądowy, analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie, a także w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 101/17 oraz w innych sprawach, w których w postępowaniu przed Sądem skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy, stwierdził, że znacznie zwiększyły się wydatki skarżącej, przy czym nie wskazała ona przyczyny takiego stanu rzeczy, brak było informacji dotyczącej zamieszkiwanej przez skarżącą nieruchomości oraz jakichkolwiek informacji o ciążących na skarżącej zobowiązaniach. Ponadto Sądowi wiadome jest z urzędu, na co trafnie zwrócił uwagę referendarz, że skarżąca korzysta w szerokim zakresie z różnego rodzaju wsparcia otrzymywanego z pomocy społecznej, przy czym nie zamieściła na ten temat żadnych informacji we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawidłowo także referendarz powziął wątpliwości co do wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, które – jak wynika z oświadczenia skarżącej – w sposób istotny przewyższają wskazane przez nią dochody. Z tego względu opisanym wyżej pismem z 8 sierpnia 2018 r. wezwał stronę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, co miało miejsce 20 sierpnia 2018 r. (k. 8). Bezsporne jest zarazem, że skarżąca uchyliła się od wykonania wezwania, albowiem w piśmie z 23 sierpnia 2018 r. oświadczyła, że nie posiada żądanych od niej dokumentów (decyzji dotyczącej świadczenia, tytułów egzekucyjnych), nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, w której znajduje się zamieszkiwany przez nią lokal, a o jej możliwościach płatniczych referendarz sądowy powinien wiedzieć z urzędu. Żądanej dokumentacji skarżąca nie uzupełniła również w terminie późniejszym, a składając sprzeciw od postanowienia referendarza zakwestionowała zasadność wezwania. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie utrwalone jest stanowisko, że jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu..., s. 646). Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.