II SA/Lu 646/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą przyznania S. W. zasiłku celowego na zakup opału i żywności. Z ustaleń organu wynika następujący stan sprawy: S. W. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. P. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na zakup opału i żywności. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema studiującymi córkami. Ponadto jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada własnego dochodu. Rodzina utrzymuje się z renty inwalidzkiej żony w wysokości 522,19 zł miesięcznie, dodatku mieszkaniowego w wysokości 118,20 zł oraz stypendiów socjalnych córek w łącznej wysokości 750 zł miesięcznie. Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania S. W. zasiłku celowego na zakup żywności i opału pomimo, że wnioskodawca spełnia przesłanki dochodowe do przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że przyznaniu zasiłku celowego sprzeciwiają się przesłanki celowościowe pomocy społecznej. Zdaniem organu, rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową we własnym zakresie, ale nie wykorzystuje własnych możliwości w celu wyjścia z sytuacji w jakiej się znajduje. Organ stwierdził, że wnioskodawca otrzymuje dodatek mieszkaniowy jako ryczałt na zakup opału, w 2006 r. była to kwota 984,64zł, co powinno wystarczyć na zakup niezbędnej ilości opału. Nadto rodzina ma opał: koks, węgiel, drewno i pudełka tekturowe. Własne stałe środki finansowe powinny pozwolić na zabezpieczenie tak podstawowej potrzeby życiowej, jaką jest żywność, zważywszy, że z tych środków rodzina przeprowadza remont domu oraz ponosi koszty utrzymania samochodu. Organ stwierdził, że podstawy egzystencji rodziny nie są zagrożone. Rodzina nie może oczekiwać od pomocy społecznej systematycznego dostarczania środków finansowych na utrzymanie rodziny i zabezpieczania wszystkich zgłoszonych potrzeb. Od powyższej decyzji S. W. wniósł odwołanie. W obszernym uzasadnieniu wskazał, że od 2000 r. nie pracuje, utrzymuje się z żoną z jej renty inwalidzkiej, a od listopada 2006 r. nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Nie zgodził się z argumentem organu I instancji, że przeprowadza remont domu, bowiem kontynuuje tylko budowę - ociepla pokój, a materiały budowlane zakupił w 2002 r. Samochód kupił w 1997 r. i jeździ nim tylko po mieście, bowiem jest to jego zdaniem tańsza komunikacja niż komunikacja autobusowa, poza tym wygodniejsza zważywszy na stan zdrowia jego i żony. Dodał, że córki swoje stypendia przeznaczają na własne potrzeby, a on z tych środków nie korzysta. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym sprawy oraz zarzutami odwołania, nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja nie była sprzeczna z prawem, bowiem ustawowe przesłanki celowościowe, o jakich mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie przemawiały za tym, by przyznać skarżącemu wsparcie pieniężne ze środków publicznych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że łączny miesięczny dochód rodziny S. W. wynosi 1390,39 zł i jest niższy od kryterium dochodowego 1404 zł (art. 8 ustawy). Ponadto w rodzinie skarżącego występuje przesłanka bezrobocia i niepełnosprawności (art. 7 pkt 4 i 5). Rodzina mieszka w domu o pow. 80 m2 będącym ich własnością, wyposażonym w instalację centralnego ogrzewania i zimnej wody oraz toaletę. Rodzina nie ma zaległości w opłatach związanych z utrzymaniem domu. W dacie przeprowadzania wywiadu rodzina miała opał - koks, węgiel, drewno i pudełka kartonowe - w ilości wystarczającej, zdaniem pracownika socjalnego, do palenia do kwietnia 2007 r. W lutym 2007 r. rodzina przeprowadziła modernizację jednego pokoju polegającą na ociepleniu od wewnątrz. Wnioskodawca posiada również samochód marki Volkswagen Passat, rok produkcji 1997 r. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek celowościowych do przyznania pomocy. Rodzina skarżącego nie szuka możliwości wyjścia z trudnej sytuacji finansowej we własnym zakresie, o czym może świadczyć to, iż pozostaje pod opieką pomocy społecznej od kilku lat. Brak środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny nie daje podstaw do przyznania świadczenia bowiem nie jest powinnością służb społecznych dostarczanie wnioskodawcom środków na pokrycie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Pomoc społeczna nie może zwalniać osób z niej korzystających z troski o byt rodziny. Kolegium stwierdziło, że przyznawana dotychczas pomoc nie wywołuje pożądanych z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej skutków. Świadczenia pomocy społecznej rodzina zdaje się traktować jako dodatkowe źródło dochodu, natomiast celem pomocy społecznej jest doraźne wsparcie osób potrzebujących pomocy, a nie stałe i permanentne ich finansowanie. Zdaniem Kolegium rodzina skarżącego nie wykazała, by wykorzystała już wszystkie środki, możliwości i uprawnienia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i konieczne jest wsparcie ich codziennej egzystencji z zewnątrz. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez S. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organy niesłusznie wliczyły do dochodu jego rodziny stypendia córek. Stypendia córki mają przyznane dopiero od października 2006 r., a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. we wrześniu dochodem rodziny była jedynie renta inwalidzka żony i dodatek mieszkaniowy. Wysokość otrzymanego dodatku mieszkaniowego nie wystarczyła na zakup opału na cały sezon grzewczy, a renta żony nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego, niesłusznego jego zdaniem, wliczenia stypendiów dwóch córek do dochodu rodziny, Kolegium stwierdziło powołując się na orzecznictwo, że obowiązkiem organu wydającego decyzję zarówno w I instancji jak i w II instancji było uwzględnienie stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania decyzji przez te organy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga S. W. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] odmawiająca przyznania pomocy w formie zasiłku celowego nie naruszają prawa materialnego tj. przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jak również przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przywołanej powyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Powyższą regulację należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, tj. po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takiej regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej i uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności i opału tj. o pomoc przewidzianą w art. 39 ustawy, który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zatem wniosek skarżącego o przyznanie pomocy na żywności i opał mieści się w katalogu zasiłków celowych, gdyż bez wątpienia jest niezbędną potrzebą bytową umożliwiającą życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże, aby strona mogła skorzystać z formy takiej pomocy muszą zaistnieć ustawowe i obiektywne przesłanki do jej udzielenia. Przesłanki do udzielenia pomocy społecznej ustawodawca zamieścił w art. 7 ustawy. Zawarty we wskazanym przepisie katalog "trudnych sytuacji życiowych" ma charakter przykładowy, a wystąpienie ich pociąga za sobą domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy przeprowadzić postępowanie celem ustalenia czy tak rzeczywiście jest. Ponadto warunkiem koniecznym do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest również spełnienie przez osobę ubiegającą się o pomoc, przesłanki dochodowej, określonej kwotowo w art. 8 ustawy. Jednakże wystąpienie przesłanki dochodowej i któregoś z powodów zawartych w art. 7 ustawy nie stanowi samoistnej podstawy do przyznania świadczenia. Zapisy omawianej ustawy wymagają osobistego zaangażowania w rozwiązywanie swoich problemów życiowych i wykazania obiektywnej bezskuteczności lub niemożności podjęcia własnych starań, a ewentualne świadczenia pieniężne mają służyć wspomaganiu tych wysiłków, a nie pełnić rolę dodatkowego źródła dochodu. W ocenie Sądu zasadnie przyjął organ, iż skarżący nie wykorzystuje wszystkich środków, możliwości i uprawnień w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Bezsporne jest, iż skarżący od kilku lat nie pracuje i nie poszukuje pracy, nawet dorywczej, choć nie ma żadnych racjonalnych przeszkód i przeciwwskazań. Rodzina posiada samochód osobowy, którego wartość ze względu na rok produkcji i markę jest znaczna. W ocenie Sądu już samo posiadanie samochodu osobowego znacznej wartości oraz związane z tym ponoszone koszty (ubezpieczenie, naprawy, paliwo) można uznać za występującą dysproporcję między dochodem udokumentowanym, a rzeczywistą sytuacją materialną rodziny. Ponadto co wynika z materiału dowodowego rodzina skarżącego posiada własny dom w którym przeprowadza remonty, otrzymuje dodatek mieszkaniowy, nie zalega z czynszem oraz nie posiada innych zaległości płatniczych oraz pozostaje pod opieką ośrodka pomocy społecznej od kilku lat na co wskazuje rozmiar, zakres i częstotliwość otrzymywanej pomocy. Ponadto w dacie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego rodzina posiadała zgromadzony własnym staraniem opał tj. koks, węgiel, drewno. Mając powyższe na uwadze zasadnie organ przyjął, iż rodzina jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe we własnym zakresie i, że egzystencja rodziny skarżącego nie jest zagrożona, a co się z tym wiąże nie występuje przesłanka celowościowa do przyznania przedmiotowej pomocy. Ponadto należy dodać, iż decyzja w przedmiocie przyznaniu zasiłku celowego podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to znaczną swobodę organu w podejmowaniu decyzji o przyznaniu pomocy. Zasada ta jest uzasadniona brakiem możliwości przewidzenia i uregulowania wszystkich sytuacji życiowych, dlatego też organ musi posiadać możliwość oceny przesłanek do udzielenia pomocy. Prawo jednak nie daje organom pełnego luzu decyzyjnego, wymagając od nich dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienia ich oceny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu wydana decyzja w pełni odpowiada powyższym regułom. U podstaw kontrolowanej decyzji legło wszechstronne i wyczerpujące rozważenie, a dalej logiczna ocena całokształtu okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Również w pełni zasadnie rozstrzygnięcia administracyjne organów kolejnych instancji nie zostały oparte jedynie na samych twierdzeniach skarżącego dotyczących posiadanych środków. Brak środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny nie daje podstaw do przyznania świadczenia bowiem nie jest powinnością służb społecznych dostarczanie wnioskodawcom środków na pokrycie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Pomoc społeczna nie może zwalniać osób z niej korzystających z troski o byt rodziny. Jedynym uchybieniem jakiego dopuściły się organy – co słusznie podnosił skarżący – było naruszenie treści przepisu art. 8 ust. 3 ustawy odnośnie ustalenia kwoty dochodu osoby w rodzinie. Reguły ustalania dochodu zostały szczegółowo i precyzyjnie określone przez ustawodawcę, a przywołany przepis wyraźnie mówi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o dochody wymienione w tym przepisie. Skoro S. W. złożył wniosek o zasiłek celowy 17 października 2006 r. to organ powinien ustalić dochody wnioskodawcy w miesiącu wrześniu 2006 r. W przedmiotowej sprawie organ bezpodstawnie doliczył do dochodu stypendia córek, które zostały przyznane dopiero od października. W ocenie Sądu również argumentacja Kolegium w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznane stypendia socjalne nie są nowymi okolicznościami faktycznymi, podlegającymi uwzględnieniu przez organ odwoławczy czy też przez organ przy ponownym rozpatrywaniu wniosku. Organ odwoławczy jest obowiązany uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie pomiędzy wydaniem orzeczenia przez organ I instancji, a orzeczeniem organu II instancji, jednakże nie odnosi się to do ustalania wysokości dochodu, co ustawodawca powiązał ściśle z określonym okresem czasu. Przy ustalaniu dochodu sumuje się miesięczny przychód wyłącznie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez możliwości doliczania dochodów uzyskanych w przyszłości. Jednakże powyższe uchybienie z uwagi na wystąpienie innych negatywnych przesłanek skutkujących odmową przyznania świadczenia nie miało wpływu na wynik sprawy. Ponadto szczegółowa analiza akt sprawy kształtuje obraz istnienia dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny skarżącego. Świadczą o tym niekwestionowane fakty przedstawione powyżej, które potwierdzają tezą, iż rodzina skarżącego może samodzielnie funkcjonować. Podsumowując należy podkreślić, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoba, która wnosi o przyznanie jej pieniędzy publicznych – w postaci np. zasiłków celowych – na zaspokojenie własnych potrzeb ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli tego obowiązku nie wykona lub wykona go nienależycie, to brak jest podstawowej przesłanki udzielenia pomocy społecznej. Przesłanka ta jest spełniona dopiero wówczas, gdy osoba ta nie jest w stanie (z uwagi na chorobę, bezradność lub inne przyczyny) skorzystać z własnych uprawnień, zasobów i możliwości. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumenty skarżącego, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Wydając zaskarżoną decyzję, organ administracji publicznej, działając na podstawie przepisów prawa, prawidłowo ustalił stan faktyczny w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a wnioski, które wyprowadził z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowią naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.