II SA/Lu 649/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Anna Chmielewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. J. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia kwietnia 2006r. na mocy której przyznano odwołującej się zasiłek celowy w kwocie 50 zł na częściowe pokrycie kosztów leczenia. Kolegium uznało, że podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące zbyt niskiej kwoty zasiłku oraz bezpodstawnego doliczenia do dochodu stypendiów szkolnych jej dzieci, nie zasługują na uwzględnienie. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu nie wlicza się też jednorazowego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Zdaniem Kolegium wliczenie stypendiów do dochodu rodziny skarżącej jest uzasadnione. Nie można ich bowiem uznać za jednorazowe świadczenie socjalne ani za świadczenie wypłacane w naturze, których nie wlicza się do dochodu. Przemawia za tym okresowość na jaką stypendium zostało przyznane. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że zasiłek celowy jest formą pomocy społecznej przyznawaną na podstawie uznania administracyjnego. Jego wysokość uzależniana jest nie tylko od potrzeb osób i rodzin ale także od możliwości jakimi dysponuje pomoc społeczna. Z tego względu wysokość udzielonego zasiłku nie budzi zastrzeżeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. J. zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie ustawy o pomocy społecznej, Konstytucji RP oraz Europejskiej Karty Społecznej. Skarżąca zaznaczyła, że bezzasadnie doliczono do dochodu stypendium szkolne, które jest świadczeniem w naturze( uzyskane w ten sposób środki musi wydać w określony sposób i przedstawić rachunku na te okoliczność ). Ponadto do dochodu za miesiąc marzec 2006r. doliczono stypendium , które w rzeczywistości nie zostało w tym miesiącu wypłacone. Skarżąca przekonywała, że stypendium jest wypłacane jednorazowo w semestrze nauki, a więc jest jednorazowym świadczeniem socjalnym. Zastrzeżenia skarżącej wzbudziła także wysokość świadczenia. Podkreśliła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Stara się o szkolenia, uczęszcza na spotkania z doradcą zawodowym, robi wszystko, aby poprawić swoją sytuację. Mimo to zasiłek celowy otrzymała w średniej wysokości, choć jej zdaniem inne osoby otrzymują pomoc znacznie większą. W mniemaniu skarżącej pomoc powinna być udzielana do granicy progu ingerencji socjalnej, a więc minimum socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wnosiło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 8 ust.3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zmianami ) za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast według ust. 4 tego przepisu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Wbrew zapatrywaniu skarżącej organy orzekające w sprawie nie popełniły błędu zaliczając do dochodu rodziny otrzymywane przez jej synów stypendia szkolne. Bez wątpienia stypendium szkolne jest świadczeniem socjalnym. Wynika to wprost z treści art. 90c ust.2 ustawy z dnia 7 września 2001 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami ), który stanowi, że stypendium szkolne jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Według art.90d ust.1 ustawy stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stypendium może zostać przyznane w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych ( art. 90d ust.2 pkt 1 ), pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym ( ust.2 pkt 2) lub w formie pieniężnej.( ust. 3 ). Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że stypendium szkolne związane jest z kontynuacją nauki i dotyczy całego roku szkolnego. Nie może zatem zostać uznane za świadczenie jednorazowe, które ze swojej istoty udzielane jest w pewnej, określonej stosownymi przesłankami sytuacji, której okoliczności z reguły się nie powtarzają. Dla oceny stypendium bez znaczenia pozostaje przy tym, że może ono zostać wypłacone jednorazowo ( art.90d ust.11 ustawy o systemie oświaty). Nie przesądza to bowiem o jednorazowości tego świadczenia , a jedynie wskazuje na sposób jego realizacji. Zauważyć ponadto należy, że znajdujące się w aktach sprawy decyzje z dnia 15 listopada 2005 r. stwierdzają, że P. K. i A. K. przyznano stypendium szkolne w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Skoro sama ustawa o systemie oświaty rozróżnia poszczególne formy pomocy materialnej dla uczniów , to zasadnym jest przekonanie, że w ogóle nie jest to świadczenie pieniężne o jakim stanowi art.8 ust.4 ustawy o pomocy społecznej, a tylko takie nie podlegałoby wliczeniu do dochodu rodziny. Nie ma też podstaw do uznania, że stypendium ma charakter świadczenia w naturze, jak uważa skarżąca. Z treści wspomnianych decyzji wynika bowiem, że wprawdzie stypendyści nie otrzymują z góry określonej kwoty pieniężnej, ale bezsprzecznym pozostaje, że jest im ona wypłacana na podstawie przedstawianych imiennych rachunków. Nie jest to zatem świadczenie w naturze. Trudno też dopatrzeć się w działaniu organów administracji naruszenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 67 Konstytucji, który zapewnia każdemu prawo do zabezpieczenia społecznego w razie pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania, jak i art.71 statuujący zasadę ochrony rodziny zawierają treść normatywną nie nadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiającą oparcia na nich orzeczenia zasądzającego (uwzględniającego) roszczenie. Są więc raczej źródłem gwarancji aniżeli praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalanych ustawach.- wyraźnie zresztą zapowiedzianych w art. 67 ust. 2 Konstytucji, w których ustawodawca konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję (wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r. III RN 141/2001 OSNP 2002/24/584). Realizacja roszczeń podmiotowych może mieć zatem miejsce jedynie w oparciu o przepisy stosownych ustaw, w tym także ustawy o pomocy społecznej. Skarga jest natomiast zasadna w pozostałym zakresie. Według cyt. już art.8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, od których odlicza się lub do których nie zalicza się ściśle określonych należności. Zasadnym jest stanowisko, według którego pojęcie przychodu obejmuje to, co zostało uzyskane faktycznie. Niemożliwym byłby do akceptacji pogląd, że osoby którym nie wypłacono określonych należności, traktowane byłyby jako posiadające przychody, a tym samym ograniczono lub pozbawiono by ich prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Podkreślić należy że według art. 2 ust. 1. ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Chodzi tu zatem o takie przychody , które mogą być przeznaczone na zaspokojenie własnych niezbędnych potrzeb. Jeśli w istocie należność nie została wypłacona, nie może ona zostać przeznaczona na cel o jakim stanowi powołany wyżej przepis ustawy o pomocy społecznej (por. uchwałę 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. OPK 23/02 ONSA 2003/1/13) . Skarżąca podniosła w skardze, że stypendia za miesiąc marzec, a więc w miesiącu, w którym złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego nie zostały faktycznie wypłacone. Nie mogły zatem zostać zaliczone do dochodu rodziny. Prawdą jest, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Nie oznacza to jednak, że organy orzekające w sprawie są zwolnione od rzetelnego zbadania dochodu osób ubiegających się o tego rodzaju świadczenie. Wysokość zasiłku celowego, a więc przeznaczonego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, nie może pozostawać bowiem w oderwaniu od faktycznych możliwości finansowych tych osób. Kwestia ta nie została należycie wyjaśniona. Także w odpowiedzi na skargę Kolegium nie odniosło się do tej okoliczności. Z tego powodu na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz.1270 ze zmianami ) należało uchylić zaskarżoną decyzję.