II SA/Lu 649/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu Ł. Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).należnego podatku od towarów i usług. II SA/Lu 649/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie: 1) przyznania świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla Z. W. świadczonych w miejscu zamieszkania przez Agencję Pielęgnacyjno-Opiekuńczą "E." w L. od dnia 1 marca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie (z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych); 2) określenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 3% kosztu usługi za 1 godzinę tj. 0,36 zł, płatne do 10-go każdego miesiąca na wskazane w decyzji konto oraz stwierdzenia, że pozostałe 97% kosztu usługi za 1 godzinę tj. 11,54 zł pokrywa Ośrodek Pomocy Społecznej w N.; 3) określenia zakresu przedmiotowego usług (szczegółowo opisanego w decyzji) - orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 50 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm.), który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazał, iż organ I instancji w dniu 17 lutego 2012 r. przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego po wcześniejszych 8-krotnych próbach dokonania tej czynności. Organ stwierdził, że analizując dokumentację oraz znany z urzędu stan faktyczny współdziałanie wnioskodawcy z organem przybiera szczególną postać z uwagi na stan zdrowia - osoba niepełnosprawna z powodu schorzeń psychicznych. Podniósł, iż nie współpracuje on z pracownikami socjalnymi poprzez niewpuszczanie ich do domu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nieudzielanie aktualnych informacji o swojej sytuacji bytowej, jednak częsta obecność wnioskodawcy w Urzędzie Gminy w N., w Ośrodku Pomocy Społecznej i w miejscowości N. stwarza pracownikom możliwość widywania Z. W. w środowisku. Ustalając stan faktyczny organ podniósł, że posłużył się posiadaną wiedzą oraz zgromadzoną dokumentacją, z której wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, w tym samym domu mieszka żona wnioskodawcy, z którą jest on w separacji. Wnioskodawca zajmuje pokój i kuchnię, w której korzysta z kuchni węglowej. Wspólnie użytkowane są łazienka i przedpokój. Mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Jego źródłem utrzymania jest renta w wysokości 728,18 zł brutto (634,64 zł netto) miesięcznie. Z uwagi na zajęcie komornika renta wypłacana jest w wysokości 452,60 zł miesięcznie. Odpłatność za przyznane Z. W. usługi wynosi 47,52 zł miesięcznie (0,36 zł x 6 godzin x 22 dni) i w ocenie organów nie powinna stanowić dla niego nadmiernego obciążenia. Organ uznał, iż nie zachodzą obiektywne okoliczności przemawiające za przyznaniem większej liczby godzin, jak również za przyznaniem usług w soboty, niedziele i święta. Organy wskazały, że wnioskodawca jest sprawny fizycznie, nie ma problemów z poruszaniem się, gdyż jest widywany w N. i jest w stanie szereg czynności wykonać samodzielnie. Z. W. objęty jest innymi formami pomocy, w tym świadczeniami pieniężnymi na zakup żywności w wysokości 200 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 czerwca 2012 r. Organ odwoławczy podniósł ponadto, iż organ I instancji prawidłowo ustalił dochód wnioskodawcy i prawidłowo wyliczył odpłatność za świadczone usługi, a także, iż nie wliczył do dochodu świadczenia w kwocie 200 zł miesięcznie przyznanego w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Wskazano również, że podstawą obliczenia odpłatności za usługi opiekuńcze jest art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z §1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz §4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. skarżący podnosi, że ma orzeczenie o niepełnosprawności "P.3 - stopień trwały, na stałe". Kwestionuje prawo pracowników socjalnych do żądania dodatkowych dokumentów lekarskich. W jego ocenie zbędna była aktualizacja wywiadu w dniu 5 stycznia 2012 r., zaś poprzednią decyzję w tym przedmiocie należało przedłużyć niezwłocznie na podstawie wywiadu z dnia 25 października 2011 r. i 6 lipca 2011 r. Z. W. w uzasadnieniu skargi zawarł także liczne uwagi dotyczące pracowników socjalnych. Podkreślił, że jego dochód wynosi 452,60 zł. Kwestionował, że uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zaś organ znał jego sytuacje życiową, zdrowotną, potrzeby i oczekiwania już w dacie złożenia przez niego wniosku. Podsumowując wnosi o "zmianę uzasadnienia SKO z uwzględnieniem powyższego, aby było zgodnie z art.107 §3 kpa". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium odnosi się także szczegółowo do zarzutów zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą jej wydania był art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz.593 z późn. zm.), zgodnie z którym osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. (§1) W świetle § 5 cyt. przepisu ustalenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia usług opiekuńczych należy do uznania ośrodka pomocy społecznej. Jest to tzw. uznanie administracyjne, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z.10, s.32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002 r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.) kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądów dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art.7, 77 §1 i 80 kpa. W niniejszej sprawie organy przeprowadziły wyczerpująco postępowanie dowodowe i podjęły wszelkie możliwe czynności dowodowe. Organ pomocy społecznej 8-krotnie podejmował próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r. wezwał skarżącego do dostarczenia odcinka renty za październik i listopad 2011 r., aktualnego zaświadczenia lekarskiego z Poradni Zdrowia Psychicznego stwierdzającego systematyczne leczenie i przyjmowanie leków, dowodów na ponoszone wydatki (imiennych faktur), które świadczyłyby o znacznych wydatkach. Na pismo to skarżący nie odpowiedział. Aktualizację wywiadu środowiskowego udało się pracownikom socjalnym przeprowadzić dopiero w dniu 17 lutego 2012 r. Nie można więc zarzucić organowi I instancji, iż nie przeprowadził wyczerpująco postępowania wyjaśniającego, bowiem podjął on wszelkie możliwe i niezbędne czynności dowodowe zmierzające do ustalenia sytuacji zdrowotnej i rodzinnej Z. W., a wynikom tych ustaleń nie można zarzucić dowolności. Słusznie organy uznały, iż w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania Z. W. pomocy społecznej w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia 11 czerwca 2001 r. zaliczono Z. W. z powodu zaburzeń psychicznych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności typu "P" oraz wskazano, że wymaga on częściowej opieki osób drugich. Prawidłowo przyjęły organy, że zgodnie z art.8 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz.1055) kryterium dochodowe dla skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, co stanowi 133,05% jego dochodu (634,64 : 477,0 zł x 100%). W myśl natomiast § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz.1598 z późn. zm.), jeżeli dochód osoby zawiera się w przedziale od 132,5% do 165% odpłatność wynosi 3%. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy nie przekroczyły granic przysługującego im uznania przyznając skarżącemu usługi w wymiarze 6 godzin dziennie w dni powszednie, bo taki wymiar godzin jest uzasadniony w świetle zebranych dowodów. Również odpłatność za te usługi została obliczona zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, zaś w uzasadnieniu decyzji wskazano sposób wyliczenia. Bezzasadne są zarzuty skarżącego zawarte w skardze. Żądanie skarżącego dotyczące przyznania usług opiekuńczych na zasadzie przedłużenia na kolejny okres (skoro orzeczenie lekarskie stwierdza jego trwałą niepełnosprawność) jest pozbawione podstaw prawnych. Zakres, rodzaj i wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych ulegają bowiem zmianie zależnie od aktualnych potrzeb wnioskodawcy, które podlegają każdorazowej ocenie organu przyznającego pomoc. Nie można również zarzucić organom pozostawania w bezczynności, bowiem to sam skarżący wbrew wymogom wynikającym z art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uniemożliwiał przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Aktualizacja taka w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, powinna być sporządzona nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo zmiany braku danych. Organy odniosły się także do zarzutu nieuwzględnienia zajęcia komorniczego i szczegółowo wyjaśniły w jaki sposób i na jakiej podstawie obliczyły dochód skarżącego, podkreślając, że nie wliczono do dochodu pomocy w kwocie 200 zł miesięcznie przyznanej na zakup żywności. Mając zatem na względzie przyjęte okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, ich uzasadnienia odpowiadają wymaganiom wynikającym z art. 107 §3 kpa, dlatego też na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz §14 ust. 2 "c" i §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).