II SA/Lu 655/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. W dniu 1 kwietnia 2014 r. S. P. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków, przeznaczonych na okres trzech miesięcy, wycenionych na kwotę 611,55 zł - po 203,85 zł miesięcznie. Wskazał, że są to leki ratujące życie. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L.. decyzją z dnia [...] r. przyznał wnioskodawcy specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w miesiącu kwietniu 2014 r. w kwocie 150 zł. Organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Sprawa Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 1 października 2011 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym na stałe. Leczy się z powodu astmy, rozedmy płuc, depresji, nadciśnienia i zwyrodnienia kręgosłupa. Na jego dochód w łącznej wysokości 542,92 złotych składa się zasiłek stały w wysokości 400, 89 złotych oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 143,03 złotych. Dochód ten przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającego osobę samotnie gospodarującą do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ustalone na kwotę 542,00 zł. Organ podkreślił, że wnioskodawca korzysta w szerokim zakresie z systematycznie udzielanej przez organ niezbędnej pomocy. Objęty jest stałą pomocą w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. Za miesiące kwiecień , miesiąc i czerwiec pomoc ta wynosi po 250 złotych miesięcznie. Otrzymuje ponadto zasiłki celowe na częściowe pokrycie kosztów leczenia i zakupu leków. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna spełnia rolę jedynie wspomagającą, uzupełniającą własne możliwości osób ubiegających się o jej udzielenie, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny odpowiadać okolicznościom uzasadniającym pomoc. Wskazał ponadto, że nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłaszanych potrzeb bytowych, a jedynie wspiera osoby i rodziny, które nie są wstanie zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb życiowych. W odwołaniu od powyższej decyzji S. P. wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc o przyznanie zasiłku celowego w wysokości niezbędnej do zakupu leków, tj. w kwocie 611,55 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] r. rozpatrując powyższe odwołanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia w kwietniu 2014 r. w kwocie 350 zł. Zdaniem Kolegium stan zdrowia i możliwości finansowe wnioskodawcy uzasadniają pomoc w większym zakresie. Zwrócono uwagę na stałe wydatki, do których należą opłaty czynszowe w kwocie 248,18 zł (pismo Międzyosiedlowej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 27 marca 2014 r.) oraz wydatki związane z zakupem leków, a stwierdzone schorzenia uzasadniają regularne ich przyjmowanie. Jak wynika z przedstawionych kopi recept wystawionych w dniu 27 marca 2014 r. koszt ich realizacji to kwota 611,55 zł. Ponadto stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, co potwierdza orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 października 2011 r. Nr 31116/10/11, na podstawie którego zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym na stałe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. P. wskazał, że nie przyznanie mu zasiłku celowego w wysokości 611,55 zł na zakup leków, za okres trzech miesięcy, nie tylko uniemożliwia mu właściwe leczenie zgodnie z zaleceniami lekarskimi, ale naraża na ciężkie kalectwo lub utratę życia. Skarżący wyjaśnił, że Kolegium przyznawał mu już specjalny zasiłek celowy na pokrycie części kosztów zakupu leków w 2012 r. w kwocie 477 zł za okres 3 miesięcy, , w dniu 7 października 2013 r. w kwocie 450 zł na trzy miesiące oraz 25 października 2013 r. w kwocie 400 zł za okres trzech miesięcy mimo, że jego sytuacja materialna nie uległa zmianie. Obecnie jego sytuacja zdrowotna i finansowa uległa pogorszeniu, a Kolegium przyznało mu 350 zł za I kwartał 2014 r. Wskazał, że zgłoszone potrzeby znacznie przewyższają kwotę 2000 zł za okres trzech miesięcy, a pięć posiłków dla osoby samotnej i nieporadnej, na diecie dostosowanej do jego schorzeń, by nie zniweczyć leczenia farmakologicznego jest bardzo kosztowne. Wskazał, ze kwota dochodzona jest ponad trzykrotnie niższą od zgłoszonych potrzeb, a tym samym pełni jedynie funkcję wspierającą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia zatem jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 7 ustawy pomocy udziela się osobom i rodzinom między innymi z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej w opisanej w tym przepisie sytuacji kryteria dochodowe ustala Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało znajdujące zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), zgodnie z którym od dnia 1 października 2012 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone w wysokości 542 zł, jak właściwie przyjęto w zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z niekwestionowanymi ustaleniami dochód skarżącego wynosi 542,92, co oznacza, że nie spełnia wymogów uzyskania pomocy. Z uwagi na niewielkie przekroczenie wspomnianego kryterium organy słusznie zastosowały rozwiązanie przyjęte w art. 41 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z art. 41 pkt 1 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca ograniczył wysokość pomocy, która może być udzielona w formie nie podlegającego zwrotowi specjalnego zasiłku celowego, do kwoty odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Taka regulacja niewątpliwie wiąże się z zupełnie wyjątkowym charakterem świadczenia, którego beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, to jest konieczności spełnienia kryterium dochodowego, powyżej którego przyjmuje się możliwość, co do zasady, samodzielnego przezwyciężenia trudności. Zwrócić natomiast należy uwagę, że omawiane świadczenie udzielane jest w ramach uznania administracyjnego. Decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie – że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne, pozwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Podkreślić należy, że decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.), natomiast sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.), a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. W tym przypadku nie ma podstaw do zarzucenia organowi przekroczenia granic uznania. Kwota przyznanego świadczenia opierała się zarówno na ocenie sytuacji materialnej oraz potrzeb wnioskodawcy, jak i własnych możliwości finansowych. Zwrócono uwagę również na zakres już udzielonej pomocy i objęcie skarżącego stałą pomocą w różnych formach, tak pieniężnych jak i niepieniężnych. Podkreślić natomiast należy, że wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie mogą być oparte na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 270 ze zm.) skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 461).