II SA/Lu 66/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton - Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący, w terminie do jego opłacenia, złożył wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Wniosek powyższy został potraktowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym skarżący został wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w terminie nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa ogrodniczego, a koszty jego funkcjonowania przewyższają ceny na produkcję ogrodniczą. Podniósł, iż posiadane oszczędności przeznaczył na leczenie matki, która zmarła [...], na konieczny remont domu dokonany w [...] i [...] oraz na koszty opracowania dokumentacji technicznej w celu zalegalizowania samowoli budowlanej. W dalszej części urzędowego formularza podał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wykazał, że w skład jego majątku wchodzi dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna (gospodarstwo ogrodnicze) o pow. [...] ha oraz ciągnik rolniczy marki "[...]" z [...]. Podał, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. W rubryce urzędowego formularza odnoszącej się do osiąganych dochodów, podał, że za rok 2007r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie) oraz że w 2008r. nie osiągnął żadnych dochodów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: W myśl art. 246 ( 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Oświadczenie strony skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny sytuacji materialnej strony. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało czy powierzchnia gospodarstwa rolnego wykazanego we wniosku, została podana w hektarach fizycznych czy przeliczeniowych, brak było danych w zakresie uzyskania (bądź odmowy) płatności bezpośrednich do prowadzonego gospodarstwa rolnego, przyznawanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Strona nie wykazała również rodzaju i wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie. Z kolei podnosząc w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że prowadzi gospodarstwo ogrodnicze, nie wykazała czy prowadzi (czy też nie) działy specjalne produkcji rolnej. Ponadto wskazując we wniosku na brak zasobów pieniężnych i nieosiąganie obecnie jakichkolwiek dochodów strona nie wyjaśniła, z czego się utrzymuje. W związku z powyższym, pismem z dnia 24 marca 2009r., wezwano stronę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, w tym: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o prawo pomocy, bądź oświadczenia o ich nieposiadaniu; zaświadczenia właściwego urzędu gminy o wielkości gospodarstwa rolnego wykazanego we wniosku w ha fizycznych i przeliczeniowych, bądź decyzji wymiarowej podatku rolnego za 2008r.; w przypadku prowadzenia działu specjalnego produkcji rolnej, zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za 2008r. oraz za styczeń i luty 2009r.; decyzji właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie dopłat do posiadanego gospodarstwa rolnego za 2007r. i 2008r., a w przypadku nieubiegania się o takie dopłaty złożenie stosownego oświadczenia; oświadczenia skarżącego w zakresie rodzaju i wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie oraz oświadczenia skarżącego czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak, to nadesłanie wydanych w tym zakresie decyzji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 8 kwietnia 2009r., w którym oświadczył, że nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a jego stałe miesięczne wydatki na podstawowe potrzeby związane z wyżywieniem, opłatą za energię elektryczną, paliwo do samochodu osobowego wynoszą ok. [...] zł. Do w/w pisma skarżący załączył: wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] do [...];nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za 2009r. w podatku rolnym i leśnym oraz decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2008r. w kwocie [...] zł. W wyniku analizy nadesłanego przez skarżącego dodatkowego oświadczenia i załączonych do niego dokumentów źródłowych, powstały wątpliwości z jakich środków skarżący pokrywa wymienione w oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2009r. stałe, miesięczne wydatki. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wykazał, że w 2007r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, zaś w 2008r. i obecnie wykazał brak dochodów. Jednocześnie w piśmie z 8 kwietnia 2009r., odnośnie dochodów z gospodarstwa oświadczył, że ceny w 2007r. i wcześniej były bardzo korzystne i przyniosły znaczne zyski oraz że z tych "zapasów" się utrzymuje. Natomiast w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zasoby pieniężne. Ponadto w oświadczeniu z dnia 8 kwietnia 2009r. podał, że miesięcznie tytułem stałych wydatków (wyżywienie, energia elektryczna, paliwo) wydaje ok. [...] zł, jednakże nie wskazał źródeł ich finansowania. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego z banku [...] za okres od [...] do [...] wykazuje, że w tym okresie na konto skarżącego Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przelała kwotę płatności za 2008r. w wysokości [...] zł, innych wpłat nie było. Z wyciągu tego wynika również, że skarżący w okresie od [...] do [...] dokonał dwóch przelewów (w ramach zlecenia stałego) na konto [...] Zakładów Energetycznych (jeden z dnia [...] na kwotę [...] zł; drugi z dnia [...] na kwotę [...] zł), poza tym nie dokonywał żadnych wypłat. Saldo końcowe na jego rachunku wynosi [...] zł. Z powyższego wynikało, że swoje stałe miesięczne wydatki w wysokości [...] zł (poza opłatami dokonywanymi na rzecz [...] Zakładów Energetycznych), skarżący pokrywał z innych środków, niż wykazane na rachunku bankowym posiadanym w [...]. W związku z powyższymi wątpliwościami, ponownie wezwano skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym: oświadczenia skarżącego, w którym wykaże, z jakich zasobów finansowych pokrywa stałe miesięczne wydatki wynoszące wg. oświadczenia ok. [...] zł, a w przypadku posiadania innych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), nadesłanie wyciągów z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. od 15 grudnia 2008r. do 15 marca 2009r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 23 kwietnia 2009r., w którym oświadczył, że koszty funkcjonowania gospodarstwa w 2008r., jak też swoje utrzymanie pokrył z zasobów pieniężnych otrzymanych w 2007r. Ponadto otrzymywał pieniądze za sprzedawane [...] za okres od października do lutego 2009r., jednak pieniądze te nie trafiały na jego konto, gdyż odbiorcami były osoby z [...], które za towar płaciły gotówką w jego domu. Skarżący podniósł również, że nie ma obowiązku prowadzenia księgowości, wobec czego w zakresie "rentowności" jego gospodarstwa, może dokonać oceny jedynie w przybliżeniu. W tym miejscu podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., ciąży na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej szeroko pojętej sytuacji materialnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków na utrzymanie) z wielkością obciążeń tytułem kosztów sądowych, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. Stwierdzić należy, że strona nie wyjaśniła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej, w szczególności dotyczących wysokości osiąganych dochodów z prowadzenia działalności rolniczej, posiadanych zasobów finansowych i źródeł finansowania stałych miesięcznych wydatków. Oświadczenia strony złożone w tym zakresie są ze sobą sprzeczne. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podała, że osiągnęła dochody za 2007r., a w 2008r. i 2009r. nie wykazała żadnych dochodów. Strona wskazała jednocześnie na brak jakichkolwiek zasobów finansowych. Natomiast w dodatkowym piśmie z dnia 8 kwietnia 2009r. strona oświadczyła, że utrzymuje się z zysków osiągniętych w 2007r. W ocenie referendarza, gdyby strona w chwili składania wniosku nie posiadała żadnych zasobów finansowych, ani dochodów, to nie miałaby z czego pokrywać swoich stałych wydatków, które według oświadczenia z dnia 8 kwietnia 2009r. wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Należy również wziąć pod uwagę oświadczenie strony z dnia 23 kwietnia 2009r., w którym strona przyznaje, że w okresie od października 2008r. do lutego 2009r. uzyskiwała pieniądze za sprzedany towar ([...]). Jednakże strona nie ujawniła, jakie osiągnęła z tego tytułu dochody, ponadto przepływ tych środków nie został zarejestrowany na koncie bankowym strony, gdyż jak potwierdza sama strona, pieniądze otrzymywała w gotówce, bezpośrednio u siebie w domu. Nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje okoliczność, iż jak wynika z wyciągu bankowego wystawionego za okres od [...] do [...], na konto strony w dniu [...] została przelana kwota dopłat bezpośrednich w kwocie [...] zł, a saldo końcowe wynosi [...] zł. Analiza operacji na koncie strony wskazuje, że w w/w okresie strona nie dokonywała żadnych wypłat poza dwoma przelewami na konto Zakładów Energetycznych na kwotę [...] zł i [...] zł. Z powyższego wynika, że swoje stałe wydatki w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (poza wydatkami na energię) strona pokrywała z innych środków, których posiadania i wysokości nie ujawniła, mimo dwukrotnego wezwania. Reasumując powyższe, strona uniemożliwiła ustalenie, jakie są jej realne możliwości finansowe. Tym samym strona skarżąca nie wykazała, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy określone art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Brak jest zatem podstaw do uznania, że strona znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 należało orzec jak w sentencji.