II SA/Lu 661/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewódzki Inspektor Sanitarny z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w związku z wprowadzeniem do obrotu środków zastępczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewódzki Inspektor Sanitarny na rzecz skarżącego M. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...] grudnia 2016 r. wymierzającą M. S. karę pieniężną w wysokości 50 000 zł za wprowadzenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: W dniu [...] sierpnia 2015 r., funkcjonariusze policji przeszukali mieszkanie zajmowane przez M. S. W toku przeszukania zabezpieczono krystaliczną, częściowo zbryloną substancję koloru jasnobeżowego, znajdującą się w dwóch czarnych workach, w łóżku w sypialni rodziców skarżącego, wagę elektroniczną, laptop, telefony, karty SIM, odręczne notatki skarżącego i naklejki nadawcze. Następnie, w Urzędzie Pocztowym nr [...] w L. funkcjonariusze policji zabezpieczyli 11 przesyłek o łącznej wadze ok 11 kg, nadanych na różnych adresatów: - [...] sierpnia 2015 r., przesyłkę nr [...]; - [...] sierpnia 2015 r., przesyłki o nr [...],[...],[...],[...],[...] oraz przesyłkę o nr [...]; - [...] września 2015 r., przesyłkę o nr [...]; - [...] września 2015 r., przesyłkę o nr [...]; - [...] września 2015 r., przesyłkę o nr [...] oraz przesyłkę o nr [...]. Zabezpieczone przez funkcjonariuszy substancje zostały poddane opinii biegłego z zakresu kryminalistycznych badań chemicznych. Zgodnie z opiniami nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz opinią nr [...] z dnia [...] września 2015 r., w składzie zabezpieczonych substancji stwierdzono 4-chlorometkatynon (4-CMC, klefedron), który wykazuje działanie psychoaktywne i nie jest ujęty w załącznikach do ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2017 r., poz. 783 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii". Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. zakazał wprowadzenia do obrotu środka zastępczego w postaci krystalicznej, częściowo zbrylonej substancji koloru jasnobeżowego, zawierającego 4-CMC (4-chlorometkatynon), zabezpieczonego w dniach [...] sierpnia 2015 r. – [...] września 2015 r. (pkt 1), nakazał wycofanie środka zastępczego z obrotu (pkt 2) oraz orzekł o przepadku na rzecz Skarbu Państwa i zniszczeniu środka zastępczego (pkt 3). Decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] października 2016 r. i wobec niewniesienia odwołania stała się ostateczna. Następnie, postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych, zaś decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. wymierzył skarżącemu karę w wysokości 50 000 zł. Decyzji nadano jednocześnie rygor natychmiastowej wykonalności. W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 44 b ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zakazuje się wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. Natomiast w myśl art. 52 a ust. 1 tej ustawy, kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy lub nową substancję psychoaktywną, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20 000 zł do 1 000 000 zł. Przez wprowadzenie do obrotu, stosownie do art. 4 pkt 34 ustawy należy rozumieć udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. Środkiem zastępczym jest produkt zawierający co najmniej jedną nową substancję psychoaktywną lub inną substancję o podobnym działaniu na ośrodkowy układ nerwowy, który może być użyty zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej lub w takich samych celach jak środek odurzający lub substancja psychotropowa, których wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu nie jest regulowane na podstawie przepisów odrębnych; do środków zastępczych nie stosuje się przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów (pkt 27). Organ wskazał, że w razie ustalenia wytworzenia lub wprowadzenia środka zastępczego organ jest zobowiązany nałożyć karę administracyjną w wysokości uwzględniającej w szczególności ilość środka lub substancji. Nie ma przy tym znaczenia, czy odbiorca środka zastępczego zamierza przeznaczyć go na własny użytek, czy też przekazać go dalszym odbiorcom. Ponadto kara pieniężna za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych ma charakter kary administracyjnej, niezależnej od odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony. Podstawą zastosowania sankcji jest bowiem obiektywny fakt naruszenia prawa. Zdaniem organu, bez znaczenia pozostaje także to, czy skarżący miał świadomość, że wprowadzona substancja należy do grupy środków zastępczych. Skarżący znał nazwę sprowadzanego środka i miał możliwość sprawdzenia co to za substancja. W toku postępowania skarżący przyznał się do zgromadzenia znacznej ilości tej substancji, łącznie ok 13 kg. Przyznał także, że wcześniej zamawiał już tę substancję, jednak pod innymi nazwiskami, ponieważ celnicy zatrzymali kiedyś zamówiony środek i nie chciał, żeby taka sytuacja się powtórzyła. Organ uznał, że twierdzenia skarżącego w zakresie sposobu wykorzystania sprowadzonej substancji i celu zakupu nie zasługują na uwzględnienie. Próba udowodnienia właściwości czyszczących środka w ocenie organu była nieprzekonywująca, zaś skarżący, mimo zapewnień, nie przedstawił dokumentów towarzyszących transakcji. Ponadto sposób składania zamówień, wykorzystywanie w tym celu fikcyjnych danych osobowych, okoliczności odbioru przesyłek, miejsce przechowywania substancji, jej ilość oraz zanieczyszczona środkiem waga, przemawiają za tym, że skontrolowana substancja była przeznaczona do obrotu w rozumieniu art. 4 pkt 34 ustawy. W konsekwencji organ przyjął, że w okolicznościach niniejszej sprawy adekwatna będzie kara pieniężna w wysokości 50 000 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. S. wniósł o uchylenie w całości powyższej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez pobieżne, a nie dokładne wyjaśnienie sprawy, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przejawiające się w: - nie uwzględnieniu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji treści postanowienia Komendy Wojewódzkiej Policji w L., wydanego [...] grudnia 2015 r. w sprawie [...], na mocy którego postępowanie karne prowadzone w sprawie wprowadzenia do obrotu znacznej ilości środków zastępczych zostało umorzone, zaś w treści uzasadnienia tego postanowienia wskazano, że przesłuchanie świadków nie potwierdziło, aby skarżący wprowadzał do obrotu środek zastępczy; - nie uwzględnienie, że w toku postępowania karnego nie zgromadzono innych dowodów mogących potwierdzić wprowadzanie do obrotu środka zastępczego; - nie wskazaniu, jakie dowody według opinii organu świadczą o spełnieniu przesłanek odpowiedzialności z art. 52a ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, tj. które dowody wskazują na wprowadzanie obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środka zastępczego; - nie ustalenie, jaka ewentualnie ilość środka zastępczego oraz w jakim okresie została wprowadzona do obrotu z jednoczesnym apriorycznym przyjęciem, że taki proceder miał miejsce; - wymierzenie kary pieniężnej bez poczynienia ustaleń w zakresie ilości wprowadzonego do obrotu środka zastępczego pomimo, że zgodnie art. 52a ust. 3 ustawy, wysokość kary pieniężnej jest uzależniona od ilości wprowadzonego do obrotu środka zastępczego; 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 4 ust. 34 oraz art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, poprzez błędną wykładnię polegającą na: - uznaniu, że adresatem normy zawartej w art. 52a ust. 1 jest także posiadacz – odbiorca środka zastępczego; - uznaniu, że w zakresie przesłanki wprowadzenia do obrotu środka zastępczego mieści się także zachowanie polegające na nabyciu tego środka przez dany podmiot w celu własnego spożycia; - utożsamieniu odbiorcy środka zastępczego (osoby trzeciej w rozumieniu powołanych przepisów), z podmiotem dystrybuującym ten środek, tj. z podmiotem wprowadzającym do obrotu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 4 pkt 34 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (aktualnie Dz.U. z 2017 r., poz. 783) zwanej dalej "u.p.n.", zwrot "wprowadzenie do obrotu" oznacza udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. W art. 44 b ust. 1 u.p.n, ustawodawca zakazał wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych i innych substancji psychoaktywnych. Z art. 52a ust. 1 u.p.n. jasno wynika, że odpowiedzialności administracyjnej podlega obiektywnie każda osoba, która wprowadza do obrotu środek zastępczy (tzw. dopalacze). W utrwalonym orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że przez "wprowadzenie do obrotu", o jakim mowa w art. 52a ust. 1 u.p.n., należy rozumieć udostępnienie w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu osobie trzeciej odpłatnie lub nieodpłatnie, środka zastępczego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2684/13; z dnia 29 września 2015 r., sygn., akt II OSK 1407/15; z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt: II OSK 2255/15, II OSK 1400/15, II OSK 996/15, II OSK 1799/15, II OSK 2794/15, II OSK 2984/15 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu: z dnia 15 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 40/16; z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 526/16 i z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 385/16, w Gliwicach: z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 674/16). W przedmiotowej sprawie organy administracji sanitarnej przy nakładaniu kary administracyjnej oparły się wyłącznie na domniemaniu, że zakwestionowane środki zastępcze były w przeszłości i miały zostać w przyszłości wprowadzone do obrotu. W świetle obowiązujących regulacji normatywnych, wydanie decyzji w oparciu o domniemanie jest niedopuszczalne, choćby owo domniemanie było poparte logiczną argumentacją dotyczącą okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, takich jak: sposób składania zamówień (m.in. podanie fikcyjnych danych osobowych odbiorców), sposób odbierania przesyłek, miejsce przechowywania substancji, jej znaczna ilość (13 kg) i zanieczyszczona środkiem zastępczym waga. Wynika to jednoznacznie z brzmienia art. 4 pkt 34 u.p.n., który w pojęciu "wprowadzenie do obrotu" nie uwzględnił takich sytuacji, jak na przykład przygotowanie do obrotu. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt. II SA/Kr 648/17, który uznał, że samo przygotowanie do wprowadzenia do obiegu znacznej ilości środków zastępczych nie jest jednak wystarczające do uznania, że to wprowadzenie nastąpiło. Może mieć ono znaczenie dla wysokości wymierzonej kary, ale tylko wówczas, gdy już stwierdzono (za pomocą jednoznacznych dowodów) wprowadzenie chociaż ich części do obiegu, bowiem istnienie dowodów w tym przedmiocie, ma co do zasady znaczenie dla wymiaru kary pieniężnej przewidzianej w art. 52a ust. 1 u.p.n. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania odpowiednich dowodów i ich oceny, w myśl reguł przewidzianych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zmaterializowanie owych reguł powinno przejawiać się w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a. Analiza zaskarżonej decyzji przekonuje, że została ona wydana z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co pociągnęło za sobą wadliwe zastosowanie art. 52a ust. 1 u.p.n. Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy dostosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu. Dla przypisania konkretnej osobie odpowiedzialności z art. 52a ust. 1 u.p.n., konieczne jest wskazanie rzeczywistych dowodów świadczących o wprowadzeniu do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środka zastępczego lub nowej substancji psychoaktywnej. Dowodów nie mogą zastąpić domniemania, że do takiej czynności doszło lub mogło dojść. Z tych względów, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłaty za czynności adwokackie. Na koszty (w łącznej kwocie 5.117 zł) składają się: wpis od skargi w kwocie 1.500 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, minimalna stawka opłaty za czynności adwokackie w kwocie 3.600 zł.