II SA/Lu 665/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] przyznał T. W. pomoc w formie usług opiekuńczych świadczonych przez Stowarzyszenie S. w L. ul. I. 3 w wymiarze 2 godzin dziennie – w okresie od 2 maja 2011 r. do 30 września 2011 r. z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Ustalił, iż pełna odpłatność za usługi opiekuńcze wynosi 8,90 zł za godzinę, z czego kwotę 5,34 zł za godzinę pokrywa T. W. Organ I instancji określił, że zakres przedmiotowy usług obejmuje pomoc przy paleniu w piecu c.o. z przynoszeniem opału oraz pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, przygotowanie posiłków i zakupy. Kierownik OPS odstąpił od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenia w całości, uznając, iż niweczyłoby to skutki udzielonej pomocy oraz nadał wskazanej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek T. W., która pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. zwróciła się do organu I instancji o przedłużenie usług opiekuńczych w wymiarze 6 godzin dziennie. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] kwietnia 2011 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że jej sytuacja rodzinna, mieszkaniowa i zdrowotna nie uległa zmianie oraz nie wyraziła zgody na podanie aktualnych wydatków mieszkaniowych. Organy administracji ustaliły, że ostatnie dane na temat wydatków mieszkaniowych i innych należności T. W. znajdują się w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] grudnia 2010 r., w którym wskazano, iż nadal prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, zaś w tym samym budynku mieszka pozostający z nią w separacji mąż, który również prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wydatki wnioskodawczyni wynoszą miesięcznie: 60 zł na opłacenie rachunków za energię elektryczną, 40 zł na wywóz nieczystości, 120 zł na zakup leków i środków higienicznych, 50 zł na opłacenie rachunków za telefon oraz 60 zł na opłacenie kosztów skarg i zażaleń kierowanych do właściwych organów w jej sprawach. Wnioskodawczyni zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze, w którym przygotowuje posiłki i gdzie zainstalowany jest kocioł c.o., ogrzewający jej pokój oraz przedpokój. T. W nadal wymaga systematycznego leczenia i przyjmowania lekarstw z powodu astmy oskrzelowej. Orzeczeniem z dnia [...] października 2010 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. ponownie zaliczył ją do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dochód strony stanowi emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie, z tym, że kwotę [...] zł miesięcznie potrąca organ rentowy na poczet zaległości komorniczych i dlatego też faktycznie otrzymuje ona kwotę [...] zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., [...], przyznano wnioskodawczyni świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 200 zł na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją przyznał T. W. usługi opiekuńcze od dnia 2 maja 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. w wymiarze 2 godzin dziennie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że 2 godziny usług opiekuńczych w zakresie wskazanym w decyzji organu I instancji powinno zaspokoić potrzeby odwołującej. W ocenie Kolegium przyznane usługi opiekuńcze są adekwatne do sytuacji zdrowotnej T. W. i powinny w zupełności zaspokoić potrzeby skarżącej obejmujące pomoc w czynnościach związanych z paleniem w piecu, robieniem zakupów czy też wykonywaniem koniecznych prac w domu. W ocenie organu przemawia za tym fakt, iż wnioskodawczyni wcześniej zrezygnowała z przyznanych jej usług opiekuńczych. . Zasadne było również, w ocenie Kolegium, stanowisko organu I instancji, który mając na względzie sytuację finansową odwołującej i ponoszone przez nią wydatki, na podstawie uchwały Rady Gminy [...] z dnia 2 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze uznał, że żądanie zwrotu wydatków stanowiłoby nadmierne obciążenie dla odwołującej i odstąpił od żądania ich zwrotu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła T. W. Skarżąca zarzuciła, iż uniemożliwiono jej wzięcie czynnego udziału w postępowaniu. Stwierdziła, że rozstrzygnięcie organów obu instancji narusza prawo, a przyznany wymiar usług opiekuńczych ma charakter symboliczny, jest nieadekwatny do jej stanu zdrowia i został orzeczony na zbyt krótki okres. Skarżąca podniosła, iż usługi opiekuńcze powinny być przyznane na taki okres, by sądy kontrolowały zgodność z prawem trwających jeszcze usług. Wskazuje, że decydujące znaczenie przy określeniu wymiaru usług opiekuńczych winno mieć zaświadczenie z dnia 5 października 2010 r., w którym wskazano na pogorszenie się jej stanu zdrowia. Skarżąca zarzuciła również organom administracji naruszenie art. 10, art. 77 § 4, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a. Wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania administracyjnego. Do skargi skarżąca dołączyła kserokopie dokumentów w postaci: pisma OPS w N. z dnia [...] stycznia 2009 r. skierowanego do Gminnego Ośrodka Zdrowia w N. z prośbą o wyjaśnienie wątpliwości w sprawie zaświadczenia lekarskiego dotyczącego przyznania usług opiekuńczych T. W., pismo Dyrektora ZOZ w N. z informacją dotyczącą stanu zdrowia T. W., protokół rozprawy administracyjnej z dnia [...] maja 2009 r. przeprowadzonej przed Wójtem Gminy [...] oraz pismo OPS w N. skierowane do T. W. z prośbą o dostarczenie aktualnego zaświadczenia o stanie zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skargi nie można uznać za zasadną, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Art. 7 k.p.a. wskazuje, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązek wnikliwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy należy nie tylko do organu I instancji, ale także, w myśl art. 136 i 138 k.p.a. - w razie zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej - do organu odwoławczego. Z uwagi na to, iż przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie usług opiekuńczych, zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa". Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Świadczenie niepieniężne w postaci usług opiekuńczych jest jedną z form pomocy społecznej. W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy, pomoc ta przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do ust. 2 cytowanego przepisu usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Przyznając usługi opiekuńcze ośrodek pomocy społecznej ustala ich zakres, okres oraz miejsce świadczenia w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku prowadzonego postępowania. W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (pozostaje w separacji z mężem, zamieszkałym w tym samym domu) i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, z tym, że kwotę [...] zł miesięcznie potrąca organ rentowy na poczet zaległości komorniczych i dlatego też wypłacana jest jej kwota [...] zł. Wskazano również, iż w dniu 18 lutego 2011 r. przyznano skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 200 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2011 do 31 grudnia 2011 r. Stałe miesięczne wydatki skarżącej obejmują: 60 zł na opłacenie rachunków za energię elektryczną, 40 zł na wywóz nieczystości, 120 zł na zakup leków i środków higienicznych, 50 zł na opłacenie rachunków za telefon oraz 60 zł na opłacenie kosztów skarg i zażaleń kierowanych do właściwych organów w jej sprawach. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. w dniu [...] października 2010 r. wynika, że skarżąca jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym w okresie do 31 października 2013 r. i nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca jest więc zdolna do samodzielnej egzystencji. Przedłożone zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2010 r., które zawiera stwierdzenie, że skarżąca "wymaga pomocy osób drugich w samodzielnej egzystencji", winno być oceniane w łączności z powołanym wyżej orzeczeniem. Zaświadczenie to, jak wynika z jego treści, zostało wydane dla potrzeb Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L., który oceniając stan zdrowia skarżącej oraz całokształt przedstawionej przez nią dokumentacji lekarskiej (w tym również przedmiotowe zaświadczenie) orzekł, iż nie wymaga ona pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a jedynie winna korzystać z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2009 r. wynika, że T. W. ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach związanych z obsługą pieca centralnego ogrzewania, a w czasie zaostrzenia dolegliwości może ona wymagać pomocy w robieniu zakupów oraz pracach domowych związanych z zakurzeniem. Jednocześnie zaświadczenie to stwierdza, że skarżąca nie wymaga stałej, ośmiogodzinnej opieki. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż w rozpoznawanej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Również zarzut naruszenia art. 10 i 81 k.p.a. jest bezpodstawny. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by skarżąca została pozbawiona możliwości brania udziału w postępowaniu, udowadniania swoich twierdzeń czy też składania wyjaśnień. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełniało wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organ prawidłowo wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności dowodowej. Prawidłowo wskazano także podstawę prawną decyzji oraz przytoczono przepisy prawa. Organy prawidłowo oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy orzekając w kwestii oceny stanu zdrowia skarżącej. Nie ma bowiem podstaw, by uznać T. W. za osobę wymagającą stałej pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych. Stan zdrowia skarżącej nie pozwala jedynie na wykonywanie pewnych czynności, w szczególności związanych z obsługą pieca centralnego ogrzewania, nie ma zatem potrzeby przyznawania skarżącej usług opiekuńczych w celu stałej, codziennej pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc pod uwagę, że usługi przyznane zaskarżoną decyzją przypadają na okres letni, kiedy to palenie w piecu centralnego ogrzewania odbywa się jedynie sporadycznie, w pełni uzasadnione było przyznanie skarżącej pomocy we wskazanym wymiarze. Sąd uznał zatem za prawidłowe stanowisko organów, iż przyznanie skarżącej usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie jest adekwatne do jej stanu zdrowia. W ocenie Sądu przyznane w takiej formie świadczenie zapewni skarżącej odpowiednią opiekę higieniczną, pielęgnację oraz pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. Zapewnienie skarżącej kontaktów z otoczeniem, zgodnie ze stanowiskiem ustawodawcy, jest natomiast ograniczone możliwościami organu. Również fakt, iż skarżącej w okresie od 10 stycznia 2011 r. do 30 kwietnia 2011 r. przyznano usługi opiekuńcze w wymiarze 3 godzin dziennie, nie przemawia za tym, by uznać iż przyznanie skarżącej usług opiekuńczych w późniejszym czasie w mniejszym wymiarze stanowi naruszenie prawa. Należy bowiem mieć na uwadze, iż określenie wymiaru usług o których mowa w art. 50 ustawy o pomocy społecznej leży w gestii organu administracji i ma charakter ograniczony aktualnymi możliwościami ośrodka pomocy. Mniejszy wymiar przyznanych usług znajduje też uzasadnienie we wskazanym wyżej fakcie, iż dotyczą one okresu letniego, kiedy znacznie zmniejszone są potrzeby palenia w piecu c.o. Sąd nie kwestionuje także długości okresu na jaki zostały przyznane przedmiotowe usługi. Rozstrzygnięcie tej kwestii zostało także pozostawione uznaniu organów administracji. Ubocznie należy zauważyć, że skarżąca może uzyskać pomoc w tej formie na dalszy okres czasu, o ile złoży w tym celu stosowny wniosek. Nieuzasadniony pozostaje także zarzut naruszenia przez organy art. 100 ustawy o pomocy społecznej, tj. zasady kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Skarżąca wprawdzie nie uzyskała w niniejszej sprawie świadczenia w wymiarze i zakresie czasowym, jakiego się domagała, organ jednak prawidłowo wskazał, iż spełnienie oczekiwań skarżącej w ich pełnym zakresie jest niemożliwe ze względu na ograniczone możliwości finansowe ośrodka. Pomimo tych ograniczeń skarżąca jest objęta pomocą od lat, i tak np. w 2010 r. uzyskała ona pomoc w kwocie 5306 zł, natomiast w I kwartale 2011 r. wypłacono jej 1377,20 zł. Nie ma więc podstaw, by uznać, że w przedmiotowej sprawie organ nie kierował się dobrem T. W Sąd uznał także za nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa przez członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Z. C. oraz pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] H. L. poprzez orzekanie w zakresie stanu zdrowia skarżącej bez posiadania niezbędnego wykształcenia. Z akt sprawy nie wynika, by którekolwiek ze zgromadzonych w sprawie zaświadczeń lekarskich zostało wydane przez osoby do tego nieuprawnione. Nie można uznać, by wskazane powyżej osoby podczas wykonywania swoich funkcji w jakikolwiek sposób przekroczyły swoje uprawnienia. Przeprowadzona w toku postępowania ocena stanu zdrowia skarżącej była wynikiem zgromadzonych w toku postępowania zaświadczeń lekarskich, wydawanych przez osoby do tego uprawnione, posiadające odpowiednie wykształcenie medyczne. Sąd nie może przychylić się do żądania skarżącej obciążenia kosztami przyznanej pomocy prawnej członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] – Z. C. i wiceprezesa Kolegium – W. T. W niniejszej sprawie skarżącej przyznano pomoc prawna poprzez ustanowienie adwokata. Art. 250 p.p.s.a. wskazuje, iż wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348). Przepisy przywołanego rozporządzenia – pomijając już fakt, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa – nie przewidują możliwości obciążenia kosztami udzielonej pomocy prawnej pracowników organu, który wydał decyzję będącą przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Analiza załączonych przez T. W. do skargi dokumentów również nie pozwala przyjąć, by organy administracji prowadząc niniejszą sprawę postępowały w sposób nieodpowiadający przepisom. Wskazane pisma nie wnoszą do sprawy żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby stanowisko, iż zaskarżona decyzja narusza prawo. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, iż brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).