II SA/Lu 670/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego - w zakresie wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Uczestnik postępowania W. W. (dalej także: wnioskodawca) w dniu 6 kwietnia 2016 r. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 30 maja 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono mu w dniu 20 czerwca 2016 r. W dniu 27 czerwca 2016 r. wniósł on sprzeciw, podnosząc, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania sądowego w niniejszej sprawie; dalej: P.p.s.a.), wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 30 maja 2016 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu W. W. nie wykazał tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na nim, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Z oświadczenia wnioskodawcy zawartego we wniosku o przyznanie prawa wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 196 m2 o wartości [...] złotych, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,62 ha, budynku gospodarczego o wartości [...] złotych, samochodu osobowego marki VW G. (rok produkcji 2013) o wartości [...] złotych. Wnioskodawca posiada kredyt w wysokości [...] złotych. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej żony wynoszącego [...] złotych brutto – [...] złotych netto. Do kosztów utrzymania koniecznego zaliczył opłatę za media – 250 złotych miesięcznie oraz roczny koszt ubezpieczenia – 350 złotych. W piśmie z dnia 22 kwietnia 2016 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego. Do pisma dołączono potwierdzenia wpłaty kwoty [...] złotych, informację KRUS o wysokości składek, polisę ubezpieczenia komunikacyjnego samochodu, fakturę za wodę w miesiąca marca 2016 r. opiewającą na kwotę [...] złotych, dowód uiszczenia rat podatku od nieruchomości za 2016 r., zawiadomienie o wysokości rat kredytu, z którego wynika, że wysokość miesięcznej raty spłacanego kredytu wynosi [....] złotych, faktura zakupu węgla z dnia 22 stycznia 2016 r. opiewająca na kwotę [...] złotych, decyzję dotyczącą łącznego zobowiązania pieniężnego za podatek rolny i od nieruchomości za 2016 r., rozliczenie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z którego wynika, że miesięcznie z tego tytułu skarżący płaci kwotę 12 złotych, faktury VAT za energię elektryczną, z których wynika, że za energię elektryczną płaci co dwa miesiące [...] złotych, informację z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 30 kwietnia 2015 r., z której wynika, że działalność gospodarcza została zawieszona, umowę kredytu mieszkaniowego, wyciągi z rachunku bankowego żony, podsumowanie księgi rozchodów i przychodów za grudzień 2015 r., z którego wynika, iż w tym okresie żona osiągnęła przychód w kwocie [...] złotych, a wydatki wyniosły [...] złotych, rozliczenie z remanentu za grudzień 2015 r., rozliczenie z remanentu za okres styczeń - grudzień 2015 r., z którego wynika, że w tym okresie przychód wyniósł [...] złotych, zaś koszty jego uzyskania [...] złotych, podsumowanie księgi rozchodów i przychodów za okres styczeń - grudzień 2015 r., podsumowanie księgi za przychód i rozchód za okres styczeń - marzec 2016 r., z którego wynika, że w tym okresie żona osiągnęła przychód w kwocie [...] złotych, a wydatki wyniosły [...] złotych, rozliczenie dochodu z remanentu za okres styczeń – marzec 2016 r., zeznanie podatkowe żony za 2015 r., z którego wynika, iż w roku tym osiągnęła przychód w kwocie [...] złotych, a koszty jego uzyskania wyniosły [...] złotych, zatem dochód wyniósł [...] złotych oraz zeznanie podatkowe uczestnika postępowania za rok 2015 r., z którego wynika, że w roku tym osiągnął przychód w kwocie [...] złotych, koszt jego uzyskania wyniósł [....] złotych. Nadto w odpowiedzi na kolejne wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, że część wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego pokrył z otrzymanego odszkodowania za wypadek przy pracy wynoszącego [...] złotych. Nadto w sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego ponownie zwrócił uwagę na wysokość przychodu oraz dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej żony oraz wskazał, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków na utrzymanie, mimo że jego rodzina nie jest rodziną patologiczną. Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadane przez nie środki są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Wskazać również trzeba, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się przez niego o przyznanie prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 196 m2 o wartości [...] złotych, gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,62 ha, budynku gospodarczego o wartości [...] złotych oraz samochodu osobowego marki VW G o wartości [..] złotych. Dochody osiągane przez jego żonę pozwalają na spłatę kredytu mieszkaniowego, którego miesięczna rata spłaty wynosi [...] złotych oraz ponoszenie wszelkich innych kosztów utrzymania koniecznego. Działalność gospodarcza prowadzona przez żonę w roku 2015 przyniosła przychód w kwocie [...] złotych zaś w okresie styczeń-marzec 2016 r. przychód wyniósł [...] złotych. Podkreślić przy tym trzeba, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy bez znaczenia jest przy tym, że relacja pomiędzy wysokością przychodu oraz dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, którego małżonka prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowy strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Istotne jest, że w 2016 r. żona wnioskodawcy – jak wynika z jego wyjaśnień – kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. Z powyższego wynika, że stanowisko wnioskodawcy co do braku środków finansowych na poniesienie – choćby w części – kosztów postępowania sądowego nie znajduje potwierdzenia w treści złożonych przez niego dokumentów. W ocenie Sądu, również pozostałe okoliczności podniesione w sprzeciwie nie mają wpływu na ocenę zasadności wniosku uczestnika postępowania o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poza sporem jest, jak wskazano wyżej, że wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi [...] złotych. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że co do zasady obciążenia finansowe wynikające z konieczności spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu postępowania sądowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą wyprzedzać należności sądowych. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.