II SA/Lu 670/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Inne z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Pismem z dnia [...] r. W. D. (dalej "skarżący") zwrócił się do Dyrektora [...] w S. P. [...] [...] o podjęcie w trybie art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego "[...]" w miejscowości G. użytkowanego przez J. J. wraz z istniejącym tam progiem betonowym, gdyż urządzenie to wywołuje podtapianie i zalewanie jego łąk przez co ponosi straty. Po przeprowadzeniu postępowania, w toku którego dwukrotnie przeprowadzono oględziny przedmiotowego urządzenia wodnego i terenów sąsiednich organ pierwszej instancji w dniu [...] r. wydał decyzję, w której odmówił nakazania właścicielowi urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód powstałych w wyniku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, tj. progu betonowego na rowie melioracyjnym "[...] w obrębie miejscowości G., gm. G., pow. [...] W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie nie potwierdziło faktu niewłaściwego utrzymywania progu betonowego na rowie "[...]" w obrębie miejscowości G., gm. G., co oznacza, że próg ten nie powoduje negatywnego oddziaływania na grunty sąsiednie, dlatego też brak było przesłanek stanowiących podstawy do wydania decyzji, o której mowa w art. 191 ust. 1 Prawa wodnego. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia i nakazania organowi pierwszej instancji przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia czy wybudowane urządzenie wodne (próg betonowy) jest zgodne z wydaną decyzją - pozwoleniem wodnoprawnym oraz czy przebudowa doprowadzalnika (zmiana kierunku przepływu wody) skutkuje podwyższeniem poziomu wód gruntowych na gruntach rolnych sąsiadujących z przedmiotowym urządzeniem wodnym. W dalszym ciągu podnosił, że niewłaściwa eksploatacja przedmiotowego urządzenia wodnego skutkuje tym, że grunty rolne przyległe do rowu melioracyjnego i progu betonowego (urządzenia wodnego) są podtapiane, co skutkuje ich degradacją. Dyrektor Regionalnego Zarządu [...] decyzją z [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że słuszne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, nie zaistniała bowiem przesłanka "nienależytego utrzymywanie" progu betonowego, wymagana tym przepisem. Jego zdaniem "nienależytym utrzymywaniem", w wyniku którego powstawałyby szkody na gruntach przyległych do progu betonowego oraz rowu [...]" będzie doprowadzenie do takiego stanu technicznego obiektu, w wyniku którego doszłoby do długotrwałego przekroczenia rzędnej poziomu zwierciadła wody zatrzymywanej w rowie "[...]", którą określa decyzja pozwolenia wodnoprawnego wydana przez Starostę [...] z dnia [...] r., tj. 134,20 m n.p.m. W rozpatrywanej sprawie przeprowadzono dwie wizje terenowe. Pierwszą [...] r., w trakcie której dokonano niwelacji kontrolnej rzędnych urządzeń posadowionych w korycie rowu "[...]. Jak wynika z dokonanych ustaleń najbliższy wylot drenarski zlokalizowany jest na rowie "[...]", a dno jego wylotu posadowione jest na rzędnej 134,40 m n.p.m., zatem poza zasięgiem oddziaływania progu betonowego, będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Zdaniem uczestniczących w wizji lokalnej teren wokół rowu [...] był suchy - tzn. bez wody stagnującej w zaniżeniach terenu. Druga wizja terenowa odbyła się [...] r. W trakcie tej wizji terenowej woda nie przepływała przez krawędź przelewu progu, a więc lustro wody w rowie układało się poniżej rzędnej 134,20 m n.p.m. Stwierdzono, że trawa na łące w rejonie progu (dz. nr ewid.[...]) została skoszona, a siano zebrane. Analizując powyższe organ odwoławczy uznał, że zarówno w trakcie pierwszej jak i drugiej wizji terenowej nie stwierdzono szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie progu betonowego na rowie "[...]". Jednocześnie organ podniósł, że faktycznie w trakcie przepływu wody rowem "[...]" w warunkach nadzwyczajnych (spływ wód roztopowych, obfite opady deszczu) dochodzi do jej wystąpienia z koryta rowu i przepływu całą doliną, jednakże po ustąpieniu warunków nadzwyczajnych woda powraca do koryta rowu i następują normalne warunki przepływu, gdzie rów odprowadza nadmiar wody, co potwierdziły przeprowadzone wizje terenowe. Organ zwrócił również uwagę, że przedmiotowy próg jest usankcjonowany prawnie, co świadczy, że właściwe organy (Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], Starosta [...] oraz Dyrektor [...] w W.) wydając stosowne decyzje nie dopatrzyły się nieprawidłowości w zakresie odziaływania tej budowli na środowisko. Końcowo organ wskazał, że postępowanie prowadzone w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego nie może ingerować w ostateczne decyzje podlegające wykonaniu - decyzja pozwolenia wodnoprawnego wydana przez Starostę [...] z [...] r. Zgodnie z przepisami art. 155 k.p.a. kompetentnym w sprawach zmiany lub uchylenia decyzji, na mocy której strona nabyła prawo jest organ administracji publicznej, który ją wydał. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu podniósł zarzuty naruszenia: a) art. 188 ust. 1 a contrario ustawy Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie i stworzenie przez organ własnej definicji określenia "nienależytego utrzymania’’ w sytuacji, gdy przepisy definiują pojęcie utrzymania urządzeń wodnych jako eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji - zatem nienależyte utrzymywanie powinno być rozumiane jako zaniechanie (niewłaściwa) eksploatacja, konserwacja oraz brak remontów w celu zachowania funkcji, b) art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne poprzez jego niezastosowanie i niedostrzeżenie przez organy, że w sprawie w wyniku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego doszło do szkodliwego oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty a w konsekwencji, że nie zachodzą przesłanki wydania decyzji nakazującej właścicielowi urządzenia wodnego wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację powstałych w wyniku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, c) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia jaki konkretny stan faktyczny, tj. techniczny urządzenia ustalono w przedmiotowej sprawie, d) art. 6 w zw. art. 7 w zw. z art. 7b w zw. z art. 8 w zw. z art. 11 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób iluzoryczny i aprioryczne przyjęcie, że brak jest możliwości regulacji poziomu piętrzenia wody, nieprzeprowadzenie samodzielnej wizji lokalnej, pominięcie okoliczności, że urządzenie będące przedmiotem niniejszego postępowania zostało wykonane w [...] r. na podstawie decyzji Starosty [...] z [...] r. i decyzja ta zawierała zobowiązanie właściciela urządzenia do przebudowy progu betonowego oraz konserwacji rowu melioracyjnego i zobowiązanie to do dnia wydania zaskarżanej decyzji nie zostało wykonane, e) art. 84 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrologa celem zbadania wpływu aktualnego stanu technicznego progu na zalewanie nieruchomości skarżącego i ustalenia czy punktowe zaniżenia terenu mogą uniemożliwiać naturalny odpływ wody i powodować stagnację na nieruchomości skarżącego. Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a argumentację przedstawioną przez organy sąd uznaje za prawidłową i zgodną z ustalonym stanem faktycznym. Rozpocząć należy od podkreślenia, że wniosek skarżącego z [...] r. adresowany do organu pierwszej instancji, jasno i wyraźnie wskazywał jako podstawę prawną żądań art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (obecnie Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm. - dalej "P.w."). Skarżący przywołał treść tego przepisu i wniósł o podjęcie konkretnych działań. Zgodnie z tak sprecyzowanym żądaniem organ pierwszej instancji nie miał innej możliwości jak tylko przeprowadzić postępowanie w trybie tego przepisu. Zgodnie z jego treścią w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, właściwy organ [...] [...] z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. W decyzji tej określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust. 2). Przez nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego należy natomiast rozumieć nie tylko brak dbałości o jego stan ale także jego zniszczenie (tak celowe, czy na skutek degradacji), jak też jego samowolne przebudowanie. Dla wydania decyzji, o której mowa w art. 191 P.w. koniecznie jest przy tym ustalenie związku przyczynowego pomiędzy stanem konkretnego urządzenia wodnego a szkodliwym oddziaływaniem tego urządzenia na wody lub grunty. Nakazanie właścicielowi urządzenia przywrócenia jego funkcji, wykonania urządzeń zapobiegających szkód lub likwidację szkód może bowiem nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sprawie zostanie jednoznacznie ustalone, że stan urządzenia powoduje szkodliwe oddziaływanie na określone wody lub grunty. Decyzja wydawana na gruncie ww. przepisu zwana jest decyzją restytucyjną, mającą na celu przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (w przypadku zmiany funkcji tego urządzenia spowodowanej nienależytym jego utrzymywaniem) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (w przypadku gdy następstwem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie na wody lub grunty). Celem zaś nadrzędnym wydawanych na gruncie ww. przepisu decyzji restytucyjnych, jest zapewnienie takiego korzystania z wód, które nie powoduje pogorszenia stanu tych wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody oraz, które nie wyrządza szkód. A zatem warunkiem skorzystania z dyspozycji art. 191 ust. 1 P.w. i wydania decyzji nakazującej właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, jest ustalenie w prowadzonym postepowaniu: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie. Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że prawidłowo organy uznały brak wszystkich przesłanek umożliwiających wydanie decyzji nakazującej podjęcie czynności określonych omawianym przepisem. Mianowicie odnosząc się do pierwszej z ww. przesłanek, wedle jednoznacznych ustaleń organów obu instancji, że pomiędzy działkami nr [...] i [...] istnieje rów melioracyjny "[...]" na którym pobudowany jest próg betonowy podwyższających poziom wody w rowie, która spływa z przyległych gruntów do rowu. Woda spiętrzona na rowie za pomocą progu betonowego kierowana jest doprowadzalnikiem (rowem) do stawów rybnych stanowiących własność J. J.. Bezsporne przy tym jest, że próg betonowy stanowi urządzenia wodne w rozumieniu art. 16 pkt 65 P.w., którymi to są urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy (lit. a). Przechodząc do drugiej z ww. przesłanek, organy zasadnie ustaliły, że właścicielem ww. urządzenia wodnego jest J. J.. W sprawie bezsporne bowiem jest, że próg ten został wykonany przez J. J., celem zasiania w wodę należących do niego stawów rybnych. Decyzją z [...] r. Nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] udzielił J. J. pozwolenia na użytkowanie progu betonowego wybudowanego na rowie melioracyjnym "[...]" znajdującym się na działce nr ew. [...] położonej we wsi G., gm. G.. Natomiast Starosta [...] decyzją z [...] r. udzielił mu pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód powierzchniowych z rowu "[...]" w określonej ilości. Jeśli chodzi natomiast o trzecią i czwartą z ww. przesłanek, organy słusznie uznały, że w sprawie nie zostały one spełnione. Mianowicie w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono, że nie doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia, a w konsekwencji, że brak jest negatywnego oddziaływania czynności piętrzenia wody na użytki zielone działek sąsiednich w tym należących do skarżącego. Jak stanowi art. 188 ust. 1 P.w., utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji. Wedle zaś art. 192 ust. 1 pkt. 1 i 2 P.w. zakazuje się niszczenia lub uszkadzania urządzeń wodnych (pkt. 1) oraz utrudniania przepływu wody w związku z wykonywaniem lub utrzymywaniem urządzeń wodnych (pkt 2). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że przez nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego należy rozumieć zarówno jego zniszczenie (tak celowe, czy na skutek degradacji), jak też jego samowolne przebudowanie. W przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek ustaleń wskazujących, że przy przedmiotowym progu betonowym jego właściciel wykonywał jakiekolwiek prace tym bardziej mające wpływ na jego funkcjonowanie. W szczególności nie stwierdzono prac w wyniku których doszłoby do podniesienia rzędnej poziomu zwierciadła wody zatrzymywanej w rowie. Rzędna progu betonowego w przedmiotowym rowie wynosi 134,20 m, która to wartość nie uległa zmianie od momentu jego wykonania. Podsumowując, w sprawie nie stwierdzono nienależytego utrzymywania przez J. J. urządzenia wodnego w postaci progu betonowego. Ustalenia te nie budzą żadnych zastrzeżeń. Słusznie również uznały organy brak szkodliwego oddziaływanie urządzenia wodnego na grunty przyległe. Na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] r. wizji terenowej z udziałem zainteresowanych ustalono, że teren przyległy był suchy tzn. bez stagnującej wody w zaniżeniach terenu. W dniu wizji stwierdzono fakt przelewania się nadmiaru wody przez próg betonowy. W sąsiedztwie progu, w prawej skarpie rowu "[...]" stwierdzono wyrwę o długości około 10 mb, docelowo zabezpieczoną workami z piaskiem. Ponadto stwierdzono, iż rów na odcinku w górę od progu, jest drożny a jego stan wskazuje na prowadzone prace utrzymaniowe. Dodatkowo dla określenia wpływu progu betonowego na przyległe tereny przeprowadzono pomiar niwelacyjny progu, rowu "[...]" rowu "[...]" na ujściowym odcinku. Z dokonanych ustaleń wynika, iż najniżej położony punkt terenu przyległego do rowu "[...]" w zasięgu oddziaływania wnioskowanego progu, tj. w odległości ok. 280 m znajduje się na rzędnej 134,48 m n.p.m, a więc 28 cm powyżej rzędnej przelewu na progu betonowym. Z kolei w trakcie kolejnej wizji w terenie przeprowadzonej [...] r. stwierdzono, iż łąka zlokalizowana na działce oznaczonej numerem [...], jest użytkowana, trawa została skoszona i zebrana. Na działce tej potwierdzono występowanie punktowych zaniżeń terenu, które po opadach deszczu mogą uniemożliwiać naturalny odpływ wody do rowu, powodując tym samym okresowe uwilgotnienie i stagnacje wody. Ponadto stwierdzono, iż rów jest drożny a jego stan wskazuje na prowadzone prace utrzymaniowe. Ustalono ponadto, że zgłaszane podtapianie okolicznych łąk, spowodowane jest brakiem konserwacji, rowów opaskowych funkcjonujących przy obiekcie stawowym innego właściciela, a nie faktem istnienia progu betonowego na rowie "[...]". Jak wskazano próg betonowy posiada stały przelew bez możliwości regulacji jego poziomu. W tych okolicznościach, trafnie stwierdziły organ, że w niniejszej sprawie nie ujawniły się żadne okoliczności mogące stanowić podstawę do władczego działania organu poprzez sformułowanie wobec właściciela urządzenia wodnego stosownych nakazów. Innymi słowy, nie zaistniały w sprawie przesłanki stanowiące hipotezę normy zawartej w art. 191 ust. 1 P.w. Kontrolowane urządzenie wodne w trakcie wizji okazało się być należycie utrzymane, zgodnie z prawem i prawidłowo pod względem techniczny. Organ prowadzący postępowanie nie potwierdził faktu niewłaściwego utrzymywania urządzenia wodnego, którego skutkiem byłaby zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na grunty sąsiednie. Budowla stanowi element systemu nawadniania obiektu stawowego i w takim zakresie utrzymywana jest przez J. J.. W związku z powyższym, organy nie mogły dojść do innych wniosków w niniejszym postępowaniu, którego ramy wyznaczył wniosek skarżącego, niż do takich, że brak jest podstaw do wydania decyzji nakazowej. Mając zatem na uwadze treść art. 191 ust. 1 i 2 P.w. oraz całokształt przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania wyjaśniającego, tut. sąd stoi na stanowisku, że organy należycie wywiązały się z ciążących na nich obowiązków procesowych, ustalając jakie urządzenia melioracyjne znajdują się na poddanych oględzinom działkach, czyją własność one stanowią, jaki jest ich stan oraz czy wskazuje on na nienależyte utrzymywanie tych urządzeń, które skutkuje szkodliwym oddziaływaniem na wody lub grunty. Tym samym organy w sposób prawidłowy ustaliły okoliczności faktyczne istotne w kontekście rozpatrzenia przedmiotowej sprawy oraz zastosowały właściwą podstawę prawną zapadłych rozstrzygnięć, którą prawidłowo zinterpretowały i należycie wyjaśniły. Organy oceniły przy tym cały zebrany materiał dowodowy zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, czego wyrazem są pisemne motywy zapadłych rozstrzygnięć, w pełni oddające rzeczywisty stan rzeczy i zawierające przekonywującą argumentację. Wynika z nich wprost jakie ustalenia zadecydowały o wydaniu zaskarżonej decyzji i na jakich podstawach dowodowych zostały one oparte, a także zawierają odniesienie do argumentacji powołanej w odwołaniu. Wnioski te są logiczne, a zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji proces dedukcyjny jest jasny i precyzyjny oraz odnosi się do całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, znajdując w nim całkowite oparcie. Ponadto podniesienia wymaga, że ocena tego, czy zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności wypełniają przesłanki z art. 191 ust. 1 P.w., nie należy do biegłego hydrologa, lecz do organu rozpatrującego sprawę. Tym samym - wbrew zarzutom skargi - w kontrolowanym postępowaniu nie było zasadne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego hydrologa. Chociaż w tego rodzaju sprawach dotyczących urządzeń wodnych uwzględnianie prowadzenie takiego dowodu może być w pewnych sytuacjach uzasadnione, to w realiach niniejszej sprawy, wobec jednoznacznej oceny dokonanych ustaleń, opinia taka była zbędna. Innymi słowy, w sytuacji gdy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego można dokonać ustaleń stanu faktycznego bez zasięgania opinii biegłego, opinia taka nie jest wymagana. Zauważyć przy tym należy, że przedmiotowe postępowanie prowadzone było przez wyspecjalizowane organy, będące jednostkami organizacyjnymi podmiotu odpowiedzialnego za krajową gospodarkę wodną, a więc dysponujące odpowiednim stopniem wiedzy z zakresu ochrony przed powodziami oraz zarządzania środowiskiem wodnym. W efekcie sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie uchybień - ani tych podniesionych w skardze, ani też innych - branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ww. ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 68).