II SA/Lu 673/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal-sprawozdawca, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. K. kwotę 100/sto/złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił K.K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W świetle uzasadnienia decyzji, zgromadzony materiał dowodowy wskazywał, że K.K. doznała prześladowań, które – nie objęte przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) – nie mogły stanowić podstawy do przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. Powyższą decyzję doręczono K.K. w dniu 24 czerwca 2004 r. We wniosku zawartym w piśmie z dnia 5 lipca 2004r. – K.K. domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdzając, iż wydana przez organ decyzja jest dla niej niezrozumiała. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r. Nr [...], wydaną na mocy art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]czerwca 2004r. odmawiającą K.K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że K.K. nie była osobą deportowaną do pracy przymusowej (urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji), natomiast ubiega się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie powoływanej ustawy, w oparciu o przepis art. 2 ust. 2 lit. a, w myśl którego represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K.K. zarzuciła organowi naruszenie zasad określających przyznawanie prawa do świadczeń pieniężnych na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko jak w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Z akt sprawy wynikało, że rodzice skarżącej zostali deportowani do prac przymusowych na terytorium III Rzeszy i byli zatrudnieni jako robotnicy rolni w miejscowości P., część m. O. w majątku M. Skarżąca urodziła się w dniu 19 czerwca 1943r. w P. – O. (M.) w S. N. i razem z rodzicami , uprzednio wywiezionymi do przymusowych robót, przebywała tam do czasu wyzwolenia w 1945 r. Według podawanych wyjaśnień przez skarżącą, ona i jej rodzice podczas pobytu w Niemczech, byli traktowani w nieludzki sposób, ponieważ nie zapewniono im odpowiednich warunków do życia, brakowało im ubrań i wyżywienia. W czasie zimy mieszkali w nie ogrzewanych pomieszczeniach. Skarżąca podała, że chorowała z powodu głodu i przemrożenia organizmu. Okoliczności te wskazywały jednoznacznie, że skarżąca pozostająca od dnia urodzin do maja 1945 r. pod opieką swoich rodziców uprzednio deportowanych na terytorium III Rzeszy, którzy zmuszani byli do wykonywania przymusowych prac w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego powinna być - zdaniem Sądu - uznana za osobę należącą do kręgu osób represjonowanych, którym z tego tytułu należy się świadczenie pieniężne określone ustawą z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W myśl art. 1 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), uprawnienie do świadczenia jest przyznawane przez organ na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Zdaniem Sądu, trudno w tej sytuacji – mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy oraz przytoczone uregulowania ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) – nie zgodzić się z zarzutami skarżącej, dla której decyzja organu z dnia 4 czerwca 2004r. odmawiająca przyznania jej uprawnień do świadczenia pieniężnego była dla niej "niezrozumiała", natomiast wydana w dniu 6 sierpnia 2004r. kolejna decyzja – uznana za niezgodną z prawem. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikało, że odmowa przyznania świadczenia pieniężnego nastąpiła ze względu na fakt, iż skarżąca nie była osobą deportowaną do prac przymusowych. Zatem prześladowania, których skarżąca doznała nie stanowiły represji w rozumieniu art. 2 pkt. 2 lit. a cyt. ustawy. Skład orzekający nie podzielił wyrażonego przez organ poglądu prawnego, że skarżąca nie należała do kręgu osób represjonowanych przez III Rzeszę. Sam fakt świadczenia przymusowych prac przez jej rodziców świadczył, iż byli oni osobami represjonowanymi. Skarżąca przebywała wraz z rodzicami od dnia urodzin do czasu wyzwolenia w maju 1945 r. i wychowywała się przez ten okres (liczący ponad 22 miesiące) w warunkach urągających godności człowieka. Czy można zatem mówić, że nie była ona dzieckiem prześladowanym (represjonowanym) w rozumieniu cyt. ustawy ponieważ nie była osobą deportowaną. Zdaniem Sądu, orzekający organ dokonał zawężającej interpretacji pojęcia osoby represjonowanej, bazując przy tym niesłusznie na literalnym brzmieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. W dosłownym rozumieniu powołanego przepisu, skarżąca nie była osobą deportowaną, bowiem urodziła się już po wywiezieni rodziców do przymusowych prac. Jednakże organ pominął znamienną okoliczność, iż w związku z deportacją jej rodziców i wykonywaniem przez nich przymusowych robót – podlegała ona prześladowaniom (represjom), które powinny skutkować przyznaniem jej prawa do świadczenia pieniężnego. Taki wniosek wynikał z wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a cyt. ustawy. Odmowa przyznania świadczenia pieniężnego osobie urodzonej i przebywającej ponad sześć miesięcy w miejscu wykonywania prac przymusowych przez deportowanych rodziców , narusza przepis art. 2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), stanowiący samodzielną podstawę do uznania takiej osoby za represjonowaną. Bez znaczenia jest w tej sytuacji podnoszony przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych argument, iż skarżąca nie była osobą deportowaną. Naruszenie przez organ powołanego przepisu prawa materialnego miało oczywisty negatywny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uzasadniał przepis art. 200 cyt. ustawy.