II SA/Lu 674/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z dnia 3 września 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 18 lipca 2008 r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, odmawiającą przyznania T. W. pomocy w postaci usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że T. W. w dniu 2 stycznia 2008 r. złożyła wniosek o przyznanie usług opiekuńczych w celu pomocy przy paleniu w piecu c.o. Kolegium decyzją z dnia 10 marca 2008 r., Nr [...], uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 stycznia 2008 r., Nr [...], o odmowie przyznania skarżącej usług opiekuńczych i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż ponownie rozpoznając sprawę organ winien odnieść się precyzyjnie do zarzutów skarżącej oraz rozważyć, czy spełnia ona przesłanki przyznania usług opiekuńczych z art. 50 ust. 2 ustawy. W przypadku, gdy organ dojdzie do przekonania, że skarżąca wymaga pomocy, to możliwość przyznania usług opiekuńczych może być rozważana jedynie po wykluczeniu możliwości świadczenia tej pomocy przez zamieszkujących w tym samym mieszkaniu syna i męża. Skoro skarżąca zatrudniła osobę do palenia w piecu c.o., a organ przyznał pomoc, dofinansowując koszt tej pomocy, to ten fakt jest nie bez znaczenia w tej sprawie. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie dokonał analizy posiadanej dokumentacji lekarskiej, a korespondencja ze stroną w celu udokumentowania przez nią aktualnego stanu zdrowia nie była prowadzona. Ponadto Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej winien wyjaśnić rozbieżności między ustaleniami wywiadu środowiskowego z dnia 2 stycznia 2008 r. a informacjami zawartymi w piśmie uzupełniającym odwołanie. Powyższa decyzja Kolegium została zaskarżona przez T. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 305/08, oddalił skargę w tej sprawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia 28 kwietnia 2008 r., Nr [...], odmówił przyznania skarżącej usług opiekuńczych. Decyzją z dnia 12 czerwca 2008 r., Nr [...], Kolegium uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż nie zostały zrealizowane wytyczne, co do dalszego postępowania zawarte w decyzji Kolegium z dnia 10 marca 2008 r., a uzasadnienie decyzji Kierownika OPS z dnia 28 kwietnia 2008 r. opisuje jedynie stan faktyczny sprawy, nie zawierając motywów podjętego rozstrzygnięcia. Również akta sprawy są niekompletne, gdyż nie zawierają większości materiałów zgromadzonych w postępowaniu przed wydaniem decyzji Kolegium z dnia 10 marca 2008 r. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 18 lipca 2008 r., nr [...], odmówił przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. Organ ten stwierdził bowiem, iż stan zdrowia strony nie uzasadnia konieczności przyznania tego rodzaju pomocy, a kwestia palenia w piecu c.o. została rozwiązana decyzją organu pierwszej instancji z dnia 12 grudnia 2007 r., Nr [...], którą przyznano stronie specjalny zasiłek okresowy w kwocie 100 zł miesięcznie z przeznaczeniem na dofinansowanie do zatrudnienia pomocy domowej przy paleniu w piecu. Dodatkowo organ wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy nie był brak współdziałania strony w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium utrzymując w mocy decyzję Kierownika OPS z dnia 18 lipca 2008 r. wskazało, że stan zdrowia T. W. nie wskazuje na to, by wymagała ona pomocy w formie usług opiekuńczych, gdyż jest osobą sprawną umysłowo i fizycznie, zdolną do samoobsługi, która funkcjonuje w sposób prawidłowy również poza miejscem zamieszkania. Wprawdzie odwołująca się cierpi na astmę, lecz w związku z przyznaniem jej powołaną decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zatrudnienie pomocy domowej do palenia w piecu c.o. w okresie od 1 listopada 2007 r. do 30 kwietnia 2008 r., ewentualne uwzględnienie jej wniosku z dnia 2 stycznia 2008 r. byłoby dublowaniem pomocy wcześniej udzielonej na ten sam cel. W takiej sytuacji, nawet pomijając okoliczność niedostarczenia przez stronę aktualnego zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, o co do niej występował organ pierwszej instancji, jak i pomijając ocenę, czy możliwe jest palenie w tym piecu przez jej męża Z. W., brak było – zdaniem Kolegium – podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że odmowę udzielenia pomocy uzasadnia także fakt, iż wniosek strony jest rozpoznawany w okresie letnim, kiedy to ze względu na warunki pogodowe nie ma potrzeby palenia w piecu c.o. Istotą pomocy w formie usług opiekuńczych jest zaś ich faktyczne świadczenie przez powołaną do tego osobę, a nie ma obecnie możliwości takiego świadczenia usług za okres miniony. Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła T. W. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja narusza prawo, a brak pomocy w postaci usług opiekuńczych w tej sprawie powoduje dla niej zagrożenie zdrowia i życia. Podkreśliła, iż wbrew twierdzeniom Kolegium w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie złożone w organie w dniu 23 października 2007 r. Zdaniem strony użyty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrot "pomoc osoby trzeciej w paleniu w piecu", biorąc pod uwagę powierzchnię, jaką ogrzewa używany przez nią piec c.o., stanowi pomyłkę organu lub świadczy o lekceważeniu jej problemów. Skarżąca wskazała także, iż Kolegium wadliwie zinterpretowało treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz inne przepisy tej ustawy dotyczące przyznania usług opiekuńczych. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Skargi T. W. nie można uznać za zasadną, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl art. 50 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), powoływanej dalej jako: "ustawa", pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca domaga się przyznania usług opiekuńczych w wymiarze 6 godzin dziennie, w celu uzyskania pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, to jest palenia w piecu centralnego ogrzewania i kuchni węglowej (wniosek z dnia 2 stycznia 2008 r.). W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 kwietnia 2000 r., stwierdzające częściową niezdolność do pracy skarżącej oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 18 października 2007 r., stwierdzające, że ze względu na ogólny stan zdrowia, a zwłaszcza schorzenie w postaci astmy oskrzelowej, T. W. wymaga pomocy przy paleniu w piecach. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 kwietnia 2008 r. wynika, że skarżąca prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe, chociaż wspólnie z nią zamieszkiwał syn. Pokój i pomieszczenie gospodarcze zajmowane przez skarżącą i jej syna, jak również pokój zajmowany przez pozostającego w separacji męża skarżącej ogrzewane były centralnym ogrzewaniem. Piec centralnego ogrzewania znajduje się poza pomieszczeniami zajmowanymi przez skarżącą. W wywiadzie skarżąca oświadczyła również, że syn ani mąż nie pomagają jej w czynnościach domowych. W świetle dokonanych ustaleń prawidłowe jest stanowisko organów administracji, że w przypadku skarżącej nie zachodzą podstawy do przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Należy zauważyć, że usługi opiekuńcze przyznawane są osobom, które wymagają zarówno pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, jak i opieki higienicznej oraz zaleconej przez lekarza pielęgnacji. Jak słusznie zauważa organ odwoławczy skarżąca nie jest osobą wymagająca stałej pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, jej stan zdrowia nie pozwala jedynie na wykonywanie pewnych czynności, co stanowi niewątpliwie ograniczenie, nie uzasadnia jednak przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Podkreślenia wymaga, że skarżąca jest osobą sprawną fizycznie, sama załatwia bieżące sprawy dnia codziennego, nie wymaga pomocy ani w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, ani w czynnościach związanych z higieną, czy też kontaktach z lekarzami, urzędami i otoczeniem. Stan zdrowia skarżącej i jej sytuacja rodzinna nie obligowały zatem organu do przyznania pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Skarżąca nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy. W myśl przepisu art. 6 pkt 9 ustawy osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżąca pozostaje w separacji z mężem, miała pełnoletniego syna, z którym mieszkała, a który – co jest Sądowi okolicznością wiadomą z urzędu – zmarł w czasie toczącego się postępowania odwoławczego. Zauważyć w tym momencie należy, że jak wynika z ustaleń organów administracji, piec centralnego ogrzewania służy nie tylko skarżącej, ale ogrzewa także pomieszczenia zajmowane przez jej męża, Z. W. Palenie w piecu centralnego ogrzewania nie obciążą zatem wyłącznie skarżącej. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że mąż skarżącej, mieszkający w tym samym budynku mieszkalnym, nie mógł jej udzielić pomocy w czynnościach polegających na paleniu w piecu centralnego ogrzewania, nie zachodziłyby przesłanki do przyznania usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy. Należy bowiem podkreślić, iż organ pierwszej instancji decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r., Nr OPS.3123/1306/ 147/07, udzielił skarżącej pomocy w postaci zasiłku okresowego w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2007 r. do 30 kwietnia 2008 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie do zatrudnienia pomocy domowej do palenia w piecu oraz odstąpił od żądania zwrotu poniesionych wydatków, gdyż, w jego ocenie, niweczyłoby to skutki udzielonej pomocy. Oznacza to, że nie była ona pozbawiona pomocy w tym zakresie. Dodać należy, że skarżąca korzysta również z innych form pomocy. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 17 kwietnia 2008 r. otrzymywała ona zasiłek celowy w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 czerwca 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Z poprzednio przeprowadzonego wywiadu środowiskowego także wynika, że skarżąca nie była pozbawiona stałej pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych i okresowych, których łączna wysokość w 2007 r. wyniosła 3.755 zł. Odmawiając przyznania skarżącej świadczenia w formie usług opiekuńczych organy administracji nie naruszyły w opisanej sytuacji przepisów art. 50 ust. 1 i 2 ustawy. Skarżąca nie spełnia warunków do przyznania usług opiekuńczych, ani specjalistycznych usług opiekuńczych w myśl art. 50 ust. 1 ustawy, zaś przyznanie usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy nie było obligatoryjne. Przepis ten oparty jest bowiem na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa z najbardziej właściwy. Organy administracji wyczerpująco i przekonująco uzasadniły, dlaczego nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą należy podkreślić, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji wskazanych w skardze przepisów ustawy. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy administracji nie zastosowały w tej sprawie art. 11 ust. 2 ustawy, który pozwala odmówić przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia w przypadku braku jej współdziałania z tymi organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W szczególności organy administracji nie uznały za taką okoliczność niewyrażenia przez skarżącą (w piśmie z dnia 9 lipca 2008 r.) zgody na przeprowadzenie z nią aktualizacji wywiadu środowiskowego, ani niezłożenia przez skarżącą – mimo złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 17 kwietnia 2008 r. zobowiązania – aktualnego zaświadczenia lekarskiego o jej stanie zdrowia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.).