II SA/Lu 677/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.C. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 20 lutego 2001 r., sygn. akt II SA/Lu 1280/99 - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. postanawia: odmówić J.C. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009 r. odrzucił skargę kasacyjną J.C.. W zakreślonym terminie do złożenia zażalenia na ww. postanowienie skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia wniosku odnoszącego się do sytuacji materialnej wnioskodawcy wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dorosłych synów. Majątek wnioskodawcy stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2. Jako dochody wspólnego gospodarstwa domowego zadeklarowano kwotę [...] zł, która pochodzi z tytułu renty żony wnioskodawcy. W związku z tym, iż złożony formularz posiadał braki formalne (w części dotyczącej zakresu żądanego prawa pomocy zaklejono rubrykę, która dotyczy kosztów sądowych) wezwano stronę do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez złożenie oświadczenia czy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy tylko w zakresie ustanowienia adwokata, czy też domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata pod rygorem przyjęcia, iż strona wnosi jedynie o ustanowienia adwokata. Ponadto, w myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, stwierdzono, że zachodzi oprócz uzupełniania braków formalnych wniosku także konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: oświadczenia, czy wraz z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymuje się jedynie z renty żony, czy tez posiada prawo do własnej emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego (bądź innych świadczeń). Jeśli tak, to podanie wysokości pobieranego świadczenia (bądź nadesłania odcinka świadczenia za ostatni miesiąc); oświadczenia czy rodzina wnioskodawcy korzysta ze środków pomocy społecznej, jeśli tak to nadesłanie wydanych w tym zakresie decyzji; oświadczenia w zakresie stałych miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie, jeżeli posiada to złożenia dokumentów potwierdzających te wydatki (np. dowody zapłaty, faktury VAT itp.). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał ponownie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Informacje zawarte w tym formularzu i zakreślony w nim zakres żądania potraktowanie jako odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych jak i do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z treści uzasadnienia ponownego wniosku wynika, iż wnioskodawca otrzymuje świadczenie ZUS, w tym świadczenie pielęgnacyjne w łącznej wysokości [...] zł (potwierdza to nadesłany również odcinek ZUS za luty 2009 r. ). Według wnioskodawcy ma on na utrzymaniu dwóch bezrobotnych bez środków do życia synów (w wieku [...] lat). Synowie są żonaci i mają po jednym dziecku. Wnioskodawca zmuszony jest im pomagać. Z nadesłanego kolejnego formularza PPF wynika, iż dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą z emeryturą żony łącznie [...] zł. Z nadesłanych innych dokumentów, które w znacznej części dotyczą przedmiotu postępowania i nie odnoszą się do wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika natomiast jakie są koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje: Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W myśl art. 252 § 1 ppsa wniosek o przyznanie praw pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (...). W myśl art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza sądowego wynikające z urzędowego formularza jak i z nadesłanych dodatkowych oświadczeń złożonych przez stronę (na kolejnym urzędowym formularzu) wskazujących na sytuację finansowej wnioskodawcy nie dają podstaw do pełnej i prawidłowej oceny możliwości (lub ich braku) poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w tej sprawie. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Strona skarżąca dochodząc swego prawa na drodze sądowej może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy, jednak dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, regulującymi instytucję prawa pomocy – między innymi wymogu unormowanego w art. 252 § 1 w związku z art. 255 ppsa. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona skarżąca wykazała, że nie może w ogóle ponieść kosztów toczącego się postępowania. Stąd konieczne było wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z dotychczasowych, będących w posiadaniu referendarza sądowego danych wynika jedynie, iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy uzyskuje łączny dochód w wysokości [...] zł. Natomiast brak jest informacji dotyczących kosztów utrzymania. Wnioskodawca nie wykonując precyzyjnie wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń odnoszących się m.in. do kosztów utrzymania jego wspólnego gospodarstwa nie wykazał by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy (zarówno w zakresie całkowitym lub w zakresie częściowych) uniemożliwiając przez to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę możliwości poniesienia przez siebie kosztów postępowania (tj. kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata) w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.