II SA/Lu 679/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 maja 2023 r., znak: SKO.41/3053/L/2023 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę. Decyzją z 18 maja 2023 r., znak: SKO.41/3053/L/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej także: k.p.a.) w zw. z art. 2 ust. 1-3 i ust. 3a-3d ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141; dalej także: u.d.w.) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Wąwolnica przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wąwolnicy (dalej: organ pierwszej instancji, Kierownik GOPS) z 3 kwietnia 2023 r., znak: OPS/5300/1030/DW/04/2023, o odmowie przyznania B. B. (dalej: wnioskodawca, skarżący, strona) dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że przyczyną odmowy przyznania opisanego świadczenia przez organ pierwszej instancji było to, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zweryfikowanie, czy pod adresem [...], [...], zamieszkują dwie rodziny prowadzące odrębne gospodarstwa domowe, w sytuacji gdy jeden dodatek węglowy został już wcześniej przyznany. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium podzieliło w całości stanowisko w niej wyrażone. Organ odwoławczy przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o dodatku węglowym i podkreślił, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: CEEB) wynika, że nieruchomość położona pod adresem [...] stanowi budynek jednorodzinny, w którym jako źródło ciepła zainstalowano kocioł gazowy, a także kominek/kozę/ogrzewacz powietrza na paliwo stałe (drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy, węgiel). Deklaracja została złożona 9 czerwca 2022 r. W związku z tym, że złożono wcześniej wniosek o wypłatę dodatku węglowego pochodzący od innej osoby zamieszkującej pod adresem [...], a świadczenie to zostało już przyznane, organ pierwszej instancji podjął szereg czynności, by ustalić, czy zajmowany przez stronę lokal spełnia wymogi samodzielności, a zatem, czy spełnione są przesłanki do przyznania świadczenia. Wielokrotnie bezskutecznie próbowano ustalić termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, podjęto też próby wizyt w celu przeprowadzenia niezbędnych czynności. W dniu 1 marca 2023 r. wnioskodawca w siedzibie organu oświadczył, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie. Kolegium podkreśliło, że analiza akt sprawy nie wskazuje, aby skarżący składał wnioski do właściwego organu o nadanie numeru porządkowego prowadzącego do wydzielenia odrębnego adresu, ani o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu mieszkalnego. Organ pierwszej instancji zobowiązany był zatem do oceny, czy pomieszczenia użytkowane przez wnioskodawcę spełniają wymóg samodzielności. Ze względu na to, że ustawa o dodatku węglowym nie definiuje pojęcia odrębnego lokalu, należy w tym zakresie odnieść się posiłkowo do przepisów ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r., poz. 1048; dalej: u.w.l.), i powstałego na ich tle orzecznictwa, dlatego też należy uznać, iż nie jest w tym zakresie wystarczające oświadczenie wnioskodawcy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.w.l. samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Jak wskazał organ, w orzecznictwie i w doktrynie przyjmuje się, że samodzielność lokali powinna polegać na nieskrępowanym dostępie do nich ich właścicieli i korzystających z nich osób. Istotą samodzielności lokalu jest to, że może być wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, niezależnie od korzystania z innych lokali. Wskazane wyżej okoliczności wymagały zweryfikowania. W niniejszej sprawie z powodu tego, że wnioskodawca odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było to jednak niemożliwe. W tych okolicznościach zasadna była zatem odmowa przyznania dodatku węglowego. W skardze do Sądu skarżący zarzucił, że organy obu instancji nie przeprowadziły prawidłowo postępowania. Jego zdaniem, organ odwoławczy "nie przeczytał" akt sprawy. Zarzucił też, że nie dano mu "do zweryfikowania do wglądu" protokołu sporządzonego w czasie wizyty. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 16 listopada 2023 r., złożonym przed rozprawą skarżący poinformował, że w tym samym dniu złożył pismo w Prokuraturze Okręgowej w Lublinie (którego kopię dołączył do akt sprawy niniejszej) informujące o możliwości popełnienia przestępstwa w toku postępowania administracyjnego przez organy obu instancji orzekające w sprawie. Na rozprawie natomiast skarżący stwierdził, że "wraz z nim mieszka syn oraz córka, jednakże dodatek węglowy otrzymał tylko syn, natomiast on z córką jest pokrzywdzony. Uważa, że skoro u syna nie był przeprowadzany wywiad środowiskowy to również nie ma potrzeby przeprowadzania takiego wywiadu w stosunku do niego". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.; dalej: u.w.t.r.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Gospodarstwo domowe w rozumieniu ustawy stanowi: 1) osoba fizyczna samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osoba fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (art. 2 ust 2 u.d.w.). Przez paliwa stałe natomiast rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). W myśl art. 2 ust. 3a u.d.w., w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b). Stosownie do art. 2 ust. 3c u.d.w., w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Jak stanowi art. 2 ust. 3d u.d.w., w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a u.w.t.r., jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w świetle powołanych przepisów ustawy o dodatku węglowym, regułą jest przyznawanie jednego dodatku dla gospodarstw domowych zlokalizowanych pod tym samym adresem zamieszkania. Wówczas, jak wynika z przepisów tej ustawy, co do zasady nie ma obowiązku przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Natomiast inną sytuację przewidział ustawodawca, gdy o to świadczenie ubiegają się wnioskodawcy, którzy podnoszą, że mieszkając pod tym samym adresem, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe w odrębnych lokalach mieszkalnych. W takiej szczególnej sytuacji, w myśl art. 2 ust. 3d u.d.w., gospodarstwu domowemu zajmującemu lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, organ przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem, w odrębnych lokalach, kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że skarżący nie wykazał, aby składał wnioski do właściwego organu o nadanie numeru porządkowego prowadzącego do wydzielenia odrębnego adresu, ani o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu mieszkalnego. Poza sporem jest również, że złożono wniosek o wypłatę dodatku węglowego pochodzący od innej osoby zamieszkującej pod adresem [...], [...] i świadczenie to zostało przyznane. Z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie wynika, że dodatek ten otrzymał jego syn. Z art. 2 ust. 3d u.d.w. wynika zatem, że w tej sytuacji konieczne było zweryfikowanie przez organy, w drodze wywiadu środowiskowego, czy rzeczywiście adresem: [...], [...], w odrębnych lokalach, zamieszkuje nie tylko osoba, która uprzednio uzyskała dodatek węglowy, lecz również skarżący, prowadzący odrębne gospodarstwo domowe oraz czy te gospodarstwa wykorzystują oddzielne lub współdzielone źródło ogrzewania. Skoro, z woli ustawodawcy, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było w takim przypadku absolutnie konieczne, w celu przyznania dodatku węglowego, to uniemożliwienie przez wnioskodawcę zrealizowania tej czynności dowodowej czyniło niemożliwym pozytywne rozpatrzenie jego wniosku, albowiem nie pozwalało na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, o których mowa w art. 2 ust. 3d u.d.w. Z akt administracyjnych sprawy wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący uniemożliwił organowi pierwszej instancji przeprowadzenia wymaganego w tej sprawie wywiadu środowisko. W dniu 3 lutego 2023 r. przeprowadzona została nieudana próba wywiadu środowiskowego, albowiem skarżący nie był obecny w miejscu zamieszkania, nie było możliwe skontaktowanie się z nim telefonicznie, gdyż nie ujawnił pracownikom numeru swojego telefonu, a obecny na posesji syn skarżącego S. nie był w stanie dodzwonić się do ojca (zob. notatka urzędowa z 3 lutego 2023 r., k. 9 akt adm. I inst.). Wobec nieobecności skarżącego w dniu próby przeprowadzenia wywiadu, organ pierwszej instancji zwrócił się do niego pismem z 8 lutego 2023 r. o skontaktowanie się z organem, w terminie trzech dnia od dnia doręczenia pisma, w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego w tej sprawie (k. 10 akt adm. I inst.). Pismo to zostało doręczone stronie prawidłowo w dniu 23 lutego 2023 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na zwrotnym poświadczeniu jego odbioru (k. 11v akt adm. I inst.). W zakreślonym przez organ terminie skarżący nie podjął żadnych czynności, zaś 1 marca 2023 r. stawił się osobiście w siedzibie OPS w W. , gdzie poinformował Kierownika OPS, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a jeśli taki wywiad zostanie przeprowadzony złoży skargę do Wojewody Lubelskiego (zob. notatka służbowa z 1 marca 2023 r.; k. 12 akt adm. I inst.). Zauważyć należy, że organ pierwszej instancji, w sytuacji, w jakiej znalazła się strona wskutek wyrażonej przez siebie odmowy umożliwienia pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pismem z 1 marca 2023 r. poinformował stronę, że nie wyraziła ona zgody na przeprowadzenie wywiadu, co w świetle informacji udzielonych stronie w trakcie jej wizyty w organie stanowiło przeszkodę w pozytywnym załatwieniu jej wniosku i przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie zakreślono stronie siedmiodniowy na termin na wypowiedzenie się w sprawę co do zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, w tym co do wspomnianej wyżej, istotnej dla wyniku sprawy, okoliczności nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego (zob. k. 13 akt adm. I inst.). Także to pismo zostało prawidłowo doręczone stronie – 23 marca 2023 r. (zob. k. 13v akt adm. I inst.). Wobec tego, że strona nie zmieniła swojego stanowiska i aktywnie nie podjęła żadnych działań zmierzających do umożliwienia organowi pierwszej instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ ten decyzją z 3 kwietnia 2023 r., znak: jw., odmówił przyznania jej dodatku węglowego. Co więcej, również w odwołaniu wniesionym od tej decyzji strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wspomnianej czynności, albowiem pomimo, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swej decyzji jednoznacznie wyjaśnił, dlaczego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tej sprawie było konieczne (w tym również przywołał brzmienie przepisu art. 2 ust. 3d u.d.w.), to strona stwierdziła: "nie rozumiem po co wywiad środowiskowy, pewnie chcą zobaczyć, co mam w domu" (k. 1 akt adm. II inst.). W tych okolicznościach podkreślenia wymaga po raz kolejny, że na skarżącym jako na wnioskodawcy, w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy o dodatku węglowym, spoczywał obowiązek umożliwienia organom dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec tego, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, stanowisko organów obu instancji nie może być ocenione jako sprzeczne z prawem. Odnosząc się natomiast do kwestii podniesionej przez stronę na rozprawie, wskazać należy, że Sąd nie jest uprawniony do oceny legalności ewentualnej decyzji odmawiającej przyznania dodatku węglowego córce skarżącego, która to decyzja nie była zaskarżona w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), Sąd skargę oddalił.