II SA/Lu 680/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 lipca 2024 r., znak: SKO.41/2797/OS/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. D. B. (dalej jako skarżący lub strona), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako: organ lub Kolegium) z dnia 30 lipca 2024 r. znak: SKO.41/2797/OS/2024, na podstawie której utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 27 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup sprzętów AGD – lodówki i kuchenki. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 8 maja 2024 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek D. B. o przyznanie zasiłku celowego na zakup lodówki i kuchenki gazowej. Prośba została umotywowana wieloletnią i długotrwałą chorobą, niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym, ubóstwem oraz brakiem wyposażenia pomieszczeń w sprzęt potrzebny do życia. Strona wskazała równocześnie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W trakcie przeprowadzonej w dniu 24 maja 2024 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawcy, z której wynika, że D. B. (lat 34) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada dzieci, zamieszkuje w tym samym domu, co jego rodzice, ponosi częściowe koszty utrzymania mieszkania (prąd i woda). Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i znajduje się pod stałą opieką lekarską w szczególności poradni: zdrowia psychicznego, laryngologicznej, neurologicznej, kardiologicznej i gastrologicznej. W dniach od 17 maja do 23 maja 2024 r. przebywał w szpitalu na Oddziale Reumatologii. W wywiadzie wskazano, że strona korzysta z pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego w domu rodziców, jednakże za względu na konflikty rodzinne, chciałby zakupić swoją lodówkę oraz kuchenkę. Pracownik socjalny ustalił, że dochód strony wynosi 1000 zł miesięcznie z tytułu zasiłku stałego i przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej jako u.p.s.). Decyzją z dnia 27 maja 2024 r. Wójt Gminy G. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup sprzętów AGD (lodówki i kuchenki). W uzasadnieniu wskazano, że uzyskiwany przez stronę dochód przekracza kryterium dochodowe wynoszące 776 zł (określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) o 224 zł. Dlatego też brak było podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. Dodatkowo podkreślono, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie uzasadnia przyznania specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 u.p.s. Zdaniem organy strona nie znajduje się w szczególnych okolicznościach, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia bez względu na uzyskiwany dochód przekraczający ustawowe kryterium. Organ podkreślił, że strona nie jest pozbawiona środków do życia, nie zaistniały w jej życiu szczególne wydarzenia, które drastycznie wpłynęłyby na sytuację życiową. Ponadto wskazano, że skarżący zamieszkuje w domu rodzinnym, w którym do tej pory miał dostęp do podstawowych sprzętów AGD. Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 17 czerwca 2024 r. złożył D. B. powołując się na treść pisma z Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 czerwca 2024 r., które zostały wydane w związku z zapytaniem skarżącego. W piśmie wyjaśniono zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych, na które powołał się skarżący. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium opisało stan faktyczny sprawy oraz powołało przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stały się podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy podkreślił, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie uzasadnia przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s., gdyż przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Kolegium wyjaśniło również, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., na co wskazują ustalenia wywiadu środowiskowego oraz zgromadzone dokumenty. Zdaniem Kolegium fakt, że strona chce uniezależnić się od rodziców i posiadać własny sprzęt – lodówkę i kuchenkę, nie przemawia za szczególną sytuacją, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Skargę na powyższą decyzję w dniu 8 sierpnia 2024 r. złożył D. B.. Skarżący opisał swoją sytuację osobistą, zdrowotną, mieszkaniową oraz dochodową, podkreślając w szczególności, że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopni niepełnosprawności oraz znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej oraz materialnej. W skardze podniesiono, że strona mieszka w warunkach ubóstwa, nie ma wyremontowanego pomieszczenia kuchennego, śpi na materacu, nie posiada własnej lodówki oraz kuchenki. Skarżący nie zgadza się z oceną organu, że mógłby kupić używany sprzęt AGD lub rozłożyć zakup na raty, gdyż sprzęt używany może być niebezpieczny w użyciu, a zakup na raty jest możliwy wyłącznie w przypadku stałego dochodu, którego nie posiada. W konkluzji skarżący zażądał przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 2549 zł, co umożliwi zakup lodówki i kuchenki. Zdaniem skarżącego organ ma możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, co przewidział ustawodawca. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie oraz wnioskując o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiająca skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup sprzętu AGD – kuchenki i lodówki. Podstawę materialną wydanych na rzecz skarżącego rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w szczególności art. 39 ust. 1 oraz art. 41 pkt 1. Należy wyjaśnić, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności – niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny, którego zakres zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast stosownie do art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Rolą zasiłku celowego w systemie pomocy społecznej jest zaspokojenie potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową. Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącego należy uznać, że pomimo utrzymywania się przez niego wyłącznie ze świadczeń socjalnych – zasiłku stałego w wysokości 1000 zł, zasadna była odmowa przyznania mu zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Organy prawidłowo ustaliły, co wynika również z twierdzeń samego skarżącego, że jest on osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zamieszkuje w domu rodzinnym wraz z rodzicami. Skarżący ponosi część kosztów utrzymania mieszkania, partycypuje w rachunkach za wodę oraz energię elektryczną równocześnie ma możliwość korzystania ze wspólnych pomieszczeń, jak kuchnia, czy łazienka. Twierdzenia skarżącego, że z uwagi na konflikt rodzinny ma trudności w korzystaniu z kuchni, a w związku z tym potrzebuje pieniędzy na zakup lodówki i kuchenki gazowej nie zostały przez niego wykazane. Ponadto ze względu na zakres przyznanej pomocy w formie zasiłku stałego oraz stosunkowo niewielkie comiesięczne wydatki na utrzymanie zakup tych sprzętów nie przekracza możliwości skarżącego. Istotne jest, że organ nie miał podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 u.p.s. z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, wynoszącego stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. 776 zł. Rację mają organy pomocy społecznej, że w realiach przedmiotowej sprawy nie było podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Jak słusznie wskazały organy sytuacja skarżącego nie można określić mianem "szczególnej" w znaczeniu nadanym temu terminowi przez art. 41 pkt 1 u.p.s. Przez "szczególnie uzasadniony przypadek" należy bowiem rozumieć sytuacje nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach oraz ingerujące w plany życiowe, nienależące do zdarzeń codziennych. Sam fakt niepełnosprawności i niskich dochodów oraz występujących konfliktów rodzinnych nie może być uznany za tego rodzaju przypadek szczególny. Ponadto spełnienia przedmiotowej przesłanki nie uzasadnia krótkotrwały pobyt w szpitalu w celach diagnostycznych w dniach 17-23 maja 2024 r. Należy podkreślić, że przysługujące organom uznanie administracyjne w sprawach świadczeń z pomocy społecznej ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia tych interesów organ orzekający w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej okolicznościami. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem pełniejsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (najczęściej ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego. Istotne jest również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Powołane powyżej przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s., transponują na grunt ustawy o pomocy społecznej zasadę pomocniczości stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych (wyrażoną w preambule) oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego. Odnosząc zasadę pomocniczości do sfery praw socjalnych należy podnieść, że podmioty publiczne mają obowiązek wspierać jednostki w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego jej godności, ale nie mogą jej wyręczać i zastępować indywidualnej aktywności. W swej istocie działanie podmiotów publicznych ma jedynie charakter posiłkowy (subsydiarny) w stosunku do aktywności jednostki. Państwo i jej struktury nie są, zgodnie z powyższym, powołane do zaspakajania wszystkich potrzeb bytowych ludności, a jedynie mają wspierać jednostki lub rodziny, które z przyczyn przez siebie niezawinionych znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia organy obu instancji prawidłowo odczytały zawarte w ustawie ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, a także poprawnie odniosły się do przesłanek szczegółowych w tym zasad odnoszących się do przyznawania zasiłków celowych oraz specjalnych zasiłków celowych. Organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego też nie przekroczyły przysługującego im w niniejszej sprawie uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że żaden z organów orzekających, a także Sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Wbrew jednak stanowisku skarżącego, okoliczności podnoszone przez niego nie mogły stanowić podstawy do przyznawania mu świadczeń z pomocy społecznej. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych. Obowiązujące przepisy nie gwarantują prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest również, że wnioskodawca nie jest pozbawiony pomocy socjalnej. Organy przyznały mu zasiłek stały, a także wspierają świadczeniami na zakup posiłku i żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" (decyzja k. 25, akt org. I inst.). Rolą organów nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb beneficjentów świadczeń, nawet jeżeli spełniają oni kryterium dochodowe. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżący zamieszkuje w domu rodziców i to oni ponoszą większość comiesięcznych kosztów utrzymania mieszkania. Całokształt okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a wydane w ramach uznania administracyjnego decyzje odmowne zostały prawidłowo uzasadnione. Końcowo warto podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.