II SA/Lu 686/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 24 czerwca 2024 r., znak: SKO.PS/40/240//2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Komarów-Osada z dnia 28 marca 2024 r., znak: GOPS 4042.123.1.2024.AG. Decyzją z 24 czerwca 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej także jako: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni"), utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K.-O., decyzję z dnia 28 marca 2024 r., znak: GOPS [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie sprawy. Wnioskiem złożonym w dniu 1 stycznia 2024 r. do Wójta Gminy K.-O. A. C. zainicjowała postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką J. C.. Decyzją z dnia 28 marca 2024 r., znak: GOPS [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy K.-O., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. O. , orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na J. C.. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, ze niepełnosprawność u J. C. powstała po 18 roku życia, co oznacza, że w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 323) do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku odwołania wniesionego przez A. C. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium organ I instancji, błędnie zinterpretował art. 17 ust.1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych niezasadnie przyjmując, że przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie uwzględniając w tym zakresie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13. Jak wyjaśniło Kolegium począwszy od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023r., poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisów art. 63 ust. 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że w stosunku do wniosków złożonych do dnia 31 grudnia 2023 r., spełniających wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r. Analizując dokumentację sprawy Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ani według przepisów obowiązujących do 31.12.2023 r. ani według przepisów obowiązujących od 1.01.2024 r. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 01.02.2024 r. A. C. wystąpiła do Wójta Gminy K.-O. z wnioskiem o ustalenie prawd do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. C.. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki A. C. wydane w dniu 16.01.2024 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. nr [...] Z wyżej wymienionego przepisu wynika, ze aktualnie warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną do ukończenia przez nią 18 roku życia. Zdaniem Kolegium, jak wynika z przytoczonych powyżej przepisów A. C. nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż opieka nie jest sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia, lecz nad niepełnosprawną osobą dorosłą, bowiem matka skarżącej J. C. ma 72 lata. W ocenie Kolegium skarżąca nie spełnia również warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Jak wynika z pisma Kierownika GOPS w K. O. z dnia 16 kwietnia 2024r., mak: GOP [...] skarżąca nie pobierała wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Orzeczenie o niepełnosprawności J. C. zostało wydane w dniu 16 stycznia 2024 r. A. C. nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach wyrażonych w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, ponieważ przed dniem 31 grudnia 2023r. nie powstało prawo do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie obowiązujących do tej daty przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona przez A. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze decyzji zarzucono: 1) Naruszenie przepisów prawa procesowego, mogących mieć wpływ na wynik sprawy tj. - Art.138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r, poz.572 t. j. z póź.zm.) poprzez utrzymanie w mocy przez Organ II instancji decyzję Wójta Gminy K.-O., w sytuacji gdy zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji przez organ II instancji; - Art.15 kodeksu postępowania administracyjnego polegające na zaniechaniu przeprowadzenia przez Organ II instancji postępowania zmierzającego do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych oraz wątpliwości powstałych w toku trwania postępowania I instancji i tym samym ograniczenie się Organu II instancji do kontroli orzeczenia wydanego przez Wójta Gminy K.-O., w tym nie przeprowadzono ponownego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Skarżącej; - Art.6 w zw. z art.8 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady praworządności i pogłębiania zaufania stron postępowania do władzy publicznej, w postaci braku precyzji i nieprzeprowadzenia przez Organ postępowania w celu potwierdzenia, iż Skarżąca spełnia warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad matką; - Art. 7 w zw. z art.,77§ 1 w zw. z art.80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie tj. nieuwzględnienia, iż Skarżącej przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej- na podstawie przepisów przejściowych ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 roku, z uwagi na fakt, że niepełnosprawność J. C. powstała przed dniem 31 grudnia 2023 roku; - Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji poprzez nieuwzględnienie przez organ wszystkich okoliczności faktycznych, które powinny mieć wpływ na ocenę stanu faktycznego, mających przełożenie na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie zasady słuszności tj. sprawowania faktycznej opieki nad matką ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która wymaga stałej i regularnej opieki oraz pomocy w codziennych, co daje pełne podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia w ustalonym przez organ stanie faktycznym. 2) Naruszenie prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. - art.17 ust.1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i stwierdzenie przez organ wydający zaskarżoną decyzję, iż niepełnosprawność Skarżącej- J. C. powstała po ukończeniu przez nią 18- roku życia co powoduje odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skutkującą wydaniem przez organ I instancji decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz J. C., pomimo, iż Skarżąca spełniła wszystkie warunki uprawniające do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz matki- J. C. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a przepisy przejściowe ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującej do dnia 31 grudnia 2023 roku nie uzależniają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wieku w jakim powstała niepełnosprawność; Wskazując na takie zarzuty w skardze wniesiono o uwzględnienie skargi i zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na nierozważaniu przez organy obu instancji, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów dotychczasowych z uwagi na treść dyspozycji art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."). Skarżąca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła już pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 2760 – dalej także jako "u.ś.w."). W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obecnie obowiązujących z tego podstawowego powodu, że nie sprawuje opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Ustawa o świadczeniu wspierającym zawiera także regulację, która zezwala na stosowanie w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne przepisów dotychczas obowiązujących, a więc przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Regulację tą stanowi, przywoływany przez Kolegium, art. 63 u.ś.w., w myśl którego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu art. 63 u.ś.w. wynika, że przepisy dotychczasowe stosuje się w sprawach w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Niewątpliwie więc warunkiem koniecznym zastosowania w takiej sprawie przepisów dotychczasowych jest to, by prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., a więc by wszystkie przesłanki, od których w ustawie uzależniono powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ziściły się w tym terminie. Jak się wydaje w takiej sytuacji - co do zasady - koniecznym jest również, by wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który warunkuje orzekanie przez organ w tym przedmiocie, także został złożony w terminie do dnia 31 grudnia 2023 r. Co do zasady bowiem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera jednak regulacje, które modyfikują ogólne zasady przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym także świadczenia pielęgnacyjnego. Jednym z tego rodzaju przepisów jest art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Powyższy przepis stanowi, że prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten wprowadza więc fikcje prawną wcześniejszego, niż data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro więc przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. zakłada, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się od miesiąca wcześniejszego, niż data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, to tym samym jego zastosowanie może prowadzić do tego, że prawo takie zostanie ustalone w okresie przed dniem 31 grudnia 2023 r., o ile rzecz jasna przed tą datą złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Ustalenie na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r., że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r. prowadziłoby do uznania, że tym samym spełniona została hipoteza art. 63 ust. 1 u.ś.w., co z kolei obligowałoby organy do rozpatrzenia sprawy o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Jak się wydaje skarżąca w sprawie spełniła warunki wynikające z hipotezy art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skarżąca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności (k.2 i 6a akt administracyjnych). Wprawdzie z akt sprawy nie wynika kiedy złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności to jednak z treści samego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że wydano go na wniosek strony z dnia 6 grudnia 2023 r. (k.6a akt administracyjnych), co pozwala domniemywać, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności złożono jeszcze w grudniu 2023 r. Oczywiście w razie wątpliwości organy powinny tą kwestię wyjaśnić. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika także, że niepełnosprawność u osoby podlegające opiece istniała już w 2023 r. Skoro więc najprawdopodobniej spełnione zostały warunki określone w art. 24 ust. 2a u.ś.r. to organy na podstawie tego przepisu powinny ustalić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności i orzec o tym prawie na podstawie przepisów dotychczasowych. W sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaniechało wyjaśnienia i należytego rozpatrzenia tych okoliczności, czym naruszyło dyspozycje art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ błędnie zastosował w sprawie także przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, jak też wadliwie nie zastosował w sprawie dyspozycji art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie te miały istotny wpływ na wynik sprawy albowiem dotyczyły okoliczności, która warunkowała możność przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc na zasadach poprzednio obowiązujących. Stwierdzone naruszenie zakwalifikować należy więc jako naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponieważ analogicznych uchybień dopuścił się również organ I instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchyleniu podlega również i jego rozstrzygnięcie. Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem I instancji, celem ponownego rozpatrzenia. Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionych wyżej ocen prawnych (art. 153 p.p.s.a.). W ponowionym postępowaniu organ powinien więc w pierwszej kolejności ustalić czy wniosek o ustalenie niepełnosprawności faktycznie złożono jeszcze w grudniu 2023 r., co w sposób zasadniczy będzie determinować w sprawie możność zastosowania dyspozycji art. 24 ust. 2a u.ś.r. i art. 63 ust. 1 u.ś.w. O ile w sprawie zostaną spełnione wszystkie przesłanki wynikające z tych regulacji organ rozpatrzy sprawę o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ w szczególności zbada więc istnienie związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym w szczególności wyjaśni czy faktycznie to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jest rzeczywistym powodem rezygnacji wnioskodawczyni z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organy rozpatrzą cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględnią przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych. Sporządzając uzasadnienie decyzji organy zadbają w szczególności o to, by należycie i jednoznacznie wskazać podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 107 pkt 4 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.