II SA/Lu 689/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Agencji Ochrony "S.-S." sp. z o.o. w W. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w L. z dnia 26 marca 2001 r., (...) w przedmiocie dostępności do lokalu osób niepełnosprawnych - uchyla zaskarżoną decyzję; Postanowieniem z dnia 28 lutego 2001 r. (...) Nadinspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w L. stwierdził, iż lokal Agencji Ochrony "S.-S." sp. z o. o. w W. znajdujący się przy ul. WP 1/3e w P. odpowiada przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy, lecz nie uwzględnia potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie dostępności do tego lokalu. W wyniku ustaleń faktycznych organ stwierdził, iż wejście do budynku na poziom parteru jest dostępne dla osób niepełnosprawnych z dysfunkcją narządów ruchu, natomiast wejście na poziom pierwszego piętra, gdzie znajduje się przedmiotowy lokal, prowadzi po schodach /bez windy/ a posiadane przez właściciela lokalu urządzenie służące do transportu osób niepełnosprawnych na wózkach inwalidzkich nie umożliwia samodzielnego przemieszczania się po schodach przez osobę niepełnosprawną. Takiego przemieszczenia osoby niepełnosprawnej może dokonać inna sprawna osoba zapoznana z zasadami obsługi urządzenia. Nie spełnia to w ocenie organu kryteriów art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./. Agencja Ochrony "S.-S." sp. z o.o. w W. w zażaleniu na postanowienie wskazała iż wymóg art. 28 ust. 2 ustawy jest spełniony, bowiem ze strony spółki zabezpieczona jest obecność odpowiednio przeszkolonej osoby, która w każdej chwili zapewnia przemieszczanie osoby niepełnosprawnej na pierwsze piętro. Okręgowy Inspektor Pracy postanowieniem z dnia 26 marca 2001 r., (...) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu, podzielając argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. wskazał na to, że uzależnienie osób niepełnosprawnych w zakresie dostępności do lokalu od innych osób stanowiłoby swego rodzaju dyskryminację w stosunkach pracy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Agencja Ochrony "S.-S." sp. z o.o. w W. zarzuca postanowieniu naruszenie art. 28 ust. 2 ustawy. Polemizuje z uznaniem rozwiązania przyjętego przez spółkę za dyskryminujące osoby niepełnosprawne, skoro urządzenie do przemieszczania znajduje zastosowanie na całym świecie i jest dopuszczone do wytwarzania i używania w Polsce. Ponadto, samo obsługiwanie przez przeszkolonego pracownika nie może być uznane za dyskryminację, skoro może ona dotyczyć także windy. Powinno być zatem uznane za ułatwianie poruszania się w ogóle. Art. 28 ustawy wskazuje na obowiązek pracodawcy zapewnienia dostępności do pomieszczeń pracy osobom niepełnosprawnym i został on przez spółkę, która wydatkowała na urządzenie pokaźne środki, w sposób nie budzący wątpliwości spełniony W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wnosi o jej oddalenie. Powołał się na argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazując na wykładnię pojęcia dostępności do lokalu, odwołał się do par. 55 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie /Dz.U. 1999 nr 15 poz. 140/, w którym przez dostępność rozumie się możliwość dojścia lub dojazdu osoby niepełnosprawnej, w tym będącej użytkownikiem wózka inwalidzkiego, do budynku, pomieszczeń lub elementów obszarów zurbanizowanych i korzystania z nich z ogólnym ich przeznaczeniem. Rozwiązanie proponowane przez stronę skarżącą, nie umożliwiającą przemieszczania się na kondygnację bez potrzeby korzystania z osób trzecich, tego wymogu nie spełnia. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Nie budzi wątpliwości w sprawie zainicjowanej niniejszą skargą fakt, że lokal, jakim dysponuje Agencja Ochrony odpowiada przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy. Zaskarżone postanowienie utrzymuje w mocy postanowienie, w którym organ stwierdza brak spełnienia określonych elementów drugiego warunku jakiemu powinny odpowiadać obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy, zatrudniający osoby niepełnosprawne - uwzględnianie potrzeb osób niepełnosprawnych w zakresie dostępności do lokalu /art. 28 ust. 1 pkt 2 lit. "b" ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./. W szczególności organ stwierdził dostępność wejścia do budynku na poziom parteru, natomiast odmówił uznania wejścia na poziom pierwszego piętra za spełniający powyższy warunek. Przedmiotowy lokal znajduje się na pierwszym piętrze budynku, wejście do niego prowadzi jedynie przez schody /brak windy w budynku/, które osoba niepełnosprawna w warunkach przygotowanych przez spółkę pokonywałaby przy pomocy obsługiwanego przez inną osobę urządzenia, transportującego osobę niepełnosprawną wraz z wózkiem inwalidzkim. Organ przyjął interpretację przepisu art. 28 ust. 1 pkt 2 lit. "b" ustawy w zakresie określenia pojęcia dostępności do lokalu jako wyznaczenie obowiązku w stosunku do pracodawcy zapewnienia samodzielnego dotarcia przez osobę niepełnosprawną do lokalu, wskazując, iż uzależnienie osób niepełnosprawnych od innych osób stanowiłoby rodzaj ich dyskryminacji. Przyjęcie rozumienia pojęcia dostępności do lokalu w postaci samodzielnego przemieszczania się przez osobę niepełnosprawna rzutuje na zakres wyznaczonego w stosunku do pracodawcy obowiązku, przekraczający wynik prawidłowego zastosowania językowych i celowościowo-funkcjonalnych reguł wykładni. Dostępność do lokalu w ocenie sądu należy rozumieć wspólnie z występującym w tym samym przepisie pojęciem "uwzględnianie potrzeb osób niepełnosprawnych". Wykładnia językowa obu tych zwrotów nie wskazuje w zakresie semantyki żadnego z tych pojęć ani też żadnego z wyrazów składających się na te pojęcia na wymóg samodzielności osoby niepełnosprawnej w zakresie korzystania dostępności do lokalu. Do takich wniosków prowadzi także interpretacja powołanego w odpowiedzi na skargę par. 55 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dotyczy ono wprawdzie budynków mieszkalnych, niemniej może stanowić element przykładu interpretacji przy wykorzystaniu argumentacji per analogiam. Przepis ten wskazuje na obowiązek, W budynkach nie wyposażonych w dźwigi, zainstalowania urządzenia zapewniającego osobom niepełnosprawnym "konieczny dostęp na kondygnacje użytkowe". Trafność argumentów płynących z wykładni językowej wzmacniają w ocenie sądu argumenty celowościowe, aksjologiczne oraz funkcjonalne związane z ustaleniem sensu obu powyższych pojęć. W zakresie argumentu celowościowego przyjąć należy, iż treść przepisu art. 28 ustawy należy odczytywać w kontekście celu całej ustawy, którym, zgodnie z treścią jej art. 1 jest umożliwianie wypełniania przez osoby niepełnosprawne tych ról społecznych, które bez realizacji wymogów tej ustawy nie mogłyby być wypełniane. Prawodawca wskazuje w tym samym przepisie w szczególności na zdolność do wykonywania pracy zawodowej. Należy w związku z tym przyjąć, iż przepisy ustawy należy rozumieć tak, aby przyczyniały się do realizacji tego celu. Stąd też wykorzystywanie przez organ argumentu aksjologicznego w postaci powoływania się na dyskryminowanie osób niepełnosprawnych poprzez uzależnianie ich od pomocy osób trzecich zakłada błędne rozumienie wartości niedyskryminacji. Dyskryminację należy odnieść do nierównego traktowania osób znajdujących się w takich samych warunkach wyjściowych. Skoro sama cecha niepełnosprawności zakłada jako cechę istotną "ograniczanie lub uniemożliwianie wypełniania ról społecznych" /art. 1 ustawy/, to nie może być mowy o dyskryminacji, gdy działania osób specjalnie przeszkolonych pomagają osobom niepełnosprawnych niwelować te ograniczenia poprzez pomoc w przemieszczaniu się w celu wykonywania pracy zawodowej. W zakresie argumentu funkcjonalnego najistotniejszy jest skutek, do którego prowadziłoby powyższe rozumienie samodzielności dostępu. Samodzielność, jakiej wymaga organ w zaskarżonym postanowieniu, nie musiałaby bowiem wystąpić w każdym przypadku zastosowania innego środka przemieszczania niepełnosprawnych na poziom pierwszego piętra. W szczególności, mogłaby nie zostać osiągnięta także w przypadku zastosowania dźwigu osobowego /windy/, bowiem zależałaby ona m.in. od stopnia czy rodzaju niepełnosprawności. W rezultacie przyjęcie wadliwej konstrukcji argumentacji semantycznej w powiązaniu z nieuwzględnieniem argumentów celowościowych, funkcjonalnych i aksjologicznych prowadziłoby do rozszerzenia zakresu obowiązku nałożonego na pracodawcę poza intencje prawodawcy, zdrowy rozsądek oraz niejednokrotnie możliwości techniczne. W konsekwencji obróciłoby się przeciwko działaniom w kierunku uwzględniania potrzeb niepełnosprawnych w postaci korzystania z oferowanych miejsc pracy. Organ w ocenie Sądu naruszył wskazane wyżej przepisy prawa materialnego /w szczególności art. 28 ust. 1 pkt 2 lit. "b" ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych /Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm./, poprzez wadliwą rekonstrukcję normy prawnej. Miało to wpływ na wynik sprawy w postaci określenia takiego zakresu obowiązku pracodawcy zatrudniającego niepełnosprawnych, który wykracza poza wymogi ustawowe. Ze względów powyższych zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ustawy o NSA.