II SA/Lu 690/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] M. H. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. J. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy z dnia [...] r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. 2014 poz. 1206). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ odmówił przyznania przedmiotowych uprawnień. W ustawowym terminie strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten w ocenie organu nie zasługiwał na uwzględnienie w związku z tym decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wyjaśnił, że J. M. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich - na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy - z tytułu działalności w organizacji niepodległościowej. Do wniosku dołączył legitymację członka nadzwyczajnego Światowego Związku Żołnierzy AK Okręgu w L. z dnia [...] r., oświadczenie J. S. z dnia [...] r. i niedatowane oświadczenie K. K.. Szef Urzędu dopuścił także dowód z przesłuchania strony, które odbyło się w dniu [...] r. w Urzędzie Gminy S.. W czasie przesłuchania J. M. wskazał, że z obawy przed zabraniem przez [...] ojciec ukrył go wraz z siostrą w lesie, gdzie miał stacjonować oddział AK. Rodzeństwo miało zostać oddane w opiekę członkom organizacji konspiracyjnej. Wnioskodawca stwierdził także, że złożył przysięgę przed dowódcą i dotyczyła ona dotrzymania tajemnicy, wykonywania polecenia przełożonych i niekontaktowania się z osobami spoza AK, a jego pseudonimem miał być "M. W.". Jednocześnie J. M. wskazał, że w czasie konspiracji mieszkał wraz z rodziną, której członkowie należeli do ruchu oporu. Z dalszych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca nie otrzymywał żadnych rozkazów, gdyż z uwagi na bezpieczeństwo był "schowany przed żołnierzami okupanta" i z tego też powodu nie brał udziału w żadnych akcjach zbrojnych. Z uwagi na fakt, że strona podniosła, że wszyscy członkowie jego rodziny byli żołnierzami Armii Krajowej organ przeprowadził poszukiwania wskazanych przez J.M. osób w bazie UdSKiOR. Odnaleziono dwóch braci: M. M., który posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej w latach 1950-1952 r. oraz S. M. posiadającego uprawnienia za służbę w AK w okresie od czerwca 1943 r. do lipca 1944 r. Wprawdzie w aktach M. M. znajduje się informacja, że w czasie wojny w jego domu rodzinnym przechowywane były tabory konne oraz drukarnia ruchu oporu, lecz z dalszych wyjaśnień zawartych w życiorysie wynika, że to jego "starsi bracia należeli do organizacji ruchu oporu", a on jedynie udzielał pomocy jako goniec. W związku z faktem, iż obaj bracia strony zmarli (w 2001 r. oraz w 1999 r.) organ nie ma możliwości ich przesłuchania. W świetle lakoniczności oświadczeń J. S. i K. K. S. Urzędu podjął decyzję o przesłuchaniu ww. osób. Z pisma Urzędu Gminy S. z dnia [...] r. wynika, że mimo wezwania, obaj nie stawili się na przesłuchanie. Tym samym organ uznał, że oprze się na informacjach podanych przez ww. w oświadczeniach. J. S. wskazał tylko, że widział J. M. w 1944 r. w jednej z grup członków AK podczas przydzielania zadań. Natomiast K. K. oświadczył, że jak mu wiadomo wnioskodawca "był w organizacji AK i z powierzonych mu zadań wywiązywał się bardzo dokładnie i terminowo, tak, że przełożeni powierzali zadania, które wymagały tajemnicy terminowości w poszczególnych akcjach jak likwidacja konfidentów". Zdaniem organu oświadczenia te stoją w sprzeczności z opisem działalności podanej przez stronę w trakcie przesłuchania. J. M. wskazał bowiem, że nie powierzano mu żadnych zadań, bo musiał się ukrywać przed żołnierzami niemieckimi. Trudno również uwierzyć, że dowódcy ruchu oporu powierzyliby zadanie takie jak likwidacja konfidentów 12-13 letniemu chłopcu. Szef Urzędu uznał za prawdopodobne, że strona pomagała organizacji niepodległościowej (a właściwie członkom swojej rodziny), lecz nie była to pełnoprawna służba w szeregach organizacji niepodległościowej. Przedłożony materiał dowodowy nie potwierdził, że wnioskodawca był pełnoprawnym członkiem organizacji konspiracyjnej, który posiadał stopień wojskowy lub składał przysięgę. Organ zauważył również, że dla ZWZ-AK obowiązująca była Instrukcja gen. K. S. z dnia [...] r., która w pkt 5a stanowiła, iż "członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę (Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945 t. 1, W. 1990, s. 12). W późniejszym okresie granice wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia 16 roku życia. Zatem z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad pełnienie służby w tej organizacji wiązało się bezpośrednio z faktem złożenia przysięgi. W wyniku analizy złożonych dokumentów, stwierdzono, iż strona nie miała nadanego stopnia wojskowego. Nadanie stopnia wiązało się ze złożeniem przysięgi oraz przyjęciem do służby w ramach AK. Skarżący urodził się we wrześniu 1934r. co także potwierdza, że nie mógł służyć w polskich formacjach zbrojnych lub organizacjach podziemnych lub oddziałach partyzanckich. Organ podniósł, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że za pełnienie służby nie można jednak uznać okazjonalnie udzielonej pomocy oddziałom partyzanckim przez 14-letnie dziecko. Użyte w przepisie sformułowanie "pełnienie służby" zakłada prowadzenie w sposób stały, zorganizowany i po formalnym przyjęciu w skład podziemnej, czy partyzanckiej organizacji, tworzonej na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową - z wszystkimi konsekwencjami wobec osób naruszających tę dyscyplinę. Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikami ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz.1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Została ona wydana w oparciu o przepisy art.1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1206 ze zm.), które określają rodzaje działalności, stanowiących podstawę przyznania uprawnień kombatanckich. W świetle art. 1 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie tego przepisu jest zatem możliwe tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że wykonywana przez niego działalność była pełnieniem służby w organizacjach stawiających sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Przedstawione przez skarżącego dowody nie potwierdzają, że skarżący taką służbę pełnił. Prawidłowo organ stwierdził, że działalność skarżącego w okresie okupacji, mimo iż miała szlachetny charakter, nie była prowadzona w ramach przynależności do AK, a więc nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. W orzecznictwie wskazuje się, że wprawdzie pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, mogło polegać nie tylko na bezpośrednim uczestnictwie w działaniach zbrojnych tych formacji i organizacji, ale również na pełnieniu wyłącznie czynności usługowych /zaopatrzeniowych, leczniczych itp./, to jednak w każdym przypadku udział ten był uzależniony od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności (wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993r., SA/Wr 243/93) Skarżący nie wykazał, by komuś podlegał organizacyjnie, ani że świadczona przez niego pomoc miała charakter systematyczny. Pomoc jaką wykazał nie może być uznana sama przez się za podporządkowanie służbowe. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że bracia skarżącego należeli do organizacji ruchu oporu, on sam natomiast nie otrzymał żadnych rozkazów i nie brał udziału w żadnych akcjach zbrojnych. Z oświadczeń złożonych przez J. S. i K. K. też nie wynika wprost, aby pełnił służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Poza tym oświadczenia te są rozbieżne z oświadczeniem składanym przez samego skarżącego. Przy czym należy wskazać, że ani organ, ani Sąd nie kwestionuje, że był zaangażowany i pomagał organizacji niepodległościowej. Okoliczność ta nie świadczy jednak o tym, że była to pełnoprawna służba w szeregach organizacji niepodległościowej, a skarżący był pełnoprawnym członkiem takiej organizacji. Z dowodów sprawy nie wynika bowiem również fakt zaprzysiężenia skarżącego do AK. Co prawda skarżący wskazał, że złożył przysięgę przed dowódcą i otrzymał pseudonim. Jednak okoliczność ta nie została w żaden sposób udokumentowana i z oświadczeń świadków także nie wynika, że miała miejsce. Dodatkowo należy wskazać, że w wyniku analizy złożonych dokumentów, stwierdzono, iż strona nie miała nadanego stopnia wojskowego, a nadanie stopnia wiązało się właśnie ze złożeniem "specjalnej" przysięgi oraz przyjęciem do służby w ramach AK. Niezależnie więc od tego – co słusznie stwierdził organ - że skarżący w latach 1939-1845 nie miał ukończonego wieku umożliwiającego przystąpienie do AK zgodnie z Instrukcją gen. K. S. z dnia [...] r. Poza tym bardzo mało prawdopodobne jest, by dziecko w wieku 12-13 lat zostało przyjęte w drodze wyjątku do takiej organizacji, stwierdzić bowiem należy, że dowody zgromadzone w sprawie nie potwierdzają formalnej przynależności skarżącego do AK. Poza tym skarżący oświadczył, że nie otrzymywał rozkazów i nie brał udziału w walce zbrojnej, a z uwagi na bezpieczeństwo był schowany przed żołnierzami (protokół przesłuchania strony z dnia [...] r., k. 21-22 akt sądowych). W konsekwencji – w ocenie Sądu - mimo iż działalność/pomoc wykonywana przez niego, choć była niewątpliwie szlachetna i zasługująca na społeczny szacunek, nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu ustawy o kombatantach, a więc uprawnienia kombatanckie nie mogły być skarżącemu przyznane. Dodatkowo stwierdzić należy, że przepisy ustawy o kombatantach nie dają możliwości przyznania osobie, która wprawdzie wspierała działania organizacji podziemnych, ale nie została uznana za kombatanta, szczególnych przywilejów przysługujących kombatantom. Z tego względu organ nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. Z powyższych względów Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 ww. ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801) w związku z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).