II SA/Lu 696/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Magdalena Kuca, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] roku, nr [...] Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] odmawiającą W. G. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 1 468, 66 złotych wypłaconej na rzecz córki D. G. W motywach decyzji podano, że zaliczka była wypłacana od dnia 1 października 2005r do dnia 31 sierpnia 2006r. w łącznej kwocie 1560 złotych. Zgodnie z art. 12 ust.1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej powiększonej o 5 %. Dłużnik wpłacił dotychczas jedynie 169, 34 złotych, a zatem jego dług wynosi 1468, 66 złotych. Organ zaznaczył, że stosownie do art.16 wspomnianej ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek , a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Zdaniem Kolegium przesłanką zastosowania powyższych ulg jest ustalenie przez organ w toku postępowania , że zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. Oznacza to, że o przyznaniu ulgi może przesądzić tylko przekonujące wykazanie, że odmowa uwzględnienia żądania doprowadzi do ciężkich strat dla skarżącego oraz uniemożliwi mu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, przy czym decyzja wydana w oparciu o wspomniany przepis ma charakter uznania administracyjnego. Takie okoliczności w sprawie jednak nie zachodzą. Jak ustalono, W.G. jest osobą niepełnosprawną , całkowicie niezdolną do pracy, wymagającą opieki osób drugich, z orzeczoną I grupą inwalidzką. Pobiera świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z ZUS, które jest pomniejszone o 282,03 zł z tytułu zobowiązań alimentacyjnych i wynosi 481, 30 złotych miesięcznie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 80m2, działki o powierzchni 36a i posiada dwa samochody: Peugeot o wartości 1000 złotych i Fiat 126p o wartości 2000 złotych. Ponadto decyzją z dnia [...] ZUS Oddział umorzył wnioskodawcy należność wynikającą z wypłaconych świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego w kwocie 34 045, 51 złotych za okres od dnia 1 czerwca 1992r. do dnia 30 kwietnia 2004r. Według organu odwoławczego powyższy stan nie przemawia za umorzeniem należności. Jakkolwiek bowiem bez wątpienia sytuacja zdrowotna strony jest poważna, to posiada on stały dochód pozwalający na zwrot zaległego zobowiązania. Poinformowano wnoszącego odwołanie , że może on złożyć wniosek o rozłożenie na raty kwoty należności , podając wysokość rat jakie będzie w stanie spłacić, ich liczbę oraz termin płatności każdej z nich, natomiast organ rozstrzygający wniosek w sposób pozytywny powinien w całości uwzględnić żądanie strony lub odmówić rozłożenia na raty. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się W. G. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podkreślił, że do chwili obecnej nie posiada pełnej dokumentacji dotyczącej potrąceń dokonywanych z jego świadczeń. Nie ma także kontaktu z córką na rzecz której potrącenia te były dokonywane. Zwrócił uwagę, że jest inwalidą I grupy, po urazie kręgosłupa, ma niedowład kończyn, nie kontroluje czynności fizjologicznych, w dodatku po kolejnym wypadku doznał złamania kości udowej i został całkowicie unieruchomiony. Zamieszkuje samotnie, pomagają mu sąsiedzi i siostra. Podkreślił, że bardzo niskie świadczenie jakie otrzymuje doprowadziło do ogromnych zaległości z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej. Zasądzane przez Sąd alimenty przekraczały jego możliwości finansowe. Nikt nie informował go o pobieraniu przez córkę zaliczek alimentacyjnych. Ona sama przebywała w tym czasie za granicą , później podjęła studia i wyszła za mąż. Skarżący zaznaczył, że dzieci nie udzieliły mu żadnej pomocy i na taką nie może liczyć w przyszłości. Akcentował, że dalsze potrącenia z otrzymywanych przez niego świadczeń doprowadzi do najmniejszego zaspokojenia jego potrzeb życiowych i będzie stanowiło zagrożenie jego zdrowia. Podkreślił, że zostawił cały majątek i dom, który otrzymał od rodziców. Sam złożył pozew o rozwód. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Rację ma organ odwoławczy dowodząc, że decyzja o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U Nr 86, poz. 732 ze zmianami) ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia należności organ nie jest związany wnioskiem dłużnika i nie jest zobowiązany do jej zastosowania. W żadnym jednak razie ocena ta nie może prowadzić do dowolności orzekania przez organy administracji publicznej. Są one zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a zatem zebrania wszystkich dowodów w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej. Uzasadnienie decyzji powinno w sposób jasny i nie budzący wątpliwości wskazywać wyraźnie sprecyzowane motywy stanowiące jej podstawę. W tym również zakresie należy powołać się na orzeczenie NSA z 11 VI 1982 r. (SA 820/81) OSPiKA Nr 1-2 z 1982 r.) ustalające - dla spraw uznaniowych - zasadę domniemania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony. Oznacza to bowiem, iż istnienie wszelkich okoliczności uzasadniających rozstrzygnięcie dla strony negatywne musi zostać przez organ administracji w sposób bezsporny udowodnione. Inaczej mówiąc strona musi być przekonana, że organ rozstrzygając sprawę rozważył wszystkie okoliczności sprawy, a zapadła dla niej decyzja negatywna w ustalonych przesłankach faktycznych i prawnych nie mogła być inna. W stanie sprawy uzasadnione jest przekonanie, że warunków tych nie spełniono. Przede wszystkim nie można zgodzić się z prezentowanym w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stanowiskiem sprowadzającym możliwość umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej do wystąpienia ciężkich strat dla skarżącego oraz uniemożliwienia mu zaspokojenia potrzeb bytowych. Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej w art.16 w ogóle takich kwalifikowanych warunków nie przewiduje , odwołując się ogólnie do sytuacji dochodowej i rodzinnej osób ubiegających się o umorzenie należności. Zauważyć przy tym trzeba, że nawet nie wyjaśniono, co należałoby rozumieć pod pojęciem "ciężkich strat" i dlaczego nie ma ono zastosowania do sytuacji skarżącego, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez niego okoliczności dotyczących stanu zdrowia i uzyskiwanych dochodów. Nie jest bowiem sporne, a potwierdza to także znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] , że skarżący jest zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a nadto wymaga opieki osób drugich. W wywiadzie rodzinnym sporządzonym w dniu 11 maja 2008r. znajduje się także informacja o niedowładzie kończyn dolnych, szynie umieszczonej w nodze skarżącego i jego problemach z powstrzymywaniem czynności fizjologicznych. Warto zwrócić uwagę, że to właśnie przesłanki zdrowotne, rodzinne i materialne były podstawą decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] o umorzeniu skarżącemu należności z tytułu wypłaty świadczeń alimentacyjnych za lata 1992-2004. Nie do przyjęcia jest w takich okolicznościach tłumaczenie organu, że stan zdrowia skarżącego choć poważny, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, skoro posiada on stały dochód pozwalający na zwrot zaległego zobowiązania. Zauważyć trzeba, że wspomniany dochód to kwota, jak podano w decyzji, po potrąceniu 282, 03 złotych tytułem zaliczki alimentacyjnej zaledwie 481, 30 złotych miesięcznie na utrzymanie skarżącego, przy czym nie podano, jakie kwoty są przeznaczane na pokrycie wydatków związanych z opłatami za dom. Organ w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności i całkowicie zlekceważył podnoszony w skardze zarzut, że dalsze potrącanie należności doprowadzi skarżącego do " najmniejszego zaspokojenia potrzeb życiowych’’ i stanowi zagrożenie dla jego życia. Powyższe okoliczności oraz ogólnikowość i lakoniczność zawartych w decyzji wyjaśnień nasuwa oczywisty wniosek o przekroczeniu przez organ granic uznania administracyjnego, skutkującym naruszeniem art.7 i 8 kpa. Nie można również zgodzić się z argumentacją organu I instancji sprowadzającą się do stwierdzenia, że wniosek o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej zmierza do obniżenia zasądzonych alimentów do czego nie jest on uprawniony, a zbyt dolegliwy obowiązek alimentacyjny może stanowić przyczynę wystąpienia do sądu o obniżenie alimentów lub zniesienie obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten nie znajduje oparcia w przepisach powołanej ustawy, a nadto przyjęcie takiego założenia prowadziłoby do zakwestionowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z intencją ustawodawcy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U Nr 153, poz.1270z e zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta.